Πίσω από την κρίση η σύγκρουση ΗΠΑ-Κίνας
[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου / Κόσμος / 30.09.26 ]Η σημερινή κρίση στα Στενά του Ορμούζ (ένα από τα πιο κρίσιμα περάσματα για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου) αποκαλύπτει την ψευδαίσθηση της σταθερότητας και ισορροπίας, τις δομικές αδυναμίες του συστήματος και το σαθρό έδαφος στο οποίο βασίζεται η παγκόσμια οικονομία, αλλά κυρίως αποκαλύπτει ότι πίσω από την επίθεση στο Ιράν βρίσκεται η αντιπαράθεση μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας για την παγκόσμια επικυριαρχία.
Η Κίνα αμφισβητεί καίρια την πλανητική ηγεμονία των ΗΠΑ. Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι η νέα ηγεμόνας νικά κατά μέτωπον (δηλαδή στρατιωτικά) και αντικαθιστά τον παλαιό ηγεμόνα, “μπορεί και να σημαίνει, πιο περιορισμένα, ότι μια ανερχόμενη περιφερειακή Δύναμη (η Κίνα εν προκειμένω) συγκροτεί βαθμηδόν γύρω της έναν μείζονα χώρο και απαγορεύει στην πλανητική ηγεμονική Δύναμη (τις ΗΠΑ) να επεμβαίνει με οιονδήποτε τρόπο στον χώρο αυτό...” (Π. Κονδύλης, Θεωρία του Πολέμου, σελ. 369). Ουσιαστικά λοιπόν οι ΗΠΑ προσπαθούν με ό,τι διαθέτουν για να διατηρήσουν τον δικό τους “αυτοκρατορικό χώρο”, πρωτίστως την αμερικανική ήπειρο και συγχρόνως να περιορίσουν την διείσδυση της Κίνας στον “χώρο” της Μέσης Ανατολής.
Κάθε υπερδύναμη χρησιμοποιεί το δικό της συγκριτικό πλεονέκτημα: Η Κίνα την οικονομική δύναμη και οι ΗΠΑ την στρατιωτική υπεροπλία.
Ο περιορισμός του “χώρου” (σφαίρα επιρροής) συνδυάζεται με τον “ιμπεριαλισμό των πόρων” που είναι αναγκαίοι για την οικονομία ως ενέργεια, αλλά και για τις νέες τεχνολογίες (σπάνιες γαίες).
Στο στρατιωτικό πεδίο η Ουάσινγκτον επιχειρεί να “οχυρώσει” την αμερικανική ήπειρο από την κινεζική επιρροή και συγχρόνως να περιορίσει τους ενεργειακούς πόρους της κινεζικής οικονομίας στην Μέση Ανατολή, θεωρώντας ότι η Κίνα ο μεγαλύτερος εισαγωγέας αργού πετρελαίου στον κόσμο μέσω του Ορμούζ (το 2025, ο Κίνα εισήγαγε πάνω από 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω των Στενών) θα πλήττονταν από το κλείσιμο της στρόφιγγας (ως γνωστόν οι ΗΠΑ, χάρη στην εγχώρια παραγωγή σχιστολιθικού πετρελαίου, είναι ενεργειακά αυτάρκεις). Κι όμως η Κίνα είναι ο νικητής από το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, σύμφωνα με έκθεση του The Asia Group, χάρη στα μεγάλα ενεργειακά της αποθέματα και τον ισχυρό κρατικό έλεγχο στην οικονομία. Η Κίνα διατήρησε σταθερή την παραγωγή και επέκτεινε τις εξαγωγές σε τομείς καθαρής ενέργειας, όπως η ηλιακή ενέργεια, οι μπαταρίες και τα ηλεκτρικά οχήματα. Επίσης πολλές ασιατικές (και όχι μόνο) χώρες στρέφονται ολοένα και περισσότερο προς την Κίνα, ενισχύοντας την οικονομική και γεωπολιτική της επιρροή. Γενικά το Πεκίνο ακολουθεί την στρατηγική «Ασφάλεια μέσω Ανάπτυξης», και την ήπια ισχύ της οικονομίας για να εντάξει τη Μέση Ανατολή και τη Νοτιοανατολική Ασία (Παγκόσμιος Νότος) σε ένα δικό της δίκτυο υποδομών (Belt and Road Initiative), προσφέροντας μια εναλλακτική λύση απέναντι στην αμερικανική επιρροή.
Η Ουάσιγκτον από την πλευρά της χρησιμοποιεί την "βίαιη ισχύ" επιβάλλοντας τη βούλησή της μέσω μονομερών κυρώσεων, στρατιωτικών συμμαχιών (bloc confrontation) και ναυτικών αποκλεισμών. Αυτή η στρατηγική του παγκόσμιου «νταβατζή» ωθεί τον κόσμο προς τα πίσω γράφουν οι Financial Times. Πίσω από τη στρατιωτική δύναμη, επανεμφανίζεται μια παλιά λογική: η εξασφάλιση ορυκτών και ενέργειας στο όνομα της ισχύος. Αυτή η μετατόπιση σηματοδοτεί τη βάναυση επιστροφή στις σφαίρες επιρροής. Ένα γιγάντιο άλμα προς τα πίσω. Από τη Βενεζουέλα μέχρι τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, από τη Γροιλανδία μέχρι το Στενό του Ορμούζ, από τη Διώρυγα του Παναμά μέχρι τον Καναδά και την Κούβα, ένας ιδιαίτερα βάναυσος κόσμος έχει αναδυθεί καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, που ορίζεται από δασμούς και κάθε είδους πιέσεις για την κατάληψη του ελέγχου των πρώτων υλών. Αυτό απέχει πολύ από τη διεθνή τάξη που κληρονομήθηκε από το 1945, η οποία βασίζεται στο δίκαιο και τη συνεργασία, με κανόνες που διέπουν το παγκόσμιο εμπόριο. «Μια τάξη που σαφώς αποσυντίθεται υπέρ ενός ιμπεριαλισμού των πόρων που φαίνεται να έχει ξεπηδήσει από μια άλλη εποχή», γράφουν οι Financial Times.
Η απόλυτη προτεραιότητα τώρα για κάθε κράτος είναι να ανακτήσει την αυτονομία του σε έναν ολοένα και πιο περίπλοκο κόσμο, από τον οποίο ούτε η Κίνα ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βγουν νικητές, εξηγεί ο Parag Khanna στο Foreign Policy. Ζούμε σε μια νέα Σκοτεινή Εποχή, όπου οι συμμαχίες μεταβάλλονται ανάλογα με τις περιστάσεις και όπου η κυριαρχία (ενέργεια, τρόφιμα, ψηφιακή) γίνεται η απόλυτη προτεραιότητα.
Υπάρχει διέξοδος; Σύμφωνα με τον Κλαούζεβιτς, «μέσα στον πολιτισμό υπάρχει τόσο ένα πρακτικά επαρκές ισοζύγιο των αντίρροπων τάσεων του ανθρώπου, έτσι ώστε να διατηρείται η ειρήνη, όσο και αρκετή ένταση, έτσι ώστε ένας πόλεμος δεν αποκλείεται, αλλά μάλλον προετοιμάζεται». Για να συνεχίσουν αυτές οι καταστροφικές πολιτικές που μας οδηγούν στην άβυσσο, απαιτείται και η δική μας συναίνεση. Πρέπει να μας πείσουν για να γίνουμε "τροφή" στους πυραύλους και τα drones. Συνεπώς, ο πόλεμος ή η ειρήνη είναι το αποτέλεσμα του συσχετισμού αυτών των αντίρροπων δυνάμεων και η δική μας συναίνεση που δημιουργείται μέσω της χειραγώγησης των μίντια και των διαμορφωτών της κοινής γνώμης. Γι’ αυτό το λόγο, το κίνημα κατά του πολέμου έχει θεμελιώδη σημασία.
Ξεσηκωθείτε λοιπόν! Μην γίνεστε συνένοχοι, μην ψηφίζετε στις εκλογές τους δολοφόνους...