«Αυτοί οι άθλιοι μπάσταρδοι που κυβερνάνε τον κόσμο βασιλικώ δικαιώματι, κάνουν οτιδήποτε άλλο από το να συντρέχουν αυτούς που υποφέρουν. Απορροφημένοι από τις άνοστες ηδονές τους, διασκεδάζουν με τον ίδιο παιδαριώδη και μικρόψυχο τρόπο, ωσότου η φωνή των λαών γκρεμίσει αυτούς τους θρόνους που μείνανε τόσον καιρό ανάλγητοι μπροστά στον σπαραγμό (...)», γράφει η Γεωργία Σάνδη («Le Secrιtaire intime», 1834).
Για την ισότητα των γυναικών έγραφε: «Ένας άντρας και μια γυναίκα είναι τόσο ίδιοι που δεν μπορώ καθόλου να καταλάβω όλο αυτό το πλήθος των διακρίσεων και των υπαινικτικών συλλογισμών που τροφοδοτούν τις κοινωνίες σ' αυτό το κεφάλαιο». (Από Επιστολή στον Φλωμπέρ, 1867).
Η επανάσταση το Φλεβάρη του 1848, βρίσκει τη Σάνδη στους δρόμους, μαζί με το λαό που αγωνίζεται εναντίον του βασιλιά, ο οποίος τελικά καθαιρείται και φεύγει. Η Σάνδη αρθρογραφεί με πάθος, στηλιτεύει τη μετριοπαθή στάση ορισμένων αγωνιστών και τάσσεται ανοιχτά υπέρ μιας «κομμουνιστικής δημοκρατίας» για το συμφέρον των πολλών...
Τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς ο λαός θα ξανακατεβεί στους δρόμους, αλλά αυτός ο λαϊκός ξεσηκωμός πνίγεται στο αίμα. Οι περισσότεροι φίλοι της συλλαμβάνονται και φυλακίζονται, η ίδια καταφεύγει στο πατρογονικό της σπίτι στο Νοάν. Ο ανιψιός του Βοναπάρτη, ο Ναπολέων Γ αναρριχάται στην εξουσία... Αυτός για τον οποίο ο Καρλ Μαρξ έγραψε την 18η Μπρυμαίρ (Ζωή Βαλάση, δημοσίευμα της «Ουμανιτέ», 27/4/2004).
Το 1871 στην Κομμούνα του Παρισιού, πάλι οι γυναίκες είναι μπροστά.
Όπως λέει ο Jules Vallès, «…Όταν εμπλέκονται γυναίκες, όταν η νοικοκυρά σπρώχνει τον άντρα της, όταν βγάζει τη μαύρη σημαία που κυματίζει πάνω από τη γλάστρα για να τη φυτέψει ανάμεσα σε δύο πλακόστρωτα, είναι επειδή ο ήλιος θα ανατείλει πάνω από μια πόλη εξεγερμένη( 1 )».
Στη Μονμάρτη γυναίκες και παιδιά αντιτάχθηκαν σθεναρά στους αξιωματικούς του 88ου τάγματος. Οι νοικοκυρές πιάνουν τα ηνία των αλόγων, κόβουν τα λουριά, άνθρωποι φωνάζουν: «Δεν θα πυροβολήσετε τον κόσμο!»… Τελικά, το 88ο τάγμα αδελφοποιείται με το λαό.
«Περνούσαμε προς τα πάνω, γνωρίζοντας ότι στην κορυφή υπήρχε ο στρατός παρατεταγμένος, λέει η Λουίζ Μισέλ κρατώντας ένα όπλο. Νομίζαμε ότι θα πεθάνουμε για την ελευθερία. Δεν λογαριάζαμε το θάνατο. Εμείς θα είχαμε σκοτωθεί, αλλά το Παρίσι θα είχε αναστηθεί... Το οδόφραγμα ήταν τυλιγμένο με ένα λευκό φως, μια υπέροχη αυγή απελευθέρωσης. (...) Δεν μας περίμενε ο θάνατος (...) αλλά η έκπληξη μιας λαϊκής νίκης.» […]
Ο Γκαστόν Ντα Κόστα, που ήταν μαζί με τους εξεγερμένους, θα σημειώσει στα Απομνημονεύματά του: «Μέχρι τη στιγμή που τα στρατεύματα υποχωρούν, είναι οι γυναίκες που κυριαρχούν… Το Château-Rouge, η φοβερή φάλαγγα των υπηρετριών από ξενοδοχεία, καφε και οίκους ανοχής που είχαν επαναστατήσει (...) ( 4 ).»
Στην Place de l’Hôtel-de-Ville, θα γίνει η διακήρυξη ότι η Κομμούνα έγινε «στο όνομα του λαού». Ένα κανόνι βροντάει για να χαιρετήσει το γεγονός... Η Victorine Brocher γράφει: «Αυτή τη φορά είχαμε την Κομμούνα! (...) Μετά από τόσες ήττες, δυστυχίες και πένθη, όλοι χάρηκαν. (...) Επικεφαλής των αναπαυόμενων ταγμάτων, κοπέλες της καντίνας με διάφορες φορεσιές ακουμπούν στα πολυβόλα. (...) Ένα μέλος της Κομμούνας διακηρύσσει τα ονόματα των εκλεγμένων αντιπροσώπων του λαού, υψώνεται μια μυριόφωνη κραυγή: «ζήτω η κομμούνα!» ( 5 )»
Στις 11 Απριλίου, στην Επίσημη Εφημερίδα - της Κομμούνας - εμφανίστηκε η έκκληση μιας «ομάδας πολιτών»: «Το Παρίσι είναι αποκλεισμένο, το Παρίσι βομβαρδίζεται... (...) Είναι ο ξένος που επιστρέφει και εισβάλει στη Γαλλία; (...) Όχι, οι εχθροί, οι δολοφόνοι του λαού και της ελευθερίας είναι Γάλλοι !... (...) Είδαν τον λαό να ξεσηκώνεται φωνάζοντας: «Κανένα καθήκον χωρίς δικαιώματα, κανένα δικαίωμα χωρίς καθήκοντα ! (...) Θέλουμε δουλειά... Όχι άλλοι εκμεταλλευτές, όχι άλλοι αφέντες !... Δουλειά και ευημερία για όλους, αυτοκυβέρνηση του λαού, Κομμούνα, να πεθαίνεις πολεμώντας παρά να ζεις δουλεύοντας σα σκλάβος!»»…
Στις 14 Απριλίου, στην Επίσημη Εφημερίδα, η Ένωση Γυναικών για την Άμυνα του Παρισιού και τη Φροντίδα των Τραυματιών σημειώνει: «Είναι καθήκον και δικαίωμα όλων να αγωνιστούμε για τη μεγάλη υπόθεση του λαού, για την Επανάσταση. (...) Η Κομμούνα, εκπρόσωπος της μεγάλης αρχής που διακηρύσσει την εξάλειψη κάθε προνομίου, κάθε ανισότητας, δεσμεύεται να λάβει υπόψη τις δίκαιες διεκδικήσεις ολόκληρου του πληθυσμού, χωρίς διάκριση φύλου, μια διάκριση που δημιουργείται και διατηρείται από την ανάγκη για ανταγωνισμό στην οποία στηρίζονται τα προνόμια των κυρίαρχων τάξεων.»
Σε λέσχες, που ανοίγουν σε εκκλησίες, μερικές φορές αποκλειστικά για γυναίκες, ο λόγος είναι ελεύθερος. Όλα υπόκεινται σε διάλογο: η υπεράσπιση της επανάστασης, η εκπαίδευση των κοριτσιών, η μισθολογική ισοτιμία, οι νόμοι, τα ελεύθερα συνδικάτα, η δειλία των ανδρών, το τέλος της εκμετάλλευσης της εργασίας.
Στις 3 Μαΐου, στα εγκαίνια του Social Revolution Club, στην κατάμεστη εκκλησία Saint-Michel, στο Batignolles, «αισθανθήκαμε ότι φεύγοντας για να πολεμήσουν για την Κομμούνα οι σύζυγοι είχαν αφήσει στο σπίτι ένα συμπαγές μικρόβιο «επαναστατικών ιδεών»…( 6 ).
Ο Paul de Fontoulieu, με μία πένα βουτηγμένη στη γραμματοσειρά των Βερσαλλιών, περιγράφει για την εισαγγελία όσα λέει ότι είδε και άκουσε εκεί: «Club Éloi — Μεταξύ των ομιλητών, συγνώμη για τη λέξη, (...) η πολίτης Valentin, δημόσιο κορίτσι που στις 22 Μαΐου τίναξε στον αέρα τα μυαλά του μαστροπού της, γιατί δεν την άφηνε να πάει στα οδοφράγματα. Και η πολίτης Μορέλ, που είχε υποστεί πέντε καταδίκες λέει: «Ζητώ, για να βάλω ένα τέλος, να ρίξουν όλες τις καλόγριες στον Σηκουάνα, υπάρχουν μερικές στα νοσοκομεία που δίνουν δηλητήριο στους τραυματίες.»
Εκκλησία Saint-Lambert στο Vaugirard, Πατριωτική Λέσχη Γυναικών — Στη συνεδρίαση του Vaugirard προήδρευσε μια Αυστριακή γυναίκα, ονόματι Reidenhreth, (...) που είχε καταδικαστεί στη Βιέννη για το αδίκημα της περιφρόνησης, το οποίο καυχιόταν και έφερε ως τίτλο δόξας. (...) Στο La Trinité, Deliverance Club — (...) Τίποτα εκτός από γυναίκες. Η ατζέντα ήταν: «για την αναγέννηση της κοινωνίας». Γυναίκα, γύρω στα τριάντα: «Η κοινωνική πληγή που πρέπει πρώτα να κλείσει είναι αυτή των αφεντικών, που εκμεταλλεύονται τον εργαζόμενο και πλουτίζουν από τον ιδρώτα του. Όχι άλλα αφεντικά που θεωρούν τον εργάτη ως μηχανή! Ας ενωθούν οι εργαζόμενοι, ας συνενώσουν τους κόπους τους και θα είναι ευτυχισμένοι. Ένα άλλο κακό της σημερινής κοινωνίας είναι οι πλούσιοι, που μόνο πίνουν και διασκεδάζουν, χωρίς να κοπιάζουν. Πρέπει να εξολοθρευτούν, όπως και οι ιερείς και οι μοναχές. Θα είμαστε ευτυχισμένοι μόνο όταν δεν θα έχουμε πια αφεντικά, πλούσιους ή ιερείς!»…
«Έφτασε η μεγάλη μέρα», φώναξε η Λουίζ Μισέλ στη σύνοδο του 17ου διαμερίσματος, «η αποφασιστική μέρα για τη χειραφέτηση ή την υποδούλωση του προλεταριάτου. Αλλά κουράγιο, πολίτες, το Παρίσι θα είναι δικό μας με τη δράση. Ναι, ορκίζομαι, το Παρίσι θα είναι δικό μας ή το Παρίσι δεν θα υπάρχει πια! Είναι για τους ανθρώπους ζήτημα ζωής και θανάτου»(7).»
Με την είσοδο στο Παρίσι των στρατιωτών των Βερσαλλιών στις 21 Μαΐου 1871, ξεκίνησε η «ματωμένη εβδομάδα», «εκείνες οι τραγικές νύχτες που θα ηχήσουν επτά φορές», σύμφωνα με τη Victorine Brocher.
(...) Στις 28 το μεσημέρι, το τελευταίο ομοσπονδιακό κανόνι χτύπησε από την κορυφή της rue de Paris σαν τον τελευταίο αναστεναγμό της Κομμούνας που τελειώνει. Το όνειρο τελείωσε, το ανθρωποκυνηγητό ξεκινά! Συλλήψεις! Σφαγές!( 8 )» […]
«…Πάνω από δέκα χιλιάδες γυναίκες τις μέρες της Κομμούνας, σκόρπιες ή μαζί, πολέμησαν για την ελευθερία. (...) οι γυναίκες πολεμούσαν σαν λέαινες, αλλά εγώ ούρλιαζα: Φωτιά! Φωτιά σε αυτά τα τέρατα! (...) Οι Βερσαλλίες απλώνουν πάνω από το Παρίσι ένα απέραντο σάβανο κόκκινο από αίμα. Τα πολυβόλα μετακινούνται και σκοτώνουν σαν σε κυνήγι. Είναι σφαγή (...) ( 9 ).» καταλήγει η Λουίζ Μισέλ.
Ακολούθησαν η μεγάλη μορφή του εργατικού κινήματος η Ρόζα Λούξενμπουργκ και οι γυναίκες της αντίστασης στο φασισμό και τον ναζισμό
Η Γυναίκα σήμερα στις ΗΠΑ, στο Παρίσι, στην Τεχεράνη, στην Αθήνα, παντού, αγωνίζεται στην πρώτη γραμμή κατά της ΑΔΙΚΙΑΣ, για ισοτιμία και κοινωνική δικαιοσύνη…
-Eloi Valat συγγραφέας πολλών έργων για την Κομμούνα (Μτφρ και επιλογή Γιώργος Χ. Παπασωτηρίου)
-https://www.monde-diplomatique.fr/2019/07/VALAT/60037
( 1 ) Jules Vallès, L’Insurgé (1886), στο Œuvres, Gallimard, συντ. “ Library of the Pléiade ”, Παρίσι, 1990.
( 2 ) Αποστολές από τους στρατηγούς Joseph Vinoy και Louis Ernest Valentin στον Adolphe Thiers, στο Marc-André Fabre, Vie et mort de la Commune, Hachette, Παρίσι, 1939.
( 3 ) Louise Michel, La Commune, Stock, Παρίσι, 1898.
( 4 ) Gaston Da Costa, The Commune Lived, Ancienne Maison Quantin, Παρίσι, 1903.
( 5 ) Victorine B. (Brocher), Memories of a Living Dead, Librairie Lapie, Λωζάνη, 1909.
( 6 ) Επίσημη Εφημερίδα της Γαλλικής Δημοκρατίας υπό την Κομμούνα, « Ανεπίσημο Κόμμα », 5 Μαΐου 1871.
( 7 ) Paul de Fontoulieu, The Churches of Paris under the Commune, E. Dentu, Παρίσι, 1873.
( 8 ) Victorine B. (Brocher), Memories of a Living Dead, ό.π. cit.
( 9 ) Louise Michel, La Commune, ό.π. cit.
