[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου / Κόσμος / 19.02.26 ]
Σε δίκη εναντίον της Meta (Facebook, Instagram, WhatsApp), o Μαρκ Ζακερμπεργκ, ουσιαστικά παραδέχτηκε τις τεχνικές «εθισμού» των χρηστών που χρησιμοποίησαν οι πλατφόρμες του και ότι τον Δεκέμβριο του 2015, ο ίδιος είχε θέσει ως στόχο την αύξηση του μέσου χρόνου που αφιερώνεται στο Instagram κατά 12% σε διάστημα τριών ετών.
Τόσο η Meta όσο και η Google κατηγορούνται από χιλιάδες αμερικανικές οικογένειες ότι σχεδίασαν με τέτοιο τρόπο τις πλατφόρμες τους, ώστε να τις κάνουν εθιστικές για τους χρήστες από νεαρή ηλικία.
Η δίκη του Ζακερμπεργκ αφορά την αγωγή ενός κοριτσιού από την Καλιφόρνια που κατηγορεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι ευθύνονται για τον εθισμό της σ’ αυτά, έναν εθισμό που της έχει προκαλέσει άγχος, κατάθλιψη και αυτοκτονικές τάσεις.
Όπως είναι γνωστό το «brain rot», είναι μια φράση που αναφέρεται στο «κάψιμο του εγκεφάλου», δηλαδή στην «επιδείνωση της ψυχικής ή πνευματικής κατάστασης ενός ατόμου από την υπερκατανάλωση διαδικτυακών ‘σκουπιδιών’».
Αλλά το ερώτημα είναι, ποιος τροφοδοτεί με διαδικτυακά σκουπίδια τους νέους; Ποιος δημιουργεί τον εθισμό και την εξάρτηση των χρηστών και για ποιο σκοπό;
Όπως λένε οι ειδικοί, πίσω από τα likes κρύβονται οι νευροεπιστήμες και οι πρακτικές χειραγώγησης γούστων, τρόπων σκέψης και συμπεριφορών, με ουσιαστικό διαρκή στόχο το ΚΕΡΔΟΣ. Αυτός είναι ο απώτερος σκοπός.
Οι τεχνολογικοί γίγαντες του διαδικτύου πωλούν διαφημίσεις στις πλατφόρμες τους, τις οποίες στη συνέχεια προβάλλουν στους χρήστες. Όσο λοιπόν περισσότερο χρόνο αφιερώνουν οι χρήστες σε αυτές τις πλατφόρμες, τόσο περισσότερες διαφημίσεις μπορούν να τους δείξουν. Όπως σημειώνει η Wall Street Journal «το μοντέλο λειτουργεί: Η Meta κατέγραψε έσοδα 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων το τελευταίο τρίμηνο».
Το «ναρκωτικό» που μοιράζουν οι τεχνολογικοί κολοσσοί μέσα από τις πλατφόρμες τους ονομάζεται like. Όπως ένας τοξικομανής παίρνει το ναρκωτικό του έτσι και ο χρήστης του διαδικτύου παίρνει τα likes του. Στο βιβλίο The Hacking of the American Mind, ο νευροεπιστήμονας Robert Lustig δείχνει ότι τα «δώρα» (likes) των κοινωνικών δικτύων ενεργοποιούν την έκκριση της ντοπαμίνης, ενός νευροδιαβιβαστή συνδεδεμένου με την άμεση ευχαρίστηση και την ανταμοιβή. Όμως, αυτό που οδηγεί στην αύξηση της ντοπαμίνης προκαλεί άμεσα ή έμμεσα την πτώση της σεροτονίνης, του νευροδιαβιβαστή που εμπλέκεται στο αίσθημα της πληρότητας και της ευτυχίας. Έτσι, η ανταμοιβή και η πρόσκαιρη ευχαρίστηση συνοδεύεται με το αίσθημα κενότητας και δυσανεξίας. Γι’ αυτό δημιουργείται η ανάγκη για περισσότερη ανταμοιβή που όμως πάντα καταλήγει στην ματαίωση, στο "άδειασμα".
Αυτοί οι ψυχο-φυσικοί μηχανισμοί έχουν εργαλειοποιηθεί από τους γίγαντες του Web (το GAFAM: Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft) που τους χρησιμοποιούν για να προκαλέσουν την προσοχή και την εξάρτηση (εθισμό) των χρηστών.
Ο εθισμός στο διαδίκτυο αλλάζει τη χημεία του εγκεφάλου και επηρεάζει τη συμπεριφορά και την ανάπτυξη των εφήβων αναφέρουν ερευνητές του University College του Λονδίνου που διαπίστωσαν ότι οι επιδράσεις ήταν εμφανείς σε πολλαπλά νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου. Παρατηρήθηκε δε ολική μείωση της λειτουργικής συνδεσιμότητας σε τμήματα του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην ενεργό σκέψη και το δίκτυο εκτελεστικού ελέγχου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι αλλαγές αυτές σχετίζονται με εθιστικές κινήσεις και αλλαγές στη συμπεριφορά, την ψυχική υγεία, την ανάπτυξη, την πνευματική ικανότητα και τον σωματικό συντονισμό.
«Η εφηβεία είναι ένα κρίσιμο στάδιο της ανάπτυξης. Κατά τη διάρκειά της, οι άνθρωποι βιώνουν σημαντικές αλλαγές στη βιολογία, τη γνωστική ικανότητα και την προσωπικότητα. Ως αποτέλεσμα, ο εγκέφαλός τους είναι ιδιαίτερα ευάλωτος στον εθισμό στο διαδίκτυο» εξηγεί ο Μαξ Τσανγκ, επικεφαλής της έρευνας.
Η αγωγή εναντίον της Meta είναι η πρώτη από μία σειρά αγωγών «που έχουν γίνει από ανηλίκους, σχολικές περιφέρειες και εισαγγελείς», οι οποίοι υποστηρίζουν ότι, «όπως τα τσιγάρα ή οι κουλοχέρηδες», έτσι και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι «εθιστικά και επιβλαβή», συνοψίζουν οι Times.
Εάν το «Meta» και οι άλλοι κολοσσοί χάσουν την υπόθεση, «θα μπορούσαν να αναγκαστούν να πληρώσουν δισεκατομμύρια δολάρια σε αποζημιώσεις και να αναγκαστούν να κάνουν αλλαγές στις πλατφόρμες που έχουν διαμορφώσει τις ζωές πολλών ανθρώπων», αναφέρει το CNN.
Προσωπικά δεν πιστεύω ότι θα αλλάξει κάτι, καθώς οι τεχνικές του "εθισμού" είναι στη βάση του καταναλωτικού μοντέλου του νέου καπιταλισμού (δες και το λεγόμενο «αυτοαναλωνόμενο πάθος», self-consuming passion, του Ρίτσαρντ Σένετ).
Χρειάζεται συνεπώς η συνολική αμφισβήτηση της καταναλωτικής κοινωνίας και του κινούν αιτίου του παραγωγικού της μοντέλου που είναι η μεγιστοποίηση του ποσοστού κέρδους.
