Ο πραγματικός λόγος για την κατάπαυση του πυρός

 

[artinews.gr/ 08.04.26 ]

---

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντ. Τραμπ, ανακοίνωσε στο δίκτυό του Truth Social την κατάπαυση του πυρός για δύο εβδομάδες καθώς «έλαβε μια πρόταση δέκα σημείων από το Ιράν» την οποία θεωρεί «βιώσιμη για την έναρξη διαπραγματεύσεων».

Τα δέκα σημεία περιλαμβάνουν το άνοιγμα των στενών του Ορμούζ, την απόσυρση των στρατιωτικών δυνάμεών των ΗΠΑ από την περιοχή, την άρση των οικονομικών κυρώσεων κατά του Ιράν, την καταβολή αποζημιώσεων για τις πολεμικές ζημιές και την άδεια του Ιράν να διατηρήσει τον έλεγχο του Ορμούζ.  

Είναι αδύνατον να φανταστεί κανείς ότι ο Τραμπ θα συμφωνήσει πραγματικά με οποιονδήποτε από αυτούς τους όρους. Συνεπώς η εκεχειρία έχει ως μοναδικό στόχο το άνοιγμα προς ώρας των στενών του Ορμούζ και την έξοδο των 3.000 τάνκερ που είναι καθηλωμένα στον Περσικό Κόλπο με κίνδυνο να τινάξουν στον αέρα την παγκόσμια οικονομία καθώς της στερούν τα έντεκα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα που χρειάζεται. Ολόκληρες αλυσίδες εφοδιασμού με βάση τους υδρογονάνθρακες έχουν διαταραχθεί: όχι μόνο οι εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και οι προμήθειες ουρίας που χρησιμοποιείται σε λιπάσματα, ηλίου για ημιαγωγούς και θείου για αμυντικό εξοπλισμό. Έχοντας υποφέρει εδώ και καιρό από τις δυτικές κυρώσεις, το Ιράν ανέπτυξε τώρα ένα ανάλογο οικονομικό όπλο.

Όπως σημειώνει το ηλεκτρονικό περιοδικό Equator «Η κρίση των στενών του Ορμούζ είναι τόσο ένα οικονομικό stress test όσο και μια γεωπολιτική αναμέτρηση που θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της κυριαρχίας του αμερικανικού δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος και ως παγκόσμιου μέτρου αξίας του - ένα καθεστώς που στηρίζει την αμερικανική ηγεμονία για επτά δεκαετίες.»

Είναι η δεύτερη φορά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο που ένα πολιορκημένο έθνος κλείνει μια στρατηγική θαλάσσια οδό.  Η πρώτη φορά ήταν το 1956 όταν η Αίγυπτος του Νάσερ έκλεισε τη Διώρυγα του Σουέζ για πέντε μήνες - μια πράξη που διέλυσε το αυτοκρατορικό νόμισμα της Βρετανίας και εγκαινίασε την εποχή των πετροδολαρίων. Έτσι για πρώτη φορά μια μικρή χώρα προκάλεσε τεράστια ζημιά στην οικονομική τάξη που την είχε υποτάξει. Τώρα το Ιράν έχει ουσιαστικά αποκλείσει το Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου διέρχεται το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης.

«Το ερώτημα είναι αν αυτή η κρίση προαναγγέλλει το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας - και σηματοδοτεί την έναρξη της διαμάχης για το ποιος ή τι θα την αντικαταστήσει.» καταλήγει το Equator.

Από το Σουέζ στα στενά του Ορμούζ

 

Το κλείσιμο μιας στρατηγικής πλωτής οδού από ένα πολιορκημένο έθνος κατατάσσεται μεταξύ των σπανιότερων και πιο συνεπών γεγονότων στην ιστορία της παγκόσμιας οικονομίας. Έχει συμβεί μόνο δύο φορές στη μεταπολεμική εποχή. Το 1956, η Αίγυπτος έκλεισε τη Διώρυγα του Σουέζ για πέντε μήνες - μια πράξη που διέλυσε το αυτοκρατορικό νόμισμα της Βρετανίας και εγκαινίασε την εποχή των πετροδολαρίων. Απέδειξε για πρώτη φορά ότι μια μικρή χώρα θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή ζημιά στην οικονομική τάξη που την είχε υποτάξει. Τώρα το Ιράν έχει ουσιαστικά αποκλείσει το Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου διέρχεται το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης. Το ερώτημα είναι αν αυτή η κρίση προαναγγέλλει το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας - και σηματοδοτεί την έναρξη της διαμάχης για το ποιος ή τι θα την αντικαταστήσει.

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν έχει καθηλώσει περισσότερα από 3.000 πλοία στον Περσικό Κόλπο και έχει αφήσει τον κόσμο χωρίς πάνω από έντεκα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα. Ολόκληρες αλυσίδες εφοδιασμού με βάση τους υδρογονάνθρακες έχουν διαταραχθεί: όχι μόνο οι εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και οι προμήθειες ουρίας που χρησιμοποιείται σε λιπάσματα, ηλίου για ημιαγωγούς και θείου για αμυντικό εξοπλισμό. Έχοντας υποφέρει εδώ και καιρό από τις δυτικές κυρώσεις, το Ιράν τώρα αναπτύσσει το ίδιο το οικονομικό όπλο.

Οι επιπτώσεις είναι καταστροφικές και καταιγιστικές. Στο βόρειο ημισφαίριο, τα λιπάσματα εξαντλούνται ακριβώς τη στιγμή που οι αγρότες ετοιμάζονται να σπείρουν την ανοιξιάτικη σοδειά. Το ίδιο ισχύει και στο Σουδάν που έχει πληγεί από λιμό. Η Αίγυπτος και η Σρι Λάνκα έχουν ξεκινήσει πολιτικές τηλεργασίας σε μια προσπάθεια να περιορίσουν την κατανάλωση πετρελαίου. Στο Κάιρο, τα καταστήματα και τα εστιατόρια έχουν διαταχθεί να κλείσουν στις 9 μ.μ. Τα νομίσματα σε όλη την Ασία - από το γουόν μέχρι τη ρουπία - λιποθυμούν από τις εκροές κεφαλαίων. Η Τουρκία έχει δαπανήσει δισεκατομμύρια δολάρια για να σταθεροποιήσει τη λίρα.

Τα κρουστικά κύματα επεκτείνονται πέρα ​​από τα έθνη που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, έναν μεγάλο εισαγωγέα ενέργειας, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων (οι οποίες επηρεάζουν το κόστος δανεισμού της κυβέρνησης) έχουν αυξηθεί σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί από την οικονομική κρίση του 2008. Οι ΗΠΑ, οι οποίες είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο, μπορεί να είναι πιο απομονωμένες, αλλά ο πληθωρισμός προβλέπεται να ξεπεράσει το 4% εντός του έτους. Οι επενδυτές έχουν ξεφορτωθεί τα αμερικανικά ομόλογα με ταχύτητα και όγκο που έχει αναγκάσει ορισμένες τράπεζες της Wall Street να εγκαταλείψουν τις οθόνες τους και να επιστρέψουν στο παραδοσιακό εμπόριο μεταξύ ανθρώπων. Η Κίνα, η οποία διαθέτει τεράστια ενεργειακά αποθέματα, αποτελεί εξαίρεση στο γενικό χάος. Οι αποδόσεις των ομολόγων της έχουν παραμείνει ήπιες.

Η κρίση του Ορμούζ είναι τόσο ένα οικονομικό stress test όσο και μια γεωπολιτική αναμέτρηση. Θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της κυριαρχίας του αμερικανικού δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος και ως παγκόσμιου μέτρου αξίας του - ένα καθεστώς που στηρίζει την αμερικανική ηγεμονία για επτά δεκαετίες. Σε αυτή την περίοδο, το δολάριο έχει εκφραστεί με τη διεθνή τιμή του αργού πετρελαίου (του οποίου το εμπόριο ξεπέρασε το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια το 2024) και με το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου χρέους, το οποίο αποτιμάται σε περισσότερα από 100 τρισεκατομμύρια δολάρια σε κυκλοφορία. Τα τελευταία χρόνια, οι αυξανόμενες τιμές της ενέργειας τείνουν να ενισχύουν το δολάριο, μεταφέροντας πλούτο στις ΗΠΑ και μακριά από χώρες που είναι λιγότερο ικανές να αντέξουν την απώλεια.

Το Ορμούζ δεν σηματοδοτεί ακόμη το τέλος αυτού του συμπλέγματος υδρογονανθράκων-δολαρίου, το οποίο ήταν πάντα ένα εύφλεκτο μείγμα ισχύος και αστάθειας. Αποκαλύπτει όμως τις διαρθρωτικές αλλαγές που θα χρειάζονταν για μια ηγεμονική μετάβαση. Το Ιράν έχει επιτρέψει τη διέλευση πλοίων από «μη εχθρικά» κράτη - με τέλος διέλευσης έως και 2 εκατομμύρια δολάρια, κατά προτίμηση σε γιουάν. Εάν ο κόσμος μεταβεί από το δολάριο υδρογονανθράκων στο πετρογουάν, αυτό θα αντικατοπτρίσει μια άλλη πτυχή της κρίσης του Σουέζ, η οποία έφερε τέλος στην κυριαρχία της στερλίνας ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος. Σε αντίθεση με το 1956, ωστόσο, τα έθνη του Παγκόσμιου Νότου έχουν πλέον σημαντική πολιτική επιρροή για να διαμορφώσουν την αναδυόμενη παγκόσμια οικονομική τάξη.

Η αμερικανική ηγεμονία είχε ήδη διαβρωθεί εδώ και χρόνια πριν από την κρίση του Ορμούζ. Οι παράγοντες που την προκαλούν είναι πολλαπλοί: η αυξανόμενη δυσαρέσκεια για την κυριαρχία του δολαρίου, η άνοδος της Κίνας ως συστημικού αντιπάλου, η πίεση για μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και η αυξημένη γεωπολιτική δυναμική στον Παγκόσμιο Νότο. […]

Πώς θα μπορούσαν να μοιάζουν οι αρχές της ηγεμονικής μετάβασης; Η κρίση του Σουέζ προσφέρει ένα ιστορικό μοντέλο. Στα μέσα του εικοστού αιώνα, το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν ο μεγαλύτερος προμηθευτής ενέργειας της Ευρώπης. Πλοία που μετέφεραν το προϊόν από πετρελαιοπηγές στον Περσικό Κόλπο, οι οποίες ελέγχονταν κατά πλειοψηφία από τους Βρετανούς, διέσχιζαν τη Διώρυγα του Σουέζ για να φτάσουν στην ήπειρο. Το «πετρέλαιο στερλίνας» ήταν κρίσιμο για τη σταθεροποίηση των επισφαλών μεταπολεμικών οικονομικών της Βρετανίας, τα οποία επιβαρύνονταν από τεράστια χρέη προς τις ΗΠΑ. Βρετανικά στρατεύματα είχαν από καιρό σταθμεύσει στη Ζώνη της Διώρυγας, όπου η Αγγλο-Γαλλική Εταιρεία της Διώρυγας του Σουέζ εισέπραττε τέλη διέλευσης και διόδια. Το 1954, ο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ είχε επιτύχει συμφωνία για την αποχώρησή τους εντός δύο ετών.

Λίγο μετά την αποχώρηση των τελευταίων βρετανικών στρατευμάτων το 1956, όταν ανακάλυψαν ότι ο Νάσερ αγόραζε όπλα από τους Σοβιετικούς, οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο αθετούσαν απότομα τις υποσχέσεις τους να χρηματοδοτήσουν το Υψηλό Φράγμα του Ασουάν. Σε αντίποινα, ο Νάσερ εθνικοποίησε την Εταιρεία Διώρυγας του Σουέζ. Η κατάληψη δεν σταμάτησε αμέσως την κυκλοφορία στη Διώρυγα, αλλά απέδειξε την ικανότητα της Αιγύπτου να οπλίσει την πλωτή οδό. Για να εξασφαλίσουν βίαια τη διέλευση του «πετρελαίου στερλίνας», η Βρετανία, η Γαλλία και το Ισραήλ εισέβαλαν στην Αίγυπτο. Το Τελ Αβίβ είχε τους δικούς του λόγους για να συμμετάσχει στην περιπέτεια: η Αίγυπτος, με τη συνεργασία της Σαουδικής Αραβίας, είχε απαγορεύσει την είσοδο σε πετρελαιοφόρα με προορισμό το Ισραήλ από τη Διώρυγα από την εποχή της Νάκμπα.

Η απάντηση του Νάσερ ήταν απλή αλλά αποτελεσματική: βύθισε πλοία φορτωμένα με τσιμέντο για να μπλοκάρει τη Διώρυγα. Το κλείσιμο, το οποίο διήρκεσε από τον Οκτώβριο του 1956 έως τον Μάρτιο του 1957, οδήγησε σε σοβαρές ελλείψεις πετρελαίου στη Βρετανία. Η βενζίνη δελτιώθηκε και οι προμήθειες πετρελαίου θέρμανσης μειώθηκαν. Ο Χάρολντ Μακμίλαν μείωσε τις αμυντικές δαπάνες και εξάντλησε τα αποθέματα δολαρίου του Ηνωμένου Βασιλείου σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να προστατεύσει τη λίρα. Παρόλα αυτά, μέχρι το 1957, η Βρετανία χρειαζόταν μια διάσωση από το ΔΝΤ.

Η αναταραχή έστρεψε τους κερδοσκόπους συναλλάγματος στη στερλίνα, ξεκινώντας ένα κύμα μετά από κύμα ρευστοποιήσεων. Καθώς η αντιπαράθεση συνεχιζόταν, η κυβέρνηση Αϊζενχάουερ άρχισε να φοβάται ότι τα κράτη πετρελαίου της Μέσης Ανατολής θα στρεφόταν εναντίον της Δύσης - και προς τη Σοβιετική Ένωση. Οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να παράσχουν στο Ηνωμένο Βασίλειο δολάρια και πετρέλαιο για τη χρηματοδότηση της εκστρατείας του Σουέζ, η οποία είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα: η Βρετανία συνθηκολόγησε και απέσυρε τα στρατεύματά της. Η προσπάθεια να πειστεί το Ισραήλ πήρε περισσότερο χρόνο. Ο Αϊζενχάουερ έπρεπε να θέσει το ενδεχόμενο κυρώσεων πριν το Τελ Αβίβ αποχωρήσει από τη χερσόνησο του Σινά και τη Λωρίδα της Γάζας.

Η κρίση του Σουέζ είχε αντίκτυπο σε απομακρυσμένες γωνιές της παγκόσμιας οικονομίας. Ενίσχυσε τους ισολογισμούς των ΗΠΑ, διέβρωσε τη θέση της Βρετανίας στην παγκόσμια ιεραρχία και καταδίκασε τη στερλίνα σε ένα μέλλον χρόνιας αστάθειας. Το Σίτι του Λονδίνου αναγκάστηκε να μετατραπεί σε σύμβουλο για τις αγορές δολαρίου. Παρόλα αυτά, η στερλίνα συνέχισε να χρηματοδοτεί το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου. Χρειάστηκαν μερικές ακόμη δεκαετίες - που περιλάμβαναν την κατάρρευση του Μπρέτον Γουντς, την αντιπαράθεση του ΟΠΕΚ της δεκαετίας του 1970, το σοκ Βόλκερ και την παγκόσμια κρίση χρέους της δεκαετίας του 1980 - πριν εδραιωθεί το σύστημα του δολαρίου.

Εκ των υστέρων, λοιπόν, το Σουέζ δεν σηματοδότησε ακριβώς το τέλος μιας εποχής. Αντίθετα, ήταν η στιγμή που η μετάβαση από την ηγεμονία της στερλίνας στην ηγεμονία του δολαρίου έγινε για πρώτη φορά ορατή. Το ίδιο ισχύει και για το Ορμούζ. Το ερώτημα είναι: πώς θα είναι η επόμενη τάξη πραγμάτων;

Για τα έθνη του Παγκόσμιου Νότου, έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια, με την προοδευτική ανάπτυξη καθαρής ενέργειας - ηλιακούς συλλέκτες, αιολικά πάρκα, ηλεκτρικά οχήματα, σταθμούς μπαταριών και έργα πράσινου υδρογόνου - η οποία έχει γίνει η πιθανή διέξοδος από την παγίδα των υδρογονανθράκων-δολαρίου.

Δεδομένης της δραματικής μείωσης του κόστους εγκατάστασης καθαρής ενέργειας, αυτή είναι σαφώς η ορθολογική επιλογή. Το 2022, αντιμέτωπο με οξεία έλλειψη δολαρίων και πληγείσα από μαζικές πλημμύρες, το Πακιστάν γνώρισε μια επανάσταση στην ηλιακή ενέργεια, η οποία αποτελεί πλέον το ένα πέμπτο του εφοδιασμού της χώρας με ηλεκτρική ενέργεια. Αυτή η μετατόπιση δεν περιορίζεται στις φτωχότερες χώρες. Η εισβολή της Ρωσίας ώθησε επίσης την ΕΕ να επενδύσει στην καθαρή ενέργεια, η οποία πλέον αποτελεί το 92% των συνολικών ενεργειακών επενδύσεών της. Το μερίδιο της Κίνας στην καθαρή ενέργεια είναι σχεδόν 70%. Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα δύο τρίτα των 3,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων σε νέες ενεργειακές επενδύσεις διοχετεύονται στην καθαρή τεχνολογία. Η τρέχουσα απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου έχει ήδη ενισχύσει τη ζήτηση για ηλεκτρικά οχήματα χαμηλού κόστους στην Κίνα και το Βιετνάμ.

Κρίσιμο είναι ότι η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια επιτρέπει επίσης μεγαλύτερη κυριαρχία. Ένα ηλιακό πάνελ μπορεί να εγκατασταθεί σε μια στέγη στη Λαχόρη χωρίς συναλλαγές σε δολάρια. Ένας επιχειρηματίας μπορεί να δημιουργήσει ένα αιολικό πάρκο στο Μαρόκο χωρίς να εκτεθεί σε αμερικανικές κυρώσεις. Αντίθετα, το πετρέλαιο και το LNG πρέπει να εισάγονται, να τιμολογούνται σε δολάρια και να πληρώνονται με αποθέματα των οποίων η αξία μπορεί να μειωθεί από το επόμενο σοκ που θα προκληθεί από τις ΗΠΑ.

Βεβαίως, η πράσινη μετάβαση παραμένει βαθιά άνιση – περιορισμένη, για πολλές χώρες, από την πρόσβαση σε κεφάλαια και τεχνολογία – και δημιουργεί νέες δικές της εξαρτήσεις. Η Κίνα είναι το αναδυόμενο κέντρο ισχύος. Από το 2022, οι ξένες επενδύσεις της σε καθαρή τεχνολογία έχουν αυξηθεί κατακόρυφα και τώρα εκτείνονται σε 50 χώρες . Η κλίμακα και η φιλοδοξία κάνουν τις συγκρίσεις με το Σχέδιο Μάρσαλ να φαίνονται αναχρονιστικές. Η πλειονότητα αυτής της πράσινης μεταποίησης λαμβάνει χώρα στη Νοτιοανατολική Ασία. Αναπτύσσεται επίσης ραγδαία στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Όλες αυτές οι περιοχές βασίζονται όλο και περισσότερο στην κινεζική χρηματοδότηση και την τεχνογνωσία.

Ούτε η εξέχουσα θέση του δολαρίου θα εξασθενίσει γρήγορα. Αντίθετα, το σύστημα του δολαρίου απέκτησε ισχύ στα τέλη του εικοστού και στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα, καθώς η παγκόσμια οικονομία ταλαντευόταν από τη μία κρίση στην άλλη, προκαλώντας μεγαλύτερες αμερικανικές διαρθρωτικές παρεμβάσεις. Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, για παράδειγμα, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ δημιούργησε επίσημα ένα δίκτυο «swapline», δίνοντας σε στενούς συμμάχους - όπως η ΕΕ και η Ιαπωνία - πρόσβαση σε έκτακτη ρευστότητα σε δολάρια, στην οποία έκτοτε βασίζονται σε μεγάλο βαθμό.

Αυτό το οικονομικό backstop είναι μια σανίδα σωτηρίας: η Fed μπορεί απλώς να τυπώνει δολάρια και να εξαφανίζει τα προβλήματα ρευστότητας. Είναι επίσης ένα λουρί. Η συμπεριφορά του Τραμπ απέναντι στους συμμάχους έχει γίνει ολοένα και πιο ασταθής: αυτή τη στιγμή επιπλήττει τους εταίρους του ΝΑΤΟ επειδή δεν συμμετείχαν στην «εκδρομή» του στο Στενό του Ορμούζ. Εάν η ενεργειακή κρίση επιδεινωθεί, μπορεί να πιέσει το Υπουργείο Οικονομικών και την Fed να χρησιμοποιήσουν την οικονομική υποστήριξη των ΗΠΑ ως όπλο. Πράγματι, μια διάσωση από την Fed δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη. Οι χώρες που αρνούνται να υποκύψουν κινδυνεύουν να χάσουν εντελώς το backstop.

Το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που ρέει μέσω του Πορθμού του Ορμούζ καταλήγει στην Ασία. Η οικονομική αναταραχή που προκλήθηκε από την επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ έχει πλήξει πλούσιους εισαγωγείς ορυκτών καυσίμων όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, οι οποίοι έχουν ξοδέψει δισεκατομμύρια για να στηρίξουν τα νομίσματά τους. Σε περίπτωση οικονομικής κατάρρευσης, μπορούν τουλάχιστον να επιλέξουν swaplines δολαρίων - μια επιλογή που δεν είναι διαθέσιμη στους φτωχότερους εισαγωγείς της ηπείρου, όπως το Μπαγκλαντές και οι Φιλιππίνες.

Το Πακιστάν τους προσφέρει ένα διαφορετικό μοντέλο. Η ηλιακή βάση της χώρας την έχει καταστήσει πιο ενεργειακά ανθεκτική και της έχει δώσει μεγαλύτερη γεωπολιτική ισχύ από ό,τι ανέμεναν οι περισσότεροι παρατηρητές. Το Ισλαμαμπάντ έχει εξασφαλίσει ασφαλή διέλευση για τις αποστολές πετρελαίου μέσω του Πορθμού.

Οι ενεργειακές κρίσεις τείνουν να έχουν έντονα αρνητικές και μακροχρόνιες συνέπειες. Αυτός είναι ίσως ο λόγος για τον οποίο ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, μια κοινοπραξία τριάντα δύο χωρών, ανακοίνωσε την απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά - μια εξαιρετική πολυμερή προσπάθεια. Ακόμη και οι ΗΠΑ - από κάθε άποψη ένα κράτος-αδίστακτο - λαμβάνουν μέτρα βελτίωσης. Ο Scott Bessent, ο υπουργός Οικονομικών, έχει άρει προσωρινά τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο που έχει διακινηθεί μέσω θαλάσσης, καθώς και στο ιρανικό πετρέλαιο, επιτρέποντας ρητά την είσοδό του στις ΗΠΑ. Αν και οι δύο κινήσεις σηματοδοτούσαν απελπισία, υποδεικνύουν επίσης δυσοίωνα μια πιθανή εξαγορά του πετρελαϊκού τομέα της Τεχεράνης, όπως αυτή της Βενεζουέλας.

Μέχρι στιγμής, καμία από αυτές τις παρεμβάσεις δεν έχει αποδώσει. Η τιμή του αργού πετρελαίου Brent συνεχίζει να κυμαίνεται γύρω στα 110 δολάρια το βαρέλι, από περίπου 60 δολάρια πριν από τον πόλεμο. Εν τω μεταξύ, το Ιράν, του οποίου τα πλοία διασχίζουν ελεύθερα το Στενό, κερδίζει σχεδόν διπλάσια έσοδα από το πετρέλαιο από ό,τι πριν από ένα χρόνο.

Το Ορμούζ έχει αποκαλύψει τόσο την ευθραυστότητα του συστήματος ορυκτών καυσίμων όσο και τα όρια της αμερικανικής ισχύος. Η Ουάσινγκτον δεν φαίνεται πλέον σε θέση να κερδίσει τους πολέμους που ξεκινά ή να διαχειριστεί τις οικονομικές επιπτώσεις της απερισκεψίας της. Ωστόσο, θα ήταν αφελές να περιμένουμε ότι η αμερικανική ισχύς θα καταρρεύσει ξαφνικά, αφήνοντας ένα καθαρό χώρο για κάτι καλύτερο. Είναι πιο πιθανό να υποβαθμιστεί αργά, ενώ παράλληλα θα εμποδίσει, μέσω της βίας και του οικονομικού καταναγκασμού, την εμφάνιση μιας νέας διεθνούς τάξης. Η Γάζα, ο Λίβανος και το Ιράν αποτελούν υπενθυμίσεις, αν χρειάζονταν, της διαρκούς εμβέλειας της πολεμικής μηχανής των ΗΠΑ.

Ενώ μεγάλο μέρος της παγκόσμιας προσοχής είναι στραμμένο στο Ιράν, το οποίο οι ΗΠΑ βομβαρδίζουν «πίσω στην λίθινη εποχή», η Ουάσινγκτον εφαρμόζει επίσης έναν δικό της πετρελαϊκό αποκλεισμό. Καθώς η κουβανική οικονομία βρίσκεται στο χείλος της κατάρρευσης, είναι οδυνηρό να θυμόμαστε ότι η Αβάνα ήταν το μέρος όπου τα Ηνωμένα Έθνη χάραξαν για πρώτη φορά ένα φιλόδοξο πλαίσιο εμπορίου και απασχόλησης για τη μεταπολεμική διεθνή τάξη. Ο Χάρτης της Αβάνας του 1948 πρότεινε μηχανισμούς για τη σταθεροποίηση των τιμών των βασικών προϊόντων και την αναδιάρθρωση του παγκόσμιου εμπορίου για την απελευθέρωση του Παγκόσμιου Νότου από τη συνεχιζόμενη εξάρτηση από τις παλιές αποικιακές δυνάμεις. Όταν οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να επικυρώσουν τον χάρτη, αυτός εγκαταλείφθηκε.

Ποια έθνη θα συνεργαστούν για να σχεδιάσουν και να δεσμευτούν σε έναν νέο Χάρτη της Αβάνας; Η διεύρυνση των BRICS, η επέκταση των περιφερειακών συστημάτων πληρωμών και η αύξηση της καθαρής ενέργειας δεν αποτελούν από μόνες τους έναν τέτοιο συνασπισμό, αλλά μαζί αποτελούν τις πρώτες ύλες του. Αυτό που λείπει είναι μια συστατική πολιτική πράξη - το ισοδύναμο ενός νέου Bretton Woods για την μετα-αμερικανική τάξη, μιας πράξης που δεν εξαρτάται από την επικύρωση των ΗΠΑ ή ακόμη και από τη συμμετοχή των ΗΠΑ για τη νομιμότητά της.

Το Ορμούζ έκανε το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας εφικτό. Έδειξε επίσης ότι, ίσως για πρώτη φορά, ο Παγκόσμιος Νότος διαθέτει την πολιτική βούληση και τις ιδέες που απαιτούνται για την οικοδόμηση μιας νέας διεθνούς τάξης.

→Η Μόνα Άλι είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια οικονομικών στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, στο Νιου Παλτζ

https://www.equator.org/articles/the-reckoning-hormuz-iran-war

Ο πόλεμος, το διαδίκτυο και η πολιτική αντίδραση

 

[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου /artinews.gr/ 01.04.26 ]

---

 

Γάζα, Δυτική Όχθη, Λίβανος, Συρία, Ιράν, Ισραήλ, ερείπια, φωτιές, εκρήξεις, πύραυλοι, αντιπύραυλοι, «σιδηρούς θόλος». Οι ίδιες εικόνες, το ίδιο θέαμα παντού, απολυμασμένο από την ανθρώπινη οδύνη, καθώς οι εικόνες των τραυματισμένων, των πτωμάτων, των νεκρών παιδιών απαγορεύονται! Η βία πρέπει να είναι ελεγχόμενη. Ο θεατής δεν πρέπει να αναστατώνεται. Αυτός είναι ένας από τους κανόνες της διαδικτυακής κοινότητας σύμφωνα με τους ολιγάρχες της Σίλικον Βάλεϊ. Ο πόλεμος πρέπει να γίνεται οικείος, να συνηθίζεται σαν ακίνδυνο βιντεοπαιγνίδι. Έτσι των πωλούν οι προπαγανδιστές του Τραμπ προκειμένου να καθησυχάζουν και τα μέλη της δικής του MAGA. Έτσι κι εμείς "καταναλώνουμε" συντρίμμια και ανατιναγμένους ανθρώπους σαν θέαμα, σαν εικονική πραγματικότητα.

Όπως σημειώνει ένας αρθρογράφος στο The New Yorker, τα viral «έχουν γίνει το μέτρο και η έκφραση της οργής του κοινού, που διαμεσολαβείται από τους αλγόριθμους των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.». Οι εξουσίες επιδιώκουν να εκτονώνουμε την οργή και την αντίδρασή μας στο διαδίκτυο, την οποία φιλτράρουν και εντέλει ελέγχουν με τους αλγόριθμους. Και μένουμε εκεί. «Η τεχνολογία βασίζεται στην απομόνωση και η τεχνική διαδικασία απομονώνει με τη σειρά της», έγραψε ο Ντεμπόρ. «Από το αυτοκίνητο μέχρι την τηλεόραση, όλα τα αγαθά που επιλέγονται από το σύστημα του θεάματος είναι επίσης τα όπλα του για μια συνεχή ενίσχυση των συνθηκών απομόνωσης ώστε να έχουμε πολλά «μοναχικά πλήθη», τις σημερινές περίκλειστες διαδικτυακτές «φούσκες» των ομοίων.

Κάθε κυβέρνηση το γνωρίζει αυτό. Ο αμερικανικός λαός και κάθε λαός, αποξενωμένος και εθισμένος στα κινητά τηλέφωνά του, είναι επί του παρόντος ανίκανος να οργανωθεί για σημαντική πολιτική δράση, σημειώνει ο συντάκτης του NY. Και καταλήγει: «τα εκατομμύρια Αμερικανοί που διαδήλωσαν το περασμένο Σαββατοκύριακο …υπενθύμισαν ότι δεν είναι μόνοι. Αυτό μπορεί να είναι το μόνο που μπορούν να πετύχουν οι διαμαρτυρίες αυτή τη στιγμή. Και τίποτα δεν είναι πιο σημαντικό από το να θυμόμαστε ότι υπάρχει ζωή έξω από το θέαμα.»

Και στην Ελλάδα οι τεράστιες συγκεντρώσεις για το έγκλημα των Τεμπών έδειξαν το δρόμο για την απόδραση από το «θέαμα». Ομοίως, η αντίδραση για τη Γενοκτονία στη Γάζα υπερέβη το διαδίκτυο και εκφράστηκε σε όλα τα θέατρα, σε όλες τις συναυλίες, σε κάθε μορφή επικοινωνίας και συνύπαρξης. Καταδείχτηκε έτσι, και το ένιωσαν όλοι, πολίτες και εξουσίες, ότι ο ΔΡΟΜΟΣ δημιουργεί μια μεγαλύτερη ποιότητα, μια κοινωνική σύντηξη που γίνεται πολιτική αντίδραση που μπορεί να λειτουργήσει ανατρεπτικά…  

Και λέω «σύντηξη» γιατί το θέαμα στο διαδίκτυο  δίνει χώρο στα "ξεχωριστά", τα ενώνει, αλλά κάθε «ξεχωριστό" παραμένει "ξεχωριστό". Τα «ξεχωριστά» παραμένουν άσπαγα, αναλλοίωτα. Τα νέα σύνολα, οι νέες ταυτότητες και οι νέες συλλογικότητες μπορούν να δημιουργηθούν μόνο στο ΔΡΟΜΟ (στις διαδηλώσεις, στις συγκεντρώσεις και στις ομιλίες, στα fora και στις πολιτιστικές εκδηλώσεις…). Εκεί μόνο μπορεί να οργανωθεί η πολιτική αντίδραση…

Τι σημαίνει η καταδίκη Facebook, Instagram και YouTube

 

[ ARTI news/ 28.03.26 ]

---

Οι δικαστικές αποφάσεις των ΗΠΑ που κηρύσσουν μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης υπεύθυνες για τον εθισμό ανθρώπων και την καταστροφή ζωών, αποτελούν σταθμό και την αφετηρία μιας παγκόσμιας αντίδρασης, σημειώνει η εφημερίδα The Guardian σε σχετικό άρθρο της.

Η πρώτη απόφαση στο Νέο Μεξικό επέβαλε στην εταιρεία Meta που κατέχει το Facebook και το Instagram πρόστιμο 375 εκατομμυρίων δολαρίων για διευκόλυνση πρόκλησης βλάβης σε ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένης της εκμετάλλευσης παιδιών, και την παραπλάνηση των καταναλωτών σχετικά με την ασφάλειά τους.

Την επόμενη μέρα δικαστήριο στην Καλιφόρνια επιδίκασε 6 εκατ. δολάρια αποζημίωση σε χρήστη που είχε υποστηρίξει ότι η Meta (μαζί με το YouTube) είχε σχεδιάσει σκόπιμα εθιστικά προϊόντα που την είχαν εθίσει από την παιδική της ηλικία, προκαλώντας της σοβαρή βλάβη.

Η Frances Haugen,  πρώην υπάλληλος του Facebook η οποία δημοσίευσε 20.000 σελίδες εσωτερικών εγγράφων το 2021, παρείχε σαφείς αποδείξεις ότι η εταιρεία γνώριζε ότι οι πλατφόρμες της προκαλούσαν βλάβη, είτε έβλαπταν τα παιδιά είτε αποσταθεροποιούσαν τη δημοκρατία, αλλά το αγνόησε επιδιώκοντας «αστρονομικά κέρδη». Η Haugen δήλωσε στον Guardian ότι η Meta θα μπορούσε να υποχρεωθεί να πληρώσει ένα τρις δολάρια σε πρόστιμα και αποζημιώσεις κάτι που θα καθιστούσε τη «χρεοκοπία» μια πραγματική πιθανότητα.

 Η Sarah Wynn-Williams σε κείμενό της για το Facebook περιγράφει πώς η εταιρεία είναι ικανή να παρακολουθεί τη δραστηριότητα των χρηστών εντός και εκτός της πλατφόρμας, να δει για παράδειγμα πότε κορίτσια ηλικίας μεταξύ 13 και 17 ετών διέγραφαν μια selfie. Συνειδητοποιώντας ότι αυτό σηματοδοτούσε τη δυσαρέσκεια των κοριτσιών με την εμφάνισή τους, η εταιρεία εκμεταλλευόταν αυτή τη δυσαρέσκεια πουλώντας την έναντι αμοιβής σε μια εταιρεία καλλυντικών που μπορούσε να προβάλει μια διαφήμιση ομορφιάς σε αυτά τα παιδιά εκείνη τη στιγμή.

Το Facebook έκανε μια παρουσίαση για έναν Αυστραλό πελάτη, καυχώμενο για την ικανότητά του να παρακολουθεί την διαδικτυακή ζωή των χρηστών - τις αναρτήσεις τους, τις φωτογραφίες τους, τις συνομιλίες τους με φίλους – πράγμα που τους επέτρεπε να γνωρίζουν ακριβώς πότε τα έφηβα κορίτσια ένιωθαν «άχρηστα», «ανασφαλή», «στρεσαρισμένα», «ηττημένα», «ανήσυχα», «ηλίθια», «άχρηστα», «σαν αποτυχημένα». Αυτές οι στιγμές ήταν οι βέλτιστες για πώληση!

Το δικαστήριο στο Νέο Μεξικό άκουσε ότι ένας πρώην υπάλληλος της Meta έγραψε στον Μαρκ Ζάκερμπεργκ, ιδρυτή και διευθύνοντα σύμβουλο της, προτρέποντάς τον να δει τον κίνδυνο που ενέχει το να επιτρέπει στα νεαρά κορίτσια πρόσβαση σε ένα φίλτρο αισθητικής χειρουργικής στο Instagram που κάνει τους χρήστες να βλέπουν πώς θα φαίνονταν με μεγαλύτερα μάτια ή πιο έντονα χείλη. Ο υπάλληλος έστειλε το email λέγοντας ότι μία από τις κόρες του είχε «νοσηλευτεί δύο φορές για δυσμορφία σώματος» και ότι, όσον αφορά την εικόνα του σώματός τους, «η πίεση που ασκείται σε αυτές και στις συνομήλικές της μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι έντονη». Ο Ζάκερμπεργκ δεν συγκινήθηκε. Είπε ότι θα ήταν «πατερναλιστικό» να περιοριστεί η «ικανότητα των χρηστών να παρουσιάζονται με αυτούς τους τρόπους». «Ο Μαρκ είπε ότι το πιο σημαντικό πράγμα είναι η αύξηση του χρόνου που αφιερώνεται στην πλατφόρμα». Η αύξηση του χρόνου σημαίνει περισσότερες διαφημίσεις, περισσότερα χρήματα.

Όπως σημειώνει ο Guardian οι δύο δικαστικές αποφάσεις δημιουργούν δεδικασμένο καθώς βρέθηκε ένας τρόπος για να παρακαμφθεί η λεγόμενη ασπίδα ευθύνης που προστάτευε τις εταιρείεςεδώ και δεκαετίες. Συγκεκριμένα, το άρθρο 230 της βασικής νομοθεσίας, που ψηφίστηκε τη δεκαετία του 1990, έκρινε ότι οι εταιρείες τεχνολογίας δεν μπορούσαν να θεωρηθούν υπεύθυνες για το περιεχόμενο που δημοσιεύεται στις πλατφόρμες τους, όπως ακριβώς δεν θα μπορούσατε να θεωρήσετε τα Ταχυδρομεία υπεύθυνα για το περιεχόμενο μιας προσβλητικής επιστολής. Η υπόθεση της Καλιφόρνια, ειδικότερα, παρέκαμψε αυτή την ασπίδα, εστιάζοντας όχι στο περιεχόμενο - αυτή ή εκείνη την δυσάρεστη ανάρτηση - αλλά μάλλον στο σύστημα προτάσεων περιεχομένου, δηλαδή στον μηχανισμό που καθορίζει τι βλέπουν οι χρήστες…

Πηγή The Guardian

ο Trumplash και ο μητσοτακισμός

 

[ ARTI news / Κόσμος / 26.03.26 ]

---

Η ήττα της Μελόνι στο δημοψήφισμα στην Ιταλία, η αποτυχία του Εθνικού Συναγερμού της Λεπέν στις δημοτικές εκλογές στη Γαλλία, η ήττα του Γιάνεζ Γιάνσα στη Σλοβενία, το ενδεχόμενο αποτυχίας του Όρμπαν στην Ουγγαρία, όλα δείχνουν μια ανακοπή του ακροδεξιού κύματος στην Ευρώπη.

Η επιτυχία του κεντροαριστερού μπλοκ στην Δανία φαίνεται να δείχνει το δρόμο υποστηρίζουν πολλοί.

Στη Γαλλία, μάλιστα, αν τα κόμματα της παραδοσιακής κεντροδεξιάς και της αριστεράς ενωθούν, τότε ενδέχεται να ανακόψουν το δρόμο προς την προεδρία του ακροδεξιού υποψήφιου. Βέβαια ένα τέτοιο «μέτωπο» αποκλείει εκτός από την ακροδεξιά και το LFI του Μελανσόν, το οποίο θεωρείται εξτρεμιστικό! Γι' αυτό τα "μέτωπα" αυτά εν γένει συνδυάζονται με αντιδραστικές θεωρίες όπως αυτή των "δύο άκρων".

Γενικά, η υποχώρηση της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς αποδίδεται στην ταύτισή της εν πολλοίς με τον Τραμπ και το Trumplash (από τις λέξεις Trump και backlash) που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την έντονη αντίδραση στις πολιτικές, τις δηλώσεις και εν γένει τη συμπεριφορά του Ντόναλντ Τραμπ.

Η αντίσταση στον Τραμπ, όπως έκανε η Δανή Φρέντερικσεν για τη Γροιλανδία, και η απόρριψη του «τραμπισμού» φαίνεται να αποδίδουν. Δεν είναι τυχαία και η διαφοροποίηση εσχάτως από τον Τραμπ σχετικά με την εμπλοκή στον πόλεμο με το Ιράν, της Μελόνι. Αν και αυτό καθυστέρησε με συνέπεια να χάσει το δημοψήφισμα.

Οι ευρωπαϊκές πολιτικές εξελίξεις φαίνεται να επηρεάζουν σε μικρότερο βαθμό την Ελλάδα, καθώς η δεξιά του Κυρ. Μητσοτάκη ενσωματώνει μεγάλο μέρος της ακροδεξιάς αλλά και της κεντροδεξιάς. Όσο για την κατακερματισμένη και ισχνή πολιτικά αντιπολίτευση αυτή αδυνατεί να εισπράξει την αντίδραση της κοινής γνώμης τόσο στο Trumplash (τραμπισμό) της κυβέρνησης του Κυρ. Μητσοτάκη όσο και της ρεμούλας σε όλα τα επίπεδα.

Η κοινωνική αντιπολίτευση που εκδηλώθηκε στους δρόμους με αφορμή το έγκλημα των Τεμπών αδυνατεί να λάβει προς το παρόν πολιτικά χαρακτηριστικά… Γι' αυτό εξακολουθεί να αναζητείται το «κοινούν αίτιο» που θα προκαλέσει τη μαζική πολιτικοποίηση ενάντια στον τραμπισμό και τον μητσοτακισμό….   

Βιβλίο: Η μετανάστευση και η ξενότητα ως εργαλείο στην προπαγάνδα της (ακρο)δεξιάς

[ ARTI news / Κόσμος / 24.03.26 ]

---

Στο βιβλίο Stamped from the Beginning, που εκδόθηκε το 2016 και είναι μια ιστορία των ρατσιστικών ιδεών στις ΗΠΑ, ο ιστορικός Ibram X Kendi σημείωνε πως οι ρατσιστικές πολιτικές οδηγούν στις ρατσιστικές ιδέες, όχι το αντίστροφο. Το 2019, εκδόθηκε το πολυδιαβασμένο βιβλίο του το How to Be an Antiracist, όπου ο Kendi διατύπωσε την άποψη ότι δεν υπάρχει το «δεν είμαι ρατσιστής αλλά…». Είτε είσαι ρατσιστής είτε είσαι αντιρατσιστής. Δεν υπάρχει ενδιάμεση θέση: η αδράνεια ή η ουδετερότητα σε ρατσιστικά ζητήματα είναι ουσιαστικά συνενοχή. 

Στο τελευταίο του βιβλίο, Chain of Ideas, ο Κέντι παρουσιάζει δύο δρόμους για τις κοινωνίες του 21ου αιώνα. «Εμείς, ως ανθρώπινα όντα, έχουμε δύο επιλογές στον 21ο αιώνα: ή αντιρατσιστική δημοκρατία ή ρατσιστική δικτατορία»*. «Υπάρχει σχεδόν βέβαιη πιθανότητα σε 20 χρόνια, το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, και ειλικρινά ο κόσμος, να καθοδηγείται από ρατσιστικές δικτατορίες», συνεχίζει. «Έχουμε περάσει από τη μοναρχία στη δημοκρατία και στη συνέχεια στη δικτατορία. Κυριολεκτικά πηγαίνουμε προς τα πίσω. Γιατί; Επειδή φοβόμαστε ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε (σ.σ. τους μετανάστες)».

Το κεντρικό θέμα του "Chain of Ideas" είναι η θεωρία της μεγάλης αντικατάστασης - η κάποτε περιθωριακή και σήμερα  κυρίαρχη θεωρία συνωμοσίας ότι οι ισχυρές ελίτ επιτρέπουν σε έγχρωμους ανθρώπους να "αντικαταστήσουν" τους λευκούς πληθυσμούς - κυρίως μέσω της μετανάστευσης. Κατά την άποψη του Kendi, η πραγματική ατζέντα της θεωρίας της μεγάλης αντικατάστασης ήταν να ανοίξει το δρόμο για αυταρχικές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, από την Αμερική του Τραμπ («Δεν θα μας αντικαταστήσετε!» φώναζαν οι ακροδεξιοί διαδηλωτές στο Σάρλοτσβιλ το 2017) μέχρι την Ουγγαρία του Όρμπαν και την Ινδία του Μόντι (σ.σ. θα πρόσθετα και την Ελλάδα των Πλεύρη-Μητσοτάκη). Ή, κοιτάζοντας το εγγύς μέλλον, το Reform UK στη Βρετανία, το AfD στη Γερμανία, το Εθνικό Ράλι της Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία και δεκάδες άλλες.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, γράφει ο Κέντι, «το σπίτι του Χίτλερ έγινε ακατοίκητο για το υπόλοιπο του 20ού αιώνα. Έγινε δύσκολο για τους πολιτικούς να προσελκύσουν ψηφοφόρους με ναζιστικές ιδέες και να κερδίσουν». Αλλά ορισμένα ακροδεξιά στοιχεία δεν εγκατέλειψαν αυτή τη δομή. «Την κατεδάφισαν. Την ανακαίνισαν. Νέοι τοίχοι, εξαρτήματα και έπιπλα», λέει.

Τώρα κάνουν απροκάλυπτες αναφορές στη «φυλή», στη «γενετική», στη «βιολογία». «Ουσιαστικά λένε ότι οι άνθρωποι από την Αφρική και τη Μέση Ανατολή αλλάζουν την πολιτιστική σύνθεση της Ευρώπης». «Η πολυπολιτισμικότητα, υποστηρίζουν, καταστρέφει τους «αυτόχθονες» λευκούς, ευρωπαϊκούς πολιτισμούς. Και μετά υποστηρίζουν ότι αυτοί οι αυτόχθονες ευρωπαϊκοί πολιτισμοί είναι «χριστιανικοί», σίγουρα όχι μουσουλμανικοί. Παρόλο που, για χιλιάδες χρόνια στην Ευρώπη, οι άνθρωποι δεν ασκούσαν τον Χριστιανισμό».

Στις ΗΠΑ, οι αποδιοπομπαίοι τράγοι είναι ελαφρώς διαφορετικοί: μετανάστες από τη Λατινική Αμερική και μη λευκοί μετανάστες από την Αφρική και την Ασία - αλλά η ρητορική είναι παρόμοια και σκληραίνει συνεχώς.

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας για τις προεδρικές εκλογές του 2024, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι οι μετανάστες «δηλητηριάζουν το αίμα της χώρας μας». Στην ουσία επανέλαβε τα λόγια του Χίτλερ που έλεγε ότι «Οι Εβραίοι και οι μετανάστες δηλητηριάζουν το αίμα των Αρείων». Συζητώντας για τις επιθέσεις μεταναστών στις ΗΠΑ την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ δήλωσε στο Fox News : «Η γενετική τους δεν είναι ακριβώς η δική σας γενετική».

Οι λύσεις που προτείνει η ακροδεξιά δεν απέχουν και τόσο πολύ από εκείνες των Ναζί, υποστηρίζει ο Κέντι. Αντί για στρατόπεδα συγκέντρωσης, έχουμε γιγαντοφυλακές, όπως αυτές που διοικούνται από την Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ (ICE) – γεμάτες κόσμο, ανθυγιεινές, απάνθρωπες, χωρίς δημόσιο έλεγχο και με αυξανόμενη κλίμακα συνεχώς. Και στη θέση της Τελικής Λύσης των Ναζί για τη γενοκτονία, ακούμε για «επανεγκατάσταση». Αυτή η ακραία πρόταση συζητείται τώρα ανοιχτά από ακροδεξιά κόμματα σε όλο τον κόσμο – συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου το Reform έχει προτείνει ότι θα μπορούσε να απελάσει έως και 600.000 ανθρώπους στην πρώτη του θητεία.

Η θεωρία της μεγάλης αντικατάστασης συχνά βασίζεται σε ένα άλλο ρατσιστικό δίλημμα, επισημαίνει ο Kendi - μεταξύ των δήθεν «αιώνιων ιθαγενών» και των «αιώνιων μεταναστών». Μέσα από αυτό το πρίσμα, οι λευκοί παρουσιάζονται ότι εγγενώς ανήκουν σε όποιο μέρος κι αν βρίσκονται -  είναι δηλαδή όπου κι αν βρίσκονται αιώνιοι ιθαγενείς. Οι έγχρωμοι, αντίθετα, δεν ανήκουν πραγματικά ή δεν αφομοιώνονται «σωστά» - είναι συνεπώς αιώνιοι μετανάστες. Προφανώς, οι λευκοί μετανάστες δεν αλλάζουν τη χώρα», γράφει ο Kendi, μόνο οι μαύροι και οι καφέ την… δηλητηριάζουν. Ο Τραμπ το εξέφρασε αυτό άμεσα το 2019 , όταν είπε σε τέσσερις έγχρωμες βουλεύτριες (όλες πολίτες των ΗΠΑ) να επιστρέψουν στις «διεφθαρμένες» και «γεμάτες έγκλημα» χώρες από τις οποίες προέρχονταν. Βέβαια και η οικογένεια του Τραμπ είναι επίσης μετανάστες, με καταγωγή από τη Γερμανία και τη Σκωτία, αλλά αυτό δεν θεωρείται προβληματικό. Ούτε επίσης το γεγονός ότι, για αιώνες, η πιο ακραία «αντικατάσταση» έχει γίνει από λευκούς - για παράδειγμα, σε όλη την Αμερική, την Αφρική και την Αυστραλία.

Πολλοί άνθρωποι έχουν εύλογες ανησυχίες σχετικά με την έκταση της μετανάστευσης, αλλά «οι πολιτικοί της (θεωρίας) της αντικατάστασης συνήθως δεν υποστηρίζουν πολιτικές που θα μείωναν τη μετανάστευση», λέει ο Κέντι. Οι άνθρωποι είναι πιθανό να μεταναστεύσουν λόγω έλλειψης οικονομικών ευκαιριών, πολέμου, πολιτικής αστάθειας, φτώχειας, βίας, κλιματικής κατάρρευσης. «Οι ίδιοι άνθρωποι που ισχυρίζονται ότι είναι τόσο σθεναρά αντίθετοι στην άφιξη έγχρωμων μεταναστών στις χώρες τους, ταυτόχρονα εξαπολύουν πολέμους και ανθρωπιστικές κρίσεις σε αυτές τις περιοχές, οι οποίες προκαλούν τη μετανάστευση... Χρειάζονται αυτούς τους μετανάστες να συνεχίσουν να έρχονται για να επεκταθεί η (σ.σ. ακροδεξιά και ρατσιστική) πολιτική τους επιχείρηση».

Υπάρχει μια λογική μηδενικού αθροίσματος στη θεωρία, επισημαίνει ο Κέντι: οι άνθρωποι οδηγούνται να πιστεύουν ότι οι μετανάστες τους παίρνουν, τους στερούν πλούτο, θέσεις εργασίας, ασφάλεια, παροχές που χρηματοδοτούνται από τους φορολογούμενους. Αυτές οι πεποιθήσεις σπάνια επιβεβαιώνονται από τα γεγονότα. Οι μετανάστες πληρώνουν περισσότερους φόρους και λαμβάνουν λιγότερα επιδόματα από τον μέσο πολίτη των ΗΠΑ και είναι σημαντικά λιγότερο πιθανό να διαπράξουν εγκλήματα.

Η δεξιά προπαγανδιστική μηχανή όμως αντικατέστησε την πραγματική θυματοποίηση που εκφράστηκε από το κίνημα Black Lives Matter με μια σφυρηλατημένη αφήγηση περί της λευκής θυματοποίησης.

Η θεωρία της μεγάλης αντικατάστασης είναι ένα προπέτασμα καπνού για τις πραγματικές αιτίες της φτώχειας και της στέρησης, καθώς και των τεράστιων ανισοτήτων που έχει δημιουργήσει ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός σημειώνει ο Κέντ και καταλήγει: «Ως ανθρώπινη κοινότητα, πρέπει να απομακρυνθούμε από την ιδέα ότι καθώς άλλες ομάδες κερδίζουν, η δική μου ομάδα χάνει, ότι άλλες ομάδες είναι θεμελιωδώς πολιτικοί μας εχθροί. Επειδή αυτή η ιδέα χρησιμοποιείται από ολιγάρχες σε όλο τον κόσμο για να μας διαιρέσουν και να μας κατακτήσουν (σ.σ. στο βιβλίο Homo americanus, 2008, υπάρχει εκτενής αναφορά στην πρόκληση των διαιρέσεων και των «εμφυλίων των κάτω»)... Μας χειραγωγούν τόσο εύκολα ώστε να σκεφτόμαστε ότι οι ξένοι είναι επικίνδυνοι. Οι άνθρωποι που είναι επικίνδυνοι είναι οι άνθρωποι που μας λένε ότι οι ξένοι είναι επικίνδυνοι».

Το βιβλίο «Αλυσίδα Ιδεών: Η Θεωρία της Μεγάλης Αντικατάστασης και η Προέλευση της Αυταρχικής μας Εποχής, εκδόσεις Bodley Head

*https://www.theguardian.com/world/2026/mar/22/ibram-x-kendi-fear-fuels-racism-great-replacement-antiracist-chain-ideas

Η... μεγάλη ιδέα του Νετανιάχου

 Η συμμαχία USrael είναι με την πλάτη στον τοίχο, καθώς τα αποθέματά της σε πυρομαχικά εξαντλούνται.

«Αυτός ο πόλεμος είναι ένας οικονομικός πόλεμος, αλλά και ένας πόλεμος αποθεμάτων», σημειώνει ο Louis Borer, αναλυτής της δανικής εταιρείας συμβούλων Risk Intelligence.

Η εφημερίδα Le Monde αναφέρει την καταμέτρηση της Risk Intelligence σύμφωνα με την οποία 1.155 ιρανικές επιθέσεις έχουν στοχεύσει το Ισραήλ και τα κράτη του Κόλπου τις τελευταίες τρεις εβδομάδες. Σχεδόν 140 από αυτές τις επιθέσεις έπληξαν το Μπαχρέιν, 132 το Κατάρ και 218 το Κουβέιτ, ενώ έχουμε πάνω από 300 επιθέσεις στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) και 340 για το Ισραήλ (δεν περιλαμβάνει τη Σαουδική Αραβία, η οποία δέχθηκε 31 επιθέσεις τελευταία).

Οι επιθέσεις έχουν προκαλέσει σημαντικές υλικές ζημιές και θύματα και αναχαιτίζονται επιτυχώς ή όχι με τους λεγόμενους «αντιπυραυλικούς» ή «αναχαιτιστικούς» πυραύλους -τουλάχιστον δύο ανά στόχο- οι οποίοι όμως είναι απαγορευτικά ακριβοί και των οποίων τα αποθέματα είναι πολύ περιορισμένα. Αυτό είναι πλέον εμφανές στο Ισραήλ όπου οι ιρανικοί πύραυλοι αναχαιτίζονται όλο και λιγότερο επιφέροντας καταστροφικά πλήγματα.

Γι’ αυτό η συμμαχία USrael ζητά την εμπλοκή όλων, από τα κράτη του Κόλπου μέχρι τη Γαλλία.

Αυτή η γενίκευση του πολέμου υπηρετεί το στρατηγικό στόχο του Μπενιαμίν Νετανιάχου που επιδιώκει να αναδιαμορφώσει την περιφερειακή τάξη καθιστώντας το Ισραήλ τον αδιαμφισβήτητο «περιφερειακό νταή» της περιοχής όπως δήλωσε στο New Yorker ο Ισραηλινός ερευνητής Γιόελ Γκουζάνσκι. Ο στόχος αυτός ενδύεται ιδεολογικά στοιχεία, όπως το… βιβλικό δικαίωμα του Ισραήλ, αλλά και πολιτισμικά σύμφωνα με τα οποία «Πρέπει να είμαστε πιο ισχυροί από τους βαρβάρους, αλλιώς θα... συντρίψουν τις πόλεις μας και θα καταστρέψουν τις κοινωνίες μας». Και ως οι «βάρβαροι των βαρβάρων» παρουσιάζονται οι Ιρανοί και κατ’ επέκταση οι μουσουλμάνοι.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον σύμφωνα με το περιοδικό «equator» είναι αν ένα νικηφόρο Ισραήλ θα μοιάζει με την Ιταλία μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν του επετράπη να διεκδικήσει το μερίδιο του νικητή από μια ηττημένη Αυστρία, ή αν θα μοιάζει περισσότερο σαν την Ελλάδα του Ελευθέριου Βενιζέλου, αποκτώντας το ελεύθερο να υλοποιήσει την επεκτατική «μεγάλη ιδέα» της. Αυτή τη διαζευκτική εκδοχή σημειώνει ο αρθρογράφος στο www.equator.org

χωρίς όμως να επισημαίνει ότι η «μεγάλη ιδέα» κατέληξε σε μια τεράστια καταστροφή.

Για την ώρα είναι σε εξέλιξη ο φρικτός τυχοδιωκτισμός του Νετανιάχου, με την υποστήριξη του Τραμπ, ενώ οι χώρες της εγγύς και της ευρύτερης περιοχής μετατρέπονται σε «πεδία μαχών» του αυτοκρατορικού πολέμου του Τραμπ και του Νετανιάχου…

Και μέσα στον κουρνιαχτό ακούγονται φωνές όπως του @BernieSanders που καλούν σε αντίσταση απέναντι στον πόλεμο στο Ιράν, στον αυταρχισμό του Τραμπ, στους ολιγάρχες της τεχνητής υποδούλωσης της νοημοσύνης, στη μαζική ανεργία, στη μαζική υποδούλωση...

Σηκωθείτε,

ΑΝΤΙΣΤΑΘΕΙΤΕ