Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου 2009

Αδιέξοδα όνειρα

Ο Ομπάμα δεν δύναται. Η αρχική ευφορία της εκλογής του αντικαθίστανται πλέον από την απαισιοδοξία. Η ενίσχυση των τραπεζών και η ελπίδα της νέας κυβέρνησης της Ουάσινγκτον ότι η Γουόλ Στριτ, που συνεισέφερε τα μέγιστα στη δημιουργία της παρούσας κρίσης, θα αποτελέσει αντί για μέρος του προβλήματος, μέρος της λύσης του, αποδεικνύεται ένα ακόμη μεγάλο φιάσκο. Οι ιδιώτες και η επίκληση του «πατριωτισμού» τους δεν αρκεί για να βάλουν οι… πατριώτες το χέρι στην τσέπη τους. Αυτή η τόσο ακριβή στις ΗΠΑ έννοια του πατριωτισμού ηττάται κατά κράτος από τη μέριμνα διαφύλαξης του ήδη συσσωρευθέντος τεράστιου πλούτου στα χέρια λίγων. Όλα αυτά σημαίνουν ότι ο Ομπάμα απέτυχε; Όχι βέβαια. Δεν φταίει ο Ομπάμα, αλλά οι άλλοι, αυτοί που τον ψήφισαν. Αυτό μας λένε, με μία άνευ προηγουμένου μετάθεση των ευθυνών στα θύματα, κάποιοι αμερικανοί αναλυτές και δημοσιογράφοι. Δεν υπάρχει ένα λαϊκό κίνημα οργής, λέει ένας εξ αυτών, που θα ωθούσε τον Ομπάμα πέραν της πεπατημένης οδού. Αλήθεια; Ο λαοπρόβλητος, ο δημοκρατικός, ο πρόεδρος της ελπίδας των υποτιμημένων ανθρώπων όλου του κόσμου, ο μαύρος Ομπάμα χρειάζεται πίεση για να σκεφτεί και να πράξει διαφορετικά; Κι όμως δεν χρειάζεται μεγάλη φιλοσοφία για να «σπάσει» κανείς το κύμα της ανεργίας. Το δεύτερο New Deal(1935-1936) με τα μεγάλα δημόσια έργα και την κοινωνική ασφάλεια δείχνουν το δρόμο. Αυτόν τον δρόμο δεν έλεγε ότι θα ακολουθήσει ο αφροαμερικανός πρόεδρος; Τώρα φταίνε τα συνδικάτα; Αλλά ποιος χειραγώγησε την AFL-CIO με συνέπεια τη διάσπασή της (η άλλη συνδικαλιστική οργάνωση είναι η Change to Win); Ας μη γελιόμαστε, η κυβέρνηση Ομπάμα δεν επιδιώκει την ανακούφιση των «κάτω», αλλά την παλινόρθωση τους status quo ante του καπιταλισμού. Κάτι που όμως είναι αρκετά δύσκολο έως ακατόρθωτο. Γι’ αυτό τώρα μιλούν για την αλλαγή των «μανταλιτέ», των συμπεριφορών και του τρόπου ζωής καθώς και την εκπαίδευση στη δύναμη της… φαντασίας(τέχνη και πολιτισμός) και όχι της κατανάλωσης! Όμως η κινητήρια δύναμη του αμερικανικού εμπορίου είναι η κατανάλωση. Η οικονομία των ΗΠΑ εξαρτάται κατά 70% από την κατανάλωση. Στον καταναλωτισμό βασίζεται εξάλλου και το «αμερικανικό όνειρο». Τώρα τι; Θα αλλάξουμε όνειρο, αλλάζοντας πλευρό!

Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου 2009

Ο άνθρωπος-εμπόρευμα

Η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική, είναι πολιτιστική και ανθρωπολογική συγχρόνως. Ο Μπουρντιέ όταν πριν δέκα χρόνια προέβλεπε τη σημερινή κρίση, μιλούσε για μία «οικονομία της ευτυχίας» ή αλλιώς για μία οικονομία στην ευτυχία. Μόνο που οι κανίβαλοι δεν γνωρίζουν ούτε το μέτρο ούτε το «προσφαΐζω». Πέραν τούτων, κάποιοι με ρωτούν για ποιο λόγο αποκαλώ τον άνθρωπο «καθολικό εμπόρευμα»; Όπως είναι γνωστό ως εμπόρευμα(ανταλλακτική αξία) θεωρούνταν μέχρι σήμερα μόνο ένα μέρος της ανθρώπινης δραστηριότητας, η εργασία, σε διάκριση από τον «ελεύθερο-μη εργάσιμο- χρόνο». Τώρα, όμως, και ο ελεύθερος χρόνος έχει εμπορευματοποιηθεί. Με άλλα λόγια δεν υπάρχουν πια «αξίες χρήσης» καθώς όλες έχουν καταστεί ανταλλακτικές με βάση το γενικό ισοδύναμο, το χρήμα. Ένα παράδειγμα έχουμε με τον αθλητή που πουλάει τη νίκη του. Ενώ παλαιότερα, ο αθλητισμός είχε ως σκοπό την υγεία, τώρα έχει ως σκοπό το κέρδος, το χρήμα. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η περίφημη μέτρηση της τηλεθέαση: Ο τηλεθεατής, ενώ βλέπει το κανάλι του, χωρίς να το καταλάβει, «πακετάρεται» από την AGB σε ένα «τάργκετ γκρουπ» το οποίο πωλείται από το τηλεοπτικό κανάλι στις διαφημιστικές εταιρίες και από εκεί στις μεγάλες βιομηχανίες. Ακολουθεί η στοχοποίηση των τηλεθεατών-πελατών από το μάρκετινγκ των βιομηχανιών. Κοντολογίς, ο τηλεθεατής συμμετέχει στην αγορά ως εμπόρευμα(τόσο στο εργασιακό όσο και στον ελεύθερο χρόνο) και, συγχρόνως, ως καταναλωτής! Η δεύτερη πλευρά είναι ανθρωπολογικά και υπαρξιακά κρίσιμη γιατί έχει σχέση με την «αγορά του εαυτού», ή αλλιώς την εικόνα του εαυτού. Η αμιγώς οικονομική αγορά συνδέεται με την αγορά των βλεμμάτων, αυτών που είναι ο «καθρέφτης» μας και όπου μέσα από μία ολόκληρη διαδικασία συμπίπτει ο εαυτός με την εικόνα μας. Τι θα γίνει τώρα με την κρίση των αγορών; Που θα βρούμε το διπλό μας, την εικόνα και τον ίσκιο μας; Η δημιουργία ενός άλλου, δίδυμου κόσμου είναι η παρηγοριά για όσους πιστεύουν. Για τους άλλους απαιτείται η επανεύρεση του κόσμου του «δώρου» και του «πότλατς». Εκεί όπου οι άνθρωποι εύρισκαν τρόπο να σώζονται από τη βία της συσσώρευσης.

Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2009

Να τους αφανίσουμε...

«Και άλλα χρήματα για τις τράπεζες» ζήτησε ο επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Ντομινίκ Στρως-Καν, πρώην υπουργός των σοσιαλιστών στη Γαλλία! Να σώσουμε, λοιπόν, τις τράπεζες, αλλά εμάς ποιος θα μας σώσει από τις τράπεζες; Τα θύματα καλούνται να σώσουν τους θύτες! Αλλά οι τελευταίοι δεν σώζονται με τίποτα. Όλοι κι όλα παραπέμπουν στον πίνακα «Ο κανόνας του παιχνιδιού» του Ρενουάρ. Εκεί, στο αποκορύφωμα του χορού των μεταμφιεσμένων στον πύργο, όπου έχουν διεισδύσει οι σκελετοί, κραδαίνοντας τις λάμπες τους και γιορτάζοντας το θάνατο στο ρυθμό του Μακάβριου Χορού του Σαίν Σανς, διακρίνεται η χοντρή πιανίστρια, με τα χέρια στα γόνατα, βυθισμένη στη μελαγχολία, καθώς κοιτάζει τη σκελετώδη αυτονομία των πλήκτρων, που παίζουν μόνα τους! Όσοι επιχειρούν να ελέγξουν την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος μοιάζουν με τη χοντρή πιανίστρια. Κι αυτοί, όπως κι εκείνη, κοιτάζουν τα «πλήκτρα» της οικονομίας να λειτουργούν αυτόνομα, ανεξάρτητα από κάθε έλεγχο, με μόνο καύσιμο τον παροξυσμό του κέρδους. Υπάρχει άραγε λύση; Ναι, αν τα θύματα πάψουν να είναι «θύματα που συναινούν». Αλλά για να υπάρξει η άρση και η αυτοσυνειδησία χρειάζονται νέες λέξεις-δυναμίτες που θα διαλύσουν τη νομιμοποίηση του πολιτισμού των κανιβάλων. Δεν υπάρχουν, όμως, «ποιητές». Χάθηκε κι εκείνη η αρχαία ανθρωπιά, που ένιωθε τον άλλον, που επιχειρούσε μια άλλη ερμηνεία του κόσμου, δίνοντας στο βλέμμα την οπτική της ελπίδας. Αδέσποτοι και τρελαμένοι τώρα, δρομομανείς στις άδειες λεωφόρους της νύχτας. Μόνοι. Άδειοι. Γυρνώντας και γυρεύοντας τι; Δεν ξέρεις. Μόνο ακούς βουβά, άνεργα κι ασύντακτα ουρλιαχτά, εδώ κι εκεί, από αιματορροούσα ματαίωση. Υπάρχει ελπίδα σωτηρίας; Υπάρχει λέει ο Τόμας Μπέρνχαρντ: «... να τους αφανίσουμε για να σωθούμε». Όπως εκείνοι οι νέοι που χτύπησαν την εταιρία καθαρισμού στον Πειραιά. Γιατί «Η νύμφη κλώθει εκεί που παίρνουν μορφή τα δάκρυα». Γιατί «Φυσάει!…» και «πρέπει να ζήσουμε!».

Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2009

Συνδικάτα!

Ο κόσμος «καίγεται» στην πυρά της οικονομικής κρίση με πρώτο καύσιμο τους εργαζόμενους και, παραδόξως, τα συνδικάτα δεν αντιδρούν. Ευλόγως τίθεται το ερώτημα: Γιατί; Διότι πλέον «Τα συνδικάτα λειτουργούν με όρους μαφίας» έλεγε ο Νόρμαν Μέηλερ για τις ΗΠΑ. Και παντού θα προσθέσουμε εμείς. Δεν είναι τυχαίο ότι στην Ελλάδα τα σωματεία εργαζομένων που δεν ελέγχονται, αποκλείονται από τις δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες οργανώσεις. Η ΕΣΗΕΑ, το σωματείο των δημοσιογράφων αποκλείει τους εργαζόμενους στο διαδίκτυο, τους δημοσιογράφους με το «μπλοκάκι»(free lancer) κ.ά., διότι η κατεστημένη πλειοψηφία φοβάται ότι έτσι θα αλλάξει σε βάρος της ο συσχετισμός δυνάμεων. Αυτό το ανέχονται και το υποστηρίζουν και τα πολιτικά κόμματα, που αντιλαμβάνονται τα συνδικάτα σαν «ιμάντες μεταβίβασης» των πολιτικών τους. Το ίδιο ισχύει και με τα μεγάλα εκδοτικά συμφέροντα. Το αυτό αλλά σε μεγαλύτερο πεδίο και ένταση συμβαίνει στη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδας(ΓΣΕΕ), όπου οι ίδιοι πάντα άνθρωποι συστήνουν και αναπαράγουν μία γραφειοκρατική εξουσία, τη δική τους εξουσία, που ποδηγετεί την έκφραση των εργαζομένων και, συγχρόνως, απολαμβάνει τα οφέλη αυτής της εξουσίας με ταξίδια, διασυνδέσεις, ρουσφέτια, κοινοτικά προγράμματα, πολιτική ανέλιξη(βουλευτικό αξίωμα), ακόμα και σχέσεις με εργολάβους «ευέλικτης» εργασίας. Είναι πασίγνωστο πως οι πρώτες «εταιρίες καθαρισμού» ανήκουν κατά κύριο λόγο σε στελέχη του ΠΑΣΟΚ. Περιέργως, κανείς δεν έμαθε για τα επεισόδια στην ΠΟΕΔΗΝ εναντίον υποστηρικτών της Κωνσταντίνας Κούνεβα! Ακόμη χειρότερα, η πλειοψηφία της ηγεσίας της ΓΣΕΕ, στην προσπάθειά της να ελέγξει τον υπέρ αυτής συσχετισμό δυνάμεων, αποκλείει μία σειρά νέων επαγγελμάτων, κυρίως «γκρίζας» ή «ενοικιαζόμενης εργασίας». Κατ’ αυτόν τον τρόπο μένουν εκτός συνδικαλιστικής προστασίας εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι, κυρίως νέοι. Υπ’ αυτές τις συνθήκες είναι δύσκολο να αντιδράσουν οι εργαζόμενοι καθώς οι ηγεσίες των συνδικάτων αν δεν είναι ξεδιάντροπα «πουλημένες», υπερασπίζονται μόνο τα ιδιαίτερα συμφέροντά τους, ατομικά και κομματικά. Κάποτε οι συνδικαλιστές ήταν αντίθετοι στο ‘’πνεύμα της εποχής’’» που πρότεινε «πλουτίστε σκεπτόμενοι μόνο τον εαυτό σας» (Wealth, forgetting all but Self). Τώρα έχουν προσαρμοστεί πλήρως. Το ίδιο και οι πελατειακοί μηχανισμοί που εξακολουθούν να αποκαλούνται πολιτικά κόμματα.

Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 2009

Depression

Depression, αυτός είναι ο διεθνής όρος για την παγκόσμια οικονομική ύφεση. Depression είναι και η κατάθλιψη, το «κολάπσους», η κατάρρευση. Ο άλλος πόλος, το αντίθετο της depression είναι η mania, ναι, η μανία. Πρώτα, είχαμε τη φάση του μανιακού καπιταλισμού, αυτού που διαχέονταν παντού, που αναπτυσσόταν με τρομακτική ταχύτητα παντού, απορυθμίζοντας αγορές, χώρες, κοινωνίες και ανθρώπους, που ανήγαγε σε πρόοδο οτιδήποτε μπορούσε να «φαγωθεί», να καταναλωθεί, να αποδώσει κέρδος, όσο γινόταν περισσότερο κέρδος. Πρώτα, άρχισαν να στενάζουν οι άνθρωποι, μετά η ίδια η φύση, αφού όλες οι πλουτοπαραγωγικές πηγές λεηλατήθηκαν μαζί με ότι της παρήγαγε, δηλαδή την ίδια τη φύση. Παραδόξως, η μανία νομιμοποιούνταν από τη νεωτερικότητα, την χωρίς όρια περιπέτεια και ηδονή, ακολούθως από τη μετανεωτερικότητα και τη σχετικοποίηση των πάντων. Και περάσαμε στη φάση της «κατάθλιψης», της ύφεσης, στον άλλο πόλο της διπολικής διαταραχής που είναι εγγενής στο καπιταλιστικό σύστημα(«κυκλικές κρίσεις» τις είπαν κάποιοι) και που συνήθως καταλήγει στην αυτοχειρία. Γι’ αυτό ο κίνδυνος είναι μεγάλος, όχι για τους εργαζόμενους, αυτοί είναι χαμένοι έτσι κι αλλιώς αλλά για το ίδιο το σύστημα, για το status quo. Ήδη σύμφωνα με τον διευθυντή των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ, Ντένις Μπλερ, η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια σήμερα, είναι η οικονομική κρίση. Αίφνης, η Αλ Κάιντα, η τρομοκρατία, το φονταμενταλιστικό ισλάμ έπαψαν να είναι η πρώτη απειλή για τις ΗΠΑ και τον… κόσμο. Αλλά για τίνος την ασφάλεια μιλάει ο κ. Μπλερ; Μα για την ασφάλεια της Αμερικής. Πιο συγκεκριμένα για τα αμερικανικά συμφέροντα σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι φιλικές μας κυβερνήσεις στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική κινδυνεύουν, είπε στη Γερουσία ο αρχιπράκτορας των ΗΠΑ. Έτσι, μετριέται ο κίνδυνος. Υπ’ αυτή την οπτική γίνεται αντιληπτή η ασφάλεια. Πάνω απ’ όλα τα συμφέροντα. Πρώτο μέλημα να μη διαταραχθεί η οικονομική και πολιτική τάξη. Μόνο που το εύρος της κρίσης καθιστά δύσκολο τον έλεγχο. Τελικά, όλα θα εξαρτηθούν από την έκβαση της σύγκρουσης με τους «μια ζωή» ηττημένους, τους εργαζόμενους, τους άθλιους όπου Γης.

Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου 2009

Η κρίση

Τρεις μεγάλες κρίσεις αντιμετώπισε ο καπιταλισμός. Η πρώτη το 1929-1933, που ήταν μία κρίση υπερπαραγωγής. Οι συνέπειες τότε στις ΗΠΑ ήταν η πτώση κατά 40% της βιομηχανικής παραγωγής, τριάντα εκατομμύρια άνεργοι και η χρεοκοπία 865.000 μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Τότε εφαρμόστηκε το περίφημο New Deal του Ρούσβελτ βασισμένο στην ανάληψη από το κράτος βασικών οικονομικών λειτουργιών(δημόσιες επενδύσεις-Κέυνς) που ανήκαν στο ιδιωτικό κεφάλαιο, αλλά και η εξολόθρευση από τα στρατεύματα του στρατηγού Douglas Mac Arthur του γιγαντιαίου κινήματος των εργατών-ανέργων, που δημιουργήθηκε. Τη λύση βεβαίως έδωσε ουσιαστικά ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Παραδόξως, η δεύτερη κρίση του 1970 οφείλεται στον πόλεμο του Βιετνάμ. Εδώ η προσφυγή στον πόλεμο δεν έσωσε αλλά χειροτέρεψε τα πράγματα λόγω της ήττας των ΗΠΑ και της απώλειας του κύρους τους. Ακολούθησε η πετρελαϊκή κρίση του 1973, που οδήγησε στην απόφαση για το «μυστικό πόλεμο» εναντίον των σοσιαλιστικών χωρών, την επανάκτηση του ελέγχου του τρίτου κόσμου και των βασικών ενεργειακών πηγών. Η προσπάθεια αποδείχθηκε επιτυχής, αφού το σοσιαλιστικό στρατόπεδο κατέρρευσε. Η σημερινή χρηματοπιστωτική κρίση θεωρείται ότι είναι κατά 400 φορές μεγαλύτερη ως προς τις ζημιές σε σχέση με αυτή του 1929. Και για μία ακόμη φορά η σωτηρία του καπιταλισμού επαφίεται στις ΗΠΑ, από εκεί που ξεκινούν και οι κρίσεις. Όσοι πιστεύουν ότι με προσπάθειες σε εθνικό επίπεδο είναι δυνατόν να ξεφύγει κανείς από την κρίση ονειροβατούν. Κάποιοι εναποθέτουν τις ελπίδες τους στον Ομπάμα. Αλλά ο τελευταίος θα φροντίσει πρώτα την Αμερική είτε φουσκώνοντας τις σκασμένες τραπεζικές φούσκες είτε δημιουργώντας θέσεις εργασίας είτε απομυζώντας τις περιφερειακές-μικρές οικονομίες είτε με τη «δημιουργική διπλωματία» που πρότεινε ο Κίσινγκερ, δηλαδή έναν νέο «μυστικό πόλεμο» εναντίον της Κίνας αυτή τη φορά. Και οι εργαζόμενοι. Όπως σημειώνει ο Τσόμσκι, το 1992 όταν ξεσηκώθηκαν οι εργαζόμενοι στο Λος Άντζελες υπήρξαν 2.500 νεκροί και τραυματίες. Ποιος άκουσε γι’ αυτό;

Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου 2009

Εξανάσταση

Οι «χαμένοι» της παγκοσμιοποίησης, οι αναλώσιμοι της ευφορικής νεοφιλελεύθερης απορύθμισης, οι περιττοί της «προόδου» και του εκσυγχρονισμού, τα θυσιαστήρια θύματα στη δόξα της Αγίας Αγοράς, οι εργαζόμενοι, αυτοί που πλήρωναν χθες την ευφορία, οι ίδιοι πάλι πληρώνουν σήμερα την κρίση, την από-αγιοποίηση της αγοράς, την αποκαθήλωση του νεοφιλελευθερισμού, τον εκκωφαντικό πάταγο της καπιταλιστικής βεβαιότητας. Και έτσι και αλλιώς χαμένοι. Το επιβεβαιώνουν με τον ίδιο άκρατο κυνισμό οι νεοφιλελεύθεροι της Κομισιόν, οι γιάπηδες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτοί που διαψεύστηκαν παταγωδώς και οι οποίοι όχι μόνο παραμένουν στη θέση τους αλλά και με την ίδια ζωώδη απανθρωπιά προτείνουν τώρα την «προσωρινή ανεργία»! Οι εργαζόμενοι ας χαθούν, ας πεθάνουν, αρκεί να ζήσουν οι τράπεζες, αρκεί να διατηρηθεί το σύστημα. Κανείς τους δεν θέτει το ερώτημα «γιατί φτάσαμε ως εδώ;». Το μόνο που διερωτώνται είναι «πως θα αποφύγουμε τις συνέπειες, την κατάρευση;». Το θέμα είναι η διατήρηση τους status quo, ενός κατεστημένου που απαρτίζεται από τις ελίτ –κυβερνήσεις, πολιτικούς και παράγοντες που κατέχουν στρατηγικές θέσεις σε θεσμούς- οι οποίες εξέρχονται από τα ίδια σχολεία, τα ίδια πανεπιστήμια, από τους ίδιους τρόπους σκέψης, τα ίδια λογικά σχήματα. Για τις ελίτ αυτές, που είναι οργανωμένες σε σταθερές σφαίρες επιρροής, είναι προτιμητέο να αποφεύγονται τα προβλήματα παρά να αντιμετωπίζονται. Ο δημόσιος χώρος είναι κυριολεκτικά «κλειδωμένος» από αυτές τις κάστες, που επικαθορίζονται από τους χρηματοδότες τους(επιβολή της οικονομίας επί της πολιτικής). Τα μέλη των ελίτ αυτών δεν ασκούν την πολιτική υπερασπιζόμενοι ιδέες και αρχές, αλλά για να κάνουν καριέρα. Απέναντι σε όλους αυτούς, λοιπόν, είναι οι εργαζόμενοι, οι για μια ακόμη φορά χαμένοι. Μόνο που τώρα δεν έχουν τίποτα να χάσουν, καθώς η συμβολική ισότητα χάθηκε μαζί με το κατασχεμένο αυτοκίνητο ή σπίτι, μαζί με την απώλεια της εργασίας. Γι’ αυτό το 2009 θα είναι η χρονιά της εξανάστασης.

Κι όμως συμφωνήθηκε η Νέα Γιάλτα

  [ Γιώργος X. Παπασωτηρίου /artinews / 20.11.26 ] Οι προσδοκίες για την συνάντηση των Σι, Τραμπ, Πούτιν φαίνεται ότι διαψεύστηκαν για το σ...