[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου /artinews.gr/ 27.01.26 ]
Glyph
Της Ali Smith,
Μυθιστόρημα
εκδόσεις Hamish Hamilton
Ο Έντουαρντ Σαΐντ μέμφονταν τους «ειδήμονες» και την «ειδημοσύνη» που έχει καταστεί μία υπηρεσία πωλούμενη στην κεντρική εξουσία, η οποία βασίζεται στη «μη παρέμβαση».
«Λέμε στους φοιτητές μας», έλεγε ο Σαΐντ, «ότι υπερασπιζόμαστε την κλασική παιδεία, τις αρετές μιας φιλελεύθερης εκπαίδευσης και τις πολύτιμες απολαύσεις της λογοτεχνίας ακόμη και όταν παραμένουμε αδρανείς (ίσως και ανίκανοι) σε ό,τι αφορά τον ιστορικό και κοινωνικό κόσμο (…) οι ανθρωπιστές και οι διανοούμενοι αποδέχονται την ιδέα ότι κάποιος μπορεί να διαβάζει υψηλή λογοτεχνία και ταυτόχρονα να σκοτώνει και να ακρωτηριάζει, επειδή ο πολιτιστικός κόσμος χρησιμεύει γι’ αυτό το είδος μεταμφίεσης..» (Ε. Σαΐντ, Η κριτικής της κριτικής κριτικής).
Το θυμήθηκα διαβάζοντας για το μυθιστόρημα της Ali Smith, Glyph στον The Guardian. Ένα μυθιστόρημα που παραπέμπει στη γενοκτονία που (εξακολουθεί να) συντελείται στη Γάζα.
Στο Glyph η σημαντική Βρετανίδα συγγραφέας τολμά να μιλήσει για το έγκλημα, όταν πολλοί άλλοι έχουν γυρίσει την πλάτη. Εστιάζει στη γλώσσα γιατί ο νεοφιλελευθερισμός έχει αναπτύξει μια επιτηδευμένη ειδική γλώσσα της οποίας η πολυσημία συσκοτίζει την πραγματικότητα.
Όπως έλεγε ο Όργουελ: «η πολιτική γλώσσα... έχει σχεδιαστεί για να κάνει τα ψέματα να ακούγονται αληθινά και τον φόνο αξιοσέβαστο…». Η Smith επιχειρεί να αντιμετωπίσει τη χιονοστιβάδα των παθητικών τίτλων, των ασύμμετρων κατηγοριοποιήσεων, των άμεσων γλωσσικών αντιστροφών και των σημασιολογικών παραλογισμών που συνοδεύουν τις επιχειρήσεις της εξουσίας για να δικαιολογήσει το αδικαιολόγητο.
Δύο από τις κεντρικές εικόνες του μυθιστορήματος αντλούν τη δύναμή τους απευθείας από την καθημερινή φρίκη της σφαγής. Ο «Γλύφος» είναι το φάντασμα του νεαρού στρατιώτη που κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ισοπεδώθηκε από ένα τανκ και το σώμα του αφέθηκε να σαπίσει στο δρόμο. Η φρικιαστική εικόνα παραπέμπει στη Γάζα. Όταν η έφηβη κόρη του Patch παρακολουθεί ένα οδυνηρό βίντεο με ένα άλογο παγιδευμένο κάτω από τόνους ερειπίων, σημειώνει ότι «πιθανώς ήταν η Γάζα». Είναι η Γάζα. Είναι οι τραγικές εικόνες των χιλιάδων ανθρώπων που σκοτώθηκαν στη Γάζα ζητώντας «βοήθεια»:
«άκουσες για τους ανθρώπους που κάνουν ουρά για φαγητό και τους ελεύθερους σκοπευτές που τους πυροβολούν και πώς οι ελεύθεροι σκοπευτές που το κάνουν αυτό δεν πυροβολούν απλώς τυχαία ανθρώπους, αλλά παίζουν και ένα είδος παιχνιδιού σκοποβολής; Έτσι, μερικές μέρες πυροβολούν ανθρώπους στα χέρια, μερικές μέρες στα κεφάλια;»
Η κόρη του Patch συλλαμβάνεται επειδή κούνησε ένα μαντήλι «επιθετικά»! Η μητέρα της αργότερα ενημερώνεται ότι «το κούνημα του μαντηλιού δεν αποτελεί από μόνο του συγκεκριμένο ποινικό αδίκημα, εκτός εάν το κούνημα ενός συγκεκριμένου μαντηλιού σχετίζεται με μια απαγορευμένη οργάνωση...». Η παλαιστινιακή μαντίλα είναι ποινικό αδίκημα καθώς θεωρείται υποστήριξη στην Palestine Action!
Επανέρχομαι στον Έντουαρντ Σαΐντ που αναρωτιόνταν γιατί ελάχιστοι καλλιτέχνες σήμερα γράφουν για τα μεγάλα κοινωνικά και οικονομικά γεγονότα, όπως είναι η αποικιοκρατία και η κοινωνική αδικία;
Την απάντηση την έδωσε ο Αντόρνο που έλεγε ότι οι διανοούμενοι και οι καλλιτέχνες βιώνουν έντονα την εξευτελιστική επιλογή που θέτει σε όλα τα μέλη του ο όψιμος καπιταλισμός και η οποία είναι: Ή να γίνεις «ενήλικος»-να ευθυγραμμιστείς δηλαδή με τις επιταγές της κυρίαρχης κουλτούρας- ή να μείνεις παιδί και να εξοστρακιστείς ως δήθεν «ανώριμος», γραφικός και «τρελός».
Να γιατί είναι ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ να γράφει κανείς όπως η Σμιθ: ενάντια στη λογοτεχνία του εφησυχασμού, της διατήρησης του status quo, ενάντια σε μια λογο-τεχνία που δεν είναι παρά μία τεχνο-λογία της εξουσίας για να συσκοτίζει και να χειραγωγεί...
