Palantir, Μητσοτάκης, μαζική επιτήρηση, τεχνοφασισμός

 

• ΑΡΧΙΚΗ
• ΕΛΛΑΔΑ
• ΚΟΣΜΟΣ
• ΗΠΕΙΡΟΣ
• ΔΙΑΣΠΟΡΑ
• Πολιτισμός

[artinews.gr/ 24.04.26 ]

---

«Αλλοιώνουν συνειδήσεις» έλεγε στον ΣΚΑΪ ο ευρωβουλευτής αναφερόμενος στην κυβέρνηση Μητσοτάκη και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Αρνήθηκε όμως τη λέξη εκλογική «νοθεία» γιατί τη θεώρησε ενδεχομένως «βαριά».

Η αμηχανία του ευρωβουλευτή καταδεικνύει ότι το ελληνικό πολιτικό προσωπικό αγνοεί τους σύγχρονους τρόπους χειραγώγησης των πολιτών και του εκλογικού αποτελέσματος.

Το σκάνδαλο του Κέιμπριτζ Αναλύτικα όπου τα δεδομένα εκατομμυρίων χρηστών των κοινωνικών δικτύων χρησιμοποιήθηκαν τεχνηέντως για να λάβει συγκεκριμένη κατεύθυνση η ψήφος των πολιτών όπως επί παραδείγματι στο Brexit, αγνοείται ή παραγνωρίζεται.

Η συμφωνία της κυβέρνησης Μητσοτάκη με την περίφημη Palantir προκειμένου να συλλέγει δεδομένα πολιτών τον καιρό της πανδημίας, δεν αξιολογήθηκε ως ιδιαίτερα σοβαρή από την αντιπολίτευση. Κι ας είναι η Palantir, η εταιρεία που έχει καταγγελθεί για τη συνεργασία της με τον γενοκτόνο στρατό του Ισραήλ καθώς και για τη συνεργασία με την κυβέρνηση Τραμπ συλλέγοντας τεράστιους όγκους προσωπικών δεδομένων με στόχο τους μετανάστες αλλά και γενικότερα όλους τους πολίτες.

Σήμερα, η Palantir Technologies με μανιφέστο 22 θέσεων που αναρτήθηκε στο X, ζητάει τη δυνατότητα μαζικής επιτήρησης των πολιτών όλου του κόσμου για «την άμυνα των ΗΠΑ και γενικότερα στη διατήρηση της ισχύος της Δύσης». Την παραγωγή όπλων τεχνητής νοημοσύνης. Ενώ υποστηρίζει ότι «Ορισμένοι πολιτισμοί έχουν παραγάγει θαύματα. (ενώ) Άλλοι αποδείχθηκαν μέτριοι ή και επιβλαβείς». Θέσεις που χαρακτηρίζονται ως παράδειγμα ρατσισμού και «τεχνοφασισμού».

Οι θέσεις της Palantir δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Από το 2014 είχε γίνει γνωστό το πρόγραμμα Minerva σύμφωνα με το οποίο το αμερικανικό Πεντάγωνο χρηματοδοτούσε έρευνες πανεπιστημίων των ΗΠΑ προκειμένου να μελετήσουν τα κοινωνικά κινήματα σε 58 χώρες καθώς και τους «μολυσματικούς κινδύνους» που θα μπορούσαν να απειλήσουν τα στρατηγικά αμερικανικά συμφέροντα.

Οι έρευνες ανατέθηκαν σε τμήματα ανθρωπιστικών σπουδών, όπως αυτό του πανεπιστημίου Cornell υπό τη διεύθυνση της Υπηρεσίας έρευνας της πολεμικής αεροπορίας των ΗΠΑ. Εκεί δημιουργηθήθηκε ένα μοντέλο της «δυναμικής της κινητοποίησης και της μολυσματικότητας ενός κοινωνικού κινήματος». Γι’ αυτό το σκοπό κατασκόπευαν  τις ανταλλαγές μηνυμάτων στα κοινωνικά δίκτυα προκειμένου να ταυτοποιήσουν τα άτομα που κινητοποιούνται στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες. Ανάλογη έρευνα για τους «όρους γέννησης των πολιτικών κινημάτων που επιδιώκουν μια οικονομική και πολιτική αλλαγή ευρείας κλίμακας» έκανε και το πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον.

Επίσης, το πανεπιστήμιο του Μαίριλαντ είχε επιφορτιστεί να ερευνήσει τους κινδύνους κοινωνικής ανάφλεξης, που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στο πρόγραμμα Minerva υπήρχε μία ερευνητική εργασία με τίτλο «ποιος δεν γίνεται τρομοκράτης και γιατί;», όπου εξομοιώνονται όλοι οι ακτιβιστές με τους οπαδούς της πολιτικής βίας!

Οι έρευνες αυτές σήμερα έχουν εξελιχθεί τρομακτικά με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, δημιουργώντας ένα οργουελικό περιβάλλον που οδηγεί σ’ έναν ολοκληρωτισμό μπροστά στον οποίο όλοι οι προηγούμενοι θα ωχριούν… 

Η μόνη δύναμη που μπορεί να σταματήσει τον πόλεμο...

 

[ ARTI news /21.04.26 ]

---

Υπάρχουν τρεις δυναμικές που αναπτύσσονται αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή και οι οποίες δεν προοιωνίζονται το τέλος του πολέμου.

Η πρώτη είναι η ισραηλινή και για την ακρίβεια του Νετανιάχου που έχει επιβάλει τη θέση του (και για εκλογικούς λόγους) σύμφωνα με την οποία η νίκη (και κατ’ επέκταση η ειρήνη) μπορεί να επιτευχθεί μόνο δια της βίας και την «πλήρη εξάλειψη» του εχθρού.

Επειδή δεν προσφέρει τίποτα άλλο παρά πόλεμο ή ολική ήττα (εξαφάνιση), όχι μόνο στον ιρανικό άξονα αλλά και στους Παλαιστίνιους, τους Σύρους, τους Λιβανέζους και γενικότερα στους Άραβες, το Ισραήλ καταδικάζει τον εαυτό του να μη νικήσει πραγματικά ποτέ.

Το Ιράν επίσης, όπως το Ισραήλ, προτιμά έναν ατέλειωτο πόλεμο από έναν συμβιβασμό. Δεν θα παραδεχτεί ποτέ την ήττα του όποιες κι αν είναι οι απώλειες καθώς η μεγαλύτερη νίκη για το καθεστώς θα είναι η απλή επιβίωσή του.

Ο τρίτος παράγοντας, ο Τραμπ, ήθελε μία γρήγορη νίκη για να μείνει στην ιστορία. Τώρα θέλει μια συμφωνία για τον ίδιο λόγο. Όμως στην περίπτωση του Ιράν αυτό θα σήμαινε παραδοχή ήττας. Εξάλλου και μια κακή συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν δεν θα εμποδίσει Ισραήλ και Ιράν να επιδίδονται σ’ έναν πόλεμο φθοράς.

Η εμπόλεμη κατάσταση θα συνεχίζεται στο διηνεκές όσο δεν εκλείπουν οι δυνάμεις που έχουν συμφέρον απ’ αυτή. Όσο παραμένει ο Νετανιάχου του οποίου η πολιτική επιβίωση είναι συναρτημένη με την κατάσταση έκτακτης ανάγκης και πολέμου. Όσο στο Ιράν το καθεστώς θα βρίσκει διέξοδο στον πόλεμο καθώς η εσωτερική αμφισβήτηση θα αμβλύνεται λόγω αυτού μέχρι εξαφάνισης. Όσο το αυτοκρατορικό Εγώ του Τραμπ θα αναζητά πολεμικές και οικονομικές νίκες για να «τρέφεται». Και μαζί με όλους αυτούς, ο πόλεμος θα συνεχίζεται όσο θα υπάρχουν τα συμφέροντα των βιομηχανιών όπλων. Ακόμη και η Ιαπωνία απελευθέρωσε τις εξαγωγές των πολεμικών της βιομηχανιών για την ενίσχυση -λέει- της οικονομίας της χώρας. Τεράστια συμφέροντα έχουν και οι ολιγάρχες των νέων τεχνολογιών. Ακόμη και ο τζόγος «τρέφεται» από τον πόλεμο καθώς δισεκατομμύρια παίζονται από τις ομάδες στοιχημάτων που χρησιμοποιούν  «εσωτερική πληροφόρηση» για τις κυβερνητικές αποφάσεις που αοφορύν επιθέσεις ή συμφωνίες.

Απέναντι σε όλο αυτό το σύμπλεγμα των συμφερόντων του θανάτου βρίσκεται μόνο μία δύναμη, αυτή των λαών. Για την ακρίβεια η δύναμη των «από κάτω» που είναι η «τροφή» για τα κανόνια και τους πυραύλους των «από πάνω».

Όλοι αυτοί έχουν συμφέρον να βγουν στους δρόμους.

Μόνο η δύναμη των ξεσηκωμένων λαών μπορεί να γείρει τη ζυγαριά υπέρ της ειρήνης και κατά του πολέμου…  

Ο τοξικός λόγος, η ακροδεξιά και η κυβέρνηση Μητσοτάκη

 [ ARTI news / Κόσμος / 19.04.26 ]

---

Ο πρωθυπουργός Κυρ. Μητσοτάκης εγκαλεί για τοξικότητα τους αντιπάλους του, παρακάμπτοντας ότι είναι εκείνος που δημιούργησε ή ανέχτηκε την «μηχανή» που παραγάγει «δηλητήριο».

Γιατί είναι οι υπουργοί του Κυρ. Μητσοτάκη που χαρακτηρίζουν τον «Άλλο», τον αναγκεμένο, τον ξεριζωμένο, «εισβολέα», «λαθραίο», «τρομοκράτη», «βιαστή» και οιονεί απειλή. Αυτοί χυδαιολογούν εναντίον του Ιάσονα Αποστολόπουλου και της Ολλανδής δημοσιογράφου, και πολλών άλλων. Αυτοί δημιουργούν το περιβάλλον τοξικότητας, που τελικά γυρίζει μπούμερανγκ εναντίον τους.  

Αλλά ο «τοξικός λόγος» δεν επιστρέφει απλά για να χτυπήσει τους δημιουργούς του, χρησιμοποιώντας το συναίσθημα χτυπάει την ίδια την ουσία της αστικής δημοκρατίας, καθώς δημιουργεί ακροδεξιά εκβλαστώματα που λειτουργούν σαν καρκίνος στο σώμα της.

Πολλοί όμως ρωτούν, γιατί η κρίση ενισχύει την ακροδεξιά και όχι την αριστερά;

Όπως σημειώνει στο βιβλίο του If We Tolerate This ο Daniel Trilling (Pan Macmillan) «Ο θυμός δεν οδηγεί αυτόματα σε ακροδεξιές πολιτικές.» Τα κινήματα που ακολούθησαν την οικονομική κρίση του 2008, οι «διαμαρτυρίες του κινήματος Occupy στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίες στόχευαν το ίδιο το τραπεζικό σύστημα· τα κινήματα κατά της λιτότητας στη νότια Ευρώπη· οι εξεγέρσεις για μεγαλύτερη δημοκρατία στη Μέση Ανατολή, τη Ρωσία και την Ουκρανία· οι μαζικές διαμαρτυρίες κατά της διαφθοράς και του κόστους ζωής στη Βραζιλία· το κίνημα Black Lives Matter και το αίτημά του για φυλετική ισότητα...." ήταν προοδευτικά. Σύμφωνα μάλιστα με μια έρευνα, οι μαζικές διαμαρτυρίες αυξήθηκαν κατά 36% παγκοσμίως μεταξύ 2008 και 2019.

Τι συνέβη άραγε και τα κινήματα αυτά έχασαν τη δυναμική τους; Γιατί καταλήξαμε στην επικράτηση του ακροδεξιού λαϊκισμού, που παρουσιάζεται ως εναλλακτική λύση στις παλιές, καθιερωμένες ελίτ; Τι έχουν να προσφέρουν οι ακροδεξιοί που δεν προσφέρει η αριστερά;

Ο θεωρητικός Ρίτσαρντ Σέιμουρ θεωρεί ότι οι ακροδεξιοί λαϊκιστές προσφέρουν στους ψηφοφόρους τον «εθνικισμό της καταστροφής». Οι ακροδεξιοί υπόσχονται την εθνική αναγέννηση λαμβάνοντας τολμηρά μέτρα για την οικονομία. Ο πρόεδρος της Αργεντινής, Χαβιέρ Μιλέι, ποζάρει στη σκηνή με ένα αλυσοπρίονο, συμβολίζοντας τον τρόπο με τον οποίο θα μειώσει τις σπάταλες κρατικές δαπάνες. Το δασμολογικό καθεστώς του Ντόναλντ Τραμπ θα κάνει τους Αμερικανούς να νιώσουν ξανά νικητές. Ωστόσο, τα πραγματικά οικονομικά οφέλη του ακροδεξιού λαϊκισμού δεν είναι καθόλου σαφή. Ο Σέιμουρ υποστηρίζει ότι η πραγματική ανταμοιβή που προσφέρει η ακροδεξιά είναι ψυχολογική, είναι ο εθνικισμός της καταστροφής σύμφωνα με τον οποίο για να νιώσει κάποιος νικητής, κάποιος άλλος πρέπει να χάσει, και μάλιστα άσχημα. Χρειάζεται συνεπώς ένας ΕΧΘΡΟΣ.

«Χωρίς εξαίρεση, οι ακροδεξιοί υπόσχονται να τιμωρήσουν ορισμένες ομάδες ανθρώπων εκ μέρους της πλειοψηφίας, προκειμένου η πλειοψηφία να νιώσει ξανά νικήτρια. Πολλοί υπόσχονται να περιορίσουν τα δικαιώματα των μειονοτικών ομάδων. Στην Ιταλία, η κυβέρνηση Μελόνι έχει διατάξει τα συμβούλια να καταχωρούν μόνο τους βιολογικούς γονείς στα πιστοποιητικά γέννησης, εξαιρουμένων των συντρόφων του ίδιου φύλου. Εξίσου συχνά, υπόσχονται να αποκαταστήσουν τους παραδοσιακούς, ιεραρχικούς κοινωνικούς ρόλους: στη Βραζιλία, ο (πρώην πρόεδρος) Μπολσονάρο εξελέγη πρόεδρος με την υποστήριξη των ευαγγελικών Χριστιανών που είχαν κηρύξει πόλεμο στην «ιδεολογία του φύλου»... στην Ινδία, όπου το δόγμα της ευημερίας του Μόντι συνοδεύεται από μια προσπάθεια να αναδιαμορφωθεί μια ιστορικά πολυθρησκευτική χώρα ως αποκλειστικά ινδουιστική, με τους Μουσουλμάνους ειδικότερα να παρουσιάζονται ως επικίνδυνοι και παρείσακτοι.» Στην Ελλάδα ο μεγάλος ΕΧΘΡΟΣ είναι οι ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ και διαχρονικός οι Τούρκοι.

«…το κοινό νήμα που ενώνει τους ακροδεξιούς σε όλο τον κόσμο είναι ο ισχυρισμός ότι το έθνος - το δικό τους έθνος, για να είμαστε πιο ακριβείς - βρίσκεται υπό τρομερή απειλή. Βλέπουν καταστροφή σε κάθε γωνιά. Επιπλέον, λένε, αυτός ο κίνδυνος προκαλείται από συγκεκριμένους εθνικούς εχθρούς που μπορούν να κατονομαστούν, να κατηγορηθούν και να τιμωρηθούν. Οι συγκεκριμένοι στόχοι μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τα συμφραζόμενα και, εκ πρώτης όψεως, μπορεί να μην έχουν καμία σχέση μεταξύ τους. Αλλά μοιράζονται μια κοινή λογική. Ο εθνικός κίνδυνος είναι πάντα υπαιτιότητα μιας επικίνδυνης κατώτερης τάξης, σε συνδυασμό με τις ενέργειες μιας ύπουλης ελίτ.»

Οι ακροδεξιοί «Αυτό που πραγματικά προσφέρουν, λέει ο Seymour, είναι κάτι βαθιά καταστροφικό: εκδίκηση απέναντι στον μεγάλο ΕΧΘΡΟ. Οι απογοητευμένες ινδουιστικές μεσαίες τάξεις της Ινδίας θα καρπωθούν τα οφέλη της ανάπτυξης αν η ζωή γίνει αφόρητη για τους μουσουλμάνους γείτονές τους. Οι άνδρες στην Αμερική θα γίνουν ξανά νικητές όταν αποκατασταθούν οι παραδοσιακοί έμφυλοι ρόλοι (σ.σ. όταν δηλαδή επανέλθουν οι γυναίκες στην… πρότερη τάξη). Οι οικονομικά υποβαθμισμένες περιοχές της Ευρώπης θα αναζωογονηθούν από τις μαζικές απελάσεις προσφύγων... Στο Ισραήλ, η ρητορική της ακροδεξιάς για την εξόντωση έχει δώσει τον τόνο στη γενοκτονική βία που ασκείται σε βάρος των Παλαιστινίων στη Γάζα…, καθώς και στις επιθέσεις των εποίκων στη Δυτική Όχθη. Και η Ινδία πλήττεται περιοδικά από εκρήξεις βίας του όχλου από Ινδουιστές εθνικιστές.»

«Οι ακροδεξιοί εκμεταλλεύονται ένα αντιφατικό μείγμα συναισθημάτων. Αφενός, υπόσχονται ένα μεγαλύτερο αίσθημα κοινότητας, για παράδειγμα μέσω της έμφασης σε μια ομοιογενή εθνική κουλτούρα - και αφετέρου, προσφέρουν έναν τρόπο να το καταστρέψουν όλο αυτό. Υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τους οποίους ένα τέτοιο μείγμα μπορεί να άκμασε τα τελευταία χρόνια. Ο πρώτος, τουλάχιστον στη Δύση, συνδέεται με το οικονομικό και πολιτικό σύστημα στο οποίο ζούμε. Μετά την οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1970, οι κυβερνήσεις υιοθέτησαν μια νέα προσέγγιση στη διαχείριση του καπιταλισμού, γνωστή ως νεοφιλελευθερισμός… Σε γενικές γραμμές, οι οικονομικές πολιτικές έχουν οδηγήσει στη μετατόπιση της εξουσίας και των πόρων από τον δημοκρατικό έλεγχο προς τις μεγάλες επιχειρήσεις, ιδίως τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Το χρήμα και ο πλούτος επιτρέπεται να κινούνται σε όλο τον κόσμο με λιγότερους περιορισμούς, όπως και τα αγαθά και ορισμένες εγκεκριμένες κατηγορίες ανθρώπων. Μια τυπική νεοφιλελεύθερη πολιτική είναι η ιδιωτικοποίηση της βιομηχανίας ύδρευσης της Αγγλίας, η οποία πραγματοποιήθηκε το 1989. Από τότε που στις ιδιωτικές εταιρείες επετράπη να λειτουργούν αυτή τη ζωτική υπηρεσία με σκοπό το κέρδος, οι μέτοχοί τους έχουν κερδίσει 85 δισεκατομμύρια λίρες, σύμφωνα με την ομάδα εκστρατείας We Own It , από μια υπηρεσία που όλοι εμείς στην Αγγλία πληρώνουμε με τους λογαριασμούς και τους φόρους μας.

Υπό τον νεοφιλελευθερισμό, τα κυρίαρχα κόμματα στη Δύση συνέκλιναν σε παρόμοιες πολιτικές και κυριαρχήθηκαν από μια τάξη επαγγελματιών που έβλεπαν ως δουλειά τους να διασφαλίζουν την ομαλή λειτουργία του συστήματος, χρησιμοποιώντας το κράτος για να στηρίζουν τις μεγάλες επιχειρήσεις όταν χρειαζόταν, αλλά όχι να παρεμβαίνουν πολύ έντονα… Σήμερα, τα ποτάμια και οι παραλίες της Αγγλίας είναι γεμάτα λύματα, επειδή οι ιδιωτικές εταιρείες ύδρευσης θεωρούν την απόκτηση χρημάτων για τους μετόχους τους ως μεγαλύτερη προτεραιότητα από την επένδυση σε υποδομές. Ωστόσο, διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν αποκλείσει την επιστροφή του νερού, ενός πόρου που χρειαζόμαστε για να ζήσουμε, στην ιδιοκτησία του δημοσίου.

Ένα σύστημα σαν κι αυτό δεν καλλιεργεί αλληλεγγύη. Μπορεί να μας κάνει πιο πιθανό να βλέπουμε τους γείτονές μας ως πιθανούς ανταγωνιστές παρά ως συμμάχους …». Κι όταν επιχειρείται η ανάπτυξη της Αλληλεγγύης, τότε κάνουν έφοδο τα πετσωμένα τρολ για να την κατασυκοφαντήσουν χαρακτηρίζοντάς την «μπίζνα».   

Ο τοξικός λόγος προέρχεται από την εξουσία και τα «μεγάφωνά» της. «Τα τοξικά συναισθήματα δεν είναι αναπόφευκτο αποτέλεσμα. Θα μπορούσαμε κάλλιστα να αντιδράσουμε στην έλλειψη κοινότητας προσπαθώντας να βρούμε περισσότερη» λέει ο Seymour. Αλλά οι αντιδράσεις μας διαμορφώνονται επίσης από τα εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν έναν νέο τρόπο να συνδεθούμε μεταξύ μας, αλλά έχουν επίσης εθιστικές, ψυχαναγκαστικές ιδιότητες που εκμεταλλεύονται τα χειρότερα ένστικτά μας - ειδικά όταν οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης επιδιώκουν να αξιοποιήσουν αυτές τις ιδιότητες για να μας κρατήσουν συνδεδεμένους, προκειμένου να μεγιστοποιήσουν τα διαφημιστικά τους έσοδα.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν επίσης αποδειχθεί ένας εξαιρετικά αποτελεσματικός αγωγός για θεωρίες συνωμοσίας, ένα κεντρικό χαρακτηριστικό της ακροδεξιάς κοσμοθεωρίας, και έχουν καλλιεργήσει τις πιο ακραίες υποκουλτούρες όπως ο νεοναζισμός και η μισογυνιστική σκηνή των «incel». Έχουν μάλιστα μετατρέψει την τρομοκρατία των «μοναχικών λύκων» - στην οποία αγανακτισμένα άτομα, σχεδόν πάντα άνδρες, ξεσπούν τον θυμό τους στον κόσμο με θεαματικές πράξεις βίας - σε ένα είδος φρικιαστικού meme.

"Η φιλόσοφος Χάνα Άρεντ περιέγραψε αξιομνημόνευτα τον φασισμό ως ένα είδος «προσωρινής συμμαχίας μεταξύ του όχλου και της ελίτ». Μία από τις μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ του φασισμού του 20ού αιώνα και της σημερινής ακροδεξιάς είναι ότι ο φασισμός απαιτούσε μαζικά, στρατιωτικοποιημένα πολιτικά κόμματα για να εδραιώσει αυτή τη συμμαχία. Λίγα τέτοια κόμματα υπάρχουν σήμερα. Αλλά στις χειρότερες περιπτώσεις, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπουν μια παρόμοια σχέση.

Αυτού του είδους η ακροδεξιά πολιτική είναι φευγαλέα και ασταθής και μπορεί να ξεφύγει επικίνδυνα από τον έλεγχο. Αλλά μπορεί επίσης να εξαφανιστεί - ειδικά αν αμφισβητηθεί πειστικά." καταλήγει ο Σέιμουρ.

*Πληροφορίες και απόσπασμα του βιβλίου If We Tolerate This του Daniel Trilling (Pan Macmillan) που δημοσιεύτηκε στο https://www.theguardian.com/news/2026/apr/18/the-impossible-promise-are-we-witnessing-the-return-of-fascism

Ο Κυρ. Μητσοτάκης και η Χάνα Άρεντ

 

[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου /artinews.gr/ 16.04.26 ]

---

 «Η ηθική εξόντωση του άλλου είναι το πρώτο βήμα προς τον φασισμό», είπε από το βήμα της Βουλής ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Και για να προσδώσει κύρος στην απόφανσή του την απέδωσε στην Χάνα Άρεντ. Αυτό του έγραψαν αυτό είπε. Αλί κι αν έχει διαβάσει σελίδα από Χάνα Άρεντ.

Η Άρεντ εξηγεί πώς η έλλειψη ενσυναίσθησης και η «αδυναμία σκέψης» (thoughtlessness) επιτρέπουν την ηθική αποσύνθεση μιας κοινωνίας. Όταν ο «άλλος» παύει να αναγνωρίζεται ως άνθρωπος με ηθική υπόσταση, ο δρόμος προς τον αυταρχισμό και τη βαρβαρότητα ανοίγει.

Αλλά έχει τάχα «ενσυναίσθηση» ο Κυρ. Μητσοτάκης; Δυστυχώς όχι.

«Ενσυναίσθηση» δεν είναι να μπαίνεις στη θέση του ομοίου σου (του δικού  σου, του εαυτού σου), αλλά του «άλλου», του διαφορετικού, του αντιπάλου, ακόμα και του εχθρού. Έχει αλήθεια ο Κυρ. Μητσοτάκη την «ενστικτώδη, ζωική αντίδραση οίκτου που προκαλεί σε κάθε φυσιολογικό άνθρωπο η παρουσία σωματικής οδύνης» όπως λέει η Χάνα Άρεντ; Όχι, δεν την έχει. Αν την είχε, θα καταδίκαζε την γενοκτονία στη Γάζα. Θα καταλάβαινε τον πόνο των μανάδων των δεκάδων χιλιάδων παιδιών που δολοφονήθηκαν. Αλλά ο κυρ. Μητσοτάκης θεωρεί τον… όρο «γενοκτονία βαρύ»! Αν είχε ενσυναίσθηση θα αποδοκίμαζε τον ρατσιστικό λόγο των υπουργών του, που επιτίθενται λεκτικά σε δυστυχισμένες υπάρξεις που ξεσπιτώνονται βίαια, θα αντιμετώπιζε αλλιώς τους πρόσφυγες και τους μετανάστες και θα καταργούσε τα φρικτά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Αν ένιωθε, θα είχε ένα λόγο αυτοκριτικής και συμπάθειας για τους γονείς των νεκρών των Τεμπών, για τους ευάλωτους πολίτες που πετάγονται στο δρόμο από τα funds και τις τράπεζες.

Αυτός που επικαλείται την Άρεντ την αγνοεί παντελώς. Η Χάνα Άρεντ χαρακτήριζε λαϊκισμό τον πολιτικό τρόπο να μιλάς και να πράττεις στους δημόσιους χώρους χωρίς να σκέφτεσαι, χωρίς να διαλογίζεσαι και να διαλέγεσαι όχι επιχειρηματολογώντας, αλλά μόνο συνθηματολογώντας, χρησιμοποιώντας εκφράσεις κλισέ, ευφημισμούς, ψεύδη και λέξεις που δεν έχουν ως στόχο το διάλογο αλλά τον πόλεμο και την ψυχολογική εξόντωση του αντιπάλου (την «δολοφονία χαρακτήρα»). Γιατί είναι δολοφονία χαρακτήρα να κατηγορείς τους πολιτικούς σου αντιπάλους ως υπαίτιους για το εγκεφαλικό του συνεργάτη σου. Αυτό έκανε ο Κυρ. Μητσοτάκης: «δεν αναγνωρίζει τη σχετικότητα της δικής του αλήθειας, ...στην απολυτότητα της λεκτικής του βίας δεν αισθάνεται την ανάγκη να αποδώσει μια κάποια δικαιοσύνη στον αντίπαλο, αναγκαία προϋπόθεση για έναν μελλοντικό διάλογο, αναγκαίο όρο για τις δημοκρατικές συνθέσεις» επισημαίνει η Χ. Άρεντ.

 Γι’ αυτό ο λόγος του Κυρ. Μητσοτάκη είναι βαθιά διχαστικός. Επιχειρεί να συσπειρώσει τους δικούς του, σ’ αυτούς μόνο απευθύνεται. Σημασία έχουν «οι δικοί», οι ψηφοφόροι-πελάτες. Από εδώ εκκινεί η διαφθορά, η σήψη…

Αναθέτουν στον εγκληματία να προστατεύσει το θύμα του

 

[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου /artinews.gr/ 09.04.26 ]

---

Πίσω από την δήθεν βούληση της κυβέρνησης να απαγορεύσει στα παιδιά μέχρι 15 ετών την πρόσβαση στο διαδίκτυο κρύβεται η προσπάθεια ελέγχου των χρηστών. Η ταυτοποίηση από τις πλατφόρμες της ηλικίας των χρηστών θα γίνεται μέσω ψηφιακού "διακριτικού" (age token) από το Gov.gr Wallet και την εφαρμογή Kids Wallet. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση δίνει τη δυνατότητα στις πλατφόρμες να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα όλων μας (καθώς ο έλεγχος θα αφορά όλους, ανήλικους και ενήλικους), καθώς θα ζητηθεί απ’ όλους τους χρήστες η πιστοποίηση της ηλικίας τους. Αυτό συνιστά μια πρωτοφανή επιχείρηση ελέγχου και επιτήρησης.

Θυμίζω ότι ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Π. Μαρινάκης μίλησε για την κατάργηση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο και την υποχρεωτική ταυτοποίηση των χρηστών, αναφέροντας χαρακτηριστικά: να "βγουν οι κουκούλες" από το διαδίκτυο. Μετά τις αντιδράσεις, ο Π. Μαρινάκης είπε ότι εξέφρασε προσωπική άποψη και όχι ειλημμένη κυβερνητική απόφαση, ενώ τόνισε ότι δεν στοχεύει στην κατάργηση των ψευδωνύμων, αλλά στην ύπαρξη ενός τρόπου ταυτοποίησης του χρήστη σε περιπτώσεις εγκληματικών ενεργειών.

 Από τις εξελίξεις γίνεται φανερό ότι ο κυβερνητικός εκπρόσωπος απλώς βιάστηκε. Η κυβέρνηση του Κυρ. Μητσοτάκη προχωράει στην πρωτοφανή ενέργεια ταυτοποίησης των χρηστών του διαδικτύου με πρόφαση την προστασία των παιδιών.

Αλλά η προστασία των παιδιών δεν μπορεί να ανατεθεί σε αυτούς που εγκληματούν σε βάρος τους με σκοπό το κέρδος.  

Γιατί το πρόβλημα δεν είναι η ηλικία των παιδιών αλλά η ύπαρξη των «εγκληματιών» ιδιοκτητών των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης που λειτουργούν ως ντίλερ που επιδιώκει τον «εθισμό» του χρήστη καθώς αποκομίζει κέρδος.  

Για του λόγου μου το αληθές παραπέμπω στην δίκη στις ΗΠΑ εναντίον της Meta (Facebook, Instagram, WhatsApp), όπου o Μαρκ Ζακερμπεργκ, ουσιαστικά παραδέχτηκε τις τεχνικές «εθισμού» των χρηστών που χρησιμοποιούν οι πλατφόρμες του και ότι τον Δεκέμβριο του 2015, ο ίδιος είχε θέσει ως στόχο την αύξηση του μέσου χρόνου που αφιερώνεται στο Instagram κατά 12% σε διάστημα τριών ετών. Τόσο η Meta όσο και η Google κατηγορούνται από χιλιάδες αμερικανικές οικογένειες ότι σχεδίασαν με τέτοιο τρόπο τις πλατφόρμες τους, ώστε να τις κάνουν εθιστικές για τους χρήστες από νεαρή ηλικία.

Όπως λένε οι ειδικοί, πίσω από τα likes κρύβονται οι νευροεπιστήμες και οι πρακτικές χειραγώγησης γούστων, τρόπων σκέψης και συμπεριφορών, με διαρκή στόχο το ΚΕΡΔΟΣ. Αυτός είναι ο απώτερος σκοπός.

Οι τεχνολογικοί γίγαντες του διαδικτύου πωλούν διαφημίσεις στις πλατφόρμες τους, τις οποίες στη συνέχεια προβάλλουν στους χρήστες. Όσο λοιπόν περισσότερο χρόνο αφιερώνουν οι χρήστες σε αυτές τις πλατφόρμες, τόσο περισσότερες διαφημίσεις μπορούν να τους δείξουν. Όπως σημειώνει η Wall Street Journal «το μοντέλο λειτουργεί: Η Meta κατέγραψε έσοδα 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων το τελευταίο τρίμηνο».

Το «ναρκωτικό» που μοιράζουν οι τεχνολογικοί κολοσσοί μέσα από τις πλατφόρμες τους ονομάζεται like. Όπως ένας τοξικομανής παίρνει το ναρκωτικό του έτσι και ο χρήστης του διαδικτύου παίρνει τα likes του. Στο βιβλίο The Hacking of the American Mind, ο νευροεπιστήμονας Robert Lustig δείχνει ότι τα «δώρα» (likes) των κοινωνικών δικτύων ενεργοποιούν την έκκριση της ντοπαμίνης, ενός νευροδιαβιβαστή συνδεδεμένου με την άμεση ευχαρίστηση και την ανταμοιβή. Όμως, αυτό που οδηγεί στην αύξηση της ντοπαμίνης προκαλεί άμεσα ή έμμεσα την πτώση της σεροτονίνης, του νευροδιαβιβαστή που εμπλέκεται στο αίσθημα της πληρότητας και της ευτυχίας. Έτσι, η ανταμοιβή και η πρόσκαιρη ευχαρίστηση συνοδεύεται με το αίσθημα κενότητας και δυσανεξίας. Γι’ αυτό δημιουργείται η ανάγκη για περισσότερη ανταμοιβή που όμως πάντα καταλήγει στην ματαίωση, στο "άδειασμα". 

Αυτοί οι ψυχο-φυσικοί μηχανισμοί έχουν εργαλειοποιηθεί από τους γίγαντες του Web (το GAFAM: Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft) που τους χρησιμοποιούν για να προκαλέσουν την προσοχή και την εξάρτηση (εθισμό) των χρηστών είτε είναι παιδιά είτε έφηβοι είτε ενήλικες.

Ερευνητές του University College του Λονδίνου που διαπίστωσαν ότι οι επιδράσεις από τον εθισμό ήταν εμφανείς σε πολλαπλά νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου. Παρατηρήθηκε δε ολική μείωση της λειτουργικής συνδεσιμότητας σε τμήματα του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην ενεργό σκέψη και το δίκτυο εκτελεστικού ελέγχου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι αλλαγές αυτές σχετίζονται με εθιστικές κινήσεις και αλλαγές στη συμπεριφορά, την ψυχική υγεία, την ανάπτυξη, την πνευματική ικανότητα και τον σωματικό συντονισμό.

Όλα αυτά τα κάνουν οι πλατφόρμες των ολιγαρχών. Σ’ αυτές που η κυβέρνηση Μητσοτάκη εναποθέτει το έργο της προστασίας των παιδιών! Σαν να αναθέτουν στον θύτη να προστατεύσει το θύμα του… Παράλογο;

Παράλογο. Ήδη στην Αυστραλία που εδώ και τέσσερις μήνες εφαρμόζεται η απαγόρευση στους εφήβους μέχρι 16 ετών οι πλατφόρμες "κάνουν τα στραβά μάτια". 

Η επίτροπος ηλεκτρονικής ασφάλειας, Τζούλι Ίνμαν Γκραντ, αποκάλυψε τον περασμένο μήνα ότι παρά την απενεργοποίηση πάνω από 5 εκατομμυρίων λογαριασμών, περισσότεροι από τα δύο τρίτα των εφήβων εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν τις δέκα πλατφόρμες που υπόκεινται στην απαγόρευση - Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok, YouTube, X, Twitch, Kick, Threads και Reddit. Τα παιδιά παρέκαμπταν εύκολα την τεχνολογία εκτίμησης ηλικίας προσώπου εάν ήταν σε ηλικία που απέχει δύο έτη από τα 16, ενώ οι μισές από τις πλατφόρμες που συμπεριλήφθηκαν αρχικά στην απαγόρευση δεν συμμορφώνονταν.

Το 66% των γονέων των οποίων τα παιδιά παρέμειναν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δήλωσαν ότι οι πλατφόρμες δεν είχαν ζητήσει από το παιδί τους να περάσει από επαλήθευση ηλικίας, ενώ άλλοι ανέφεραν ότι εάν η ηλικία σε έναν λογαριασμό ήταν 14 ή 15 ετών, οι πλατφόρμες ζητούσαν από τους χρήστες να περάσουν από την αναγνώριση προσώπου και να προσαρμόσουν την ηλικία τους αντί να απενεργοποιήσουν τον λογαριασμό.

Η υπουργός Επικοινωνιών, Άνικα Γουέλς, δήλωσε ότι η Επίτροπος Ίνμαν Γκραντ θα πρέπει να «απαντήσει» στις μη συμμορφούμενες πλατφόρμες, με πρόστιμα έως και 49,5 εκατομμύρια δολάρια ανά παράβαση που μπορούν να ζητηθούν μέσω του ομοσπονδιακού δικαστηρίου. 'Ομως το "κέρδος" -ο ανώτατος νόμος του συστήματος- υπερτερεί όλων των άλλων.  Επίσης οι τεχνικές του "εθισμού" είναι στη βάση του καταναλωτικού μοντέλου του νέου καπιταλισμού (δες και το λεγόμενο «αυτοαναλωνόμενο πάθος», self-consuming passion, του Ρίτσαρντ Σένετ).

Η λύση συνεπώς βρίσκεται στη συνολική αμφισβήτηση της καταναλωτικής κοινωνίας και του παραγωγικού της μοντέλου που βασίζεται στη μεγιστοποίηση του κέρδους.

Ο πραγματικός λόγος για την κατάπαυση του πυρός

 

[artinews.gr/ 08.04.26 ]

---

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντ. Τραμπ, ανακοίνωσε στο δίκτυό του Truth Social την κατάπαυση του πυρός για δύο εβδομάδες καθώς «έλαβε μια πρόταση δέκα σημείων από το Ιράν» την οποία θεωρεί «βιώσιμη για την έναρξη διαπραγματεύσεων».

Τα δέκα σημεία περιλαμβάνουν το άνοιγμα των στενών του Ορμούζ, την απόσυρση των στρατιωτικών δυνάμεών των ΗΠΑ από την περιοχή, την άρση των οικονομικών κυρώσεων κατά του Ιράν, την καταβολή αποζημιώσεων για τις πολεμικές ζημιές και την άδεια του Ιράν να διατηρήσει τον έλεγχο του Ορμούζ.  

Είναι αδύνατον να φανταστεί κανείς ότι ο Τραμπ θα συμφωνήσει πραγματικά με οποιονδήποτε από αυτούς τους όρους. Συνεπώς η εκεχειρία έχει ως μοναδικό στόχο το άνοιγμα προς ώρας των στενών του Ορμούζ και την έξοδο των 3.000 τάνκερ που είναι καθηλωμένα στον Περσικό Κόλπο με κίνδυνο να τινάξουν στον αέρα την παγκόσμια οικονομία καθώς της στερούν τα έντεκα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα που χρειάζεται. Ολόκληρες αλυσίδες εφοδιασμού με βάση τους υδρογονάνθρακες έχουν διαταραχθεί: όχι μόνο οι εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και οι προμήθειες ουρίας που χρησιμοποιείται σε λιπάσματα, ηλίου για ημιαγωγούς και θείου για αμυντικό εξοπλισμό. Έχοντας υποφέρει εδώ και καιρό από τις δυτικές κυρώσεις, το Ιράν ανέπτυξε τώρα ένα ανάλογο οικονομικό όπλο.

Όπως σημειώνει το ηλεκτρονικό περιοδικό Equator «Η κρίση των στενών του Ορμούζ είναι τόσο ένα οικονομικό stress test όσο και μια γεωπολιτική αναμέτρηση που θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της κυριαρχίας του αμερικανικού δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος και ως παγκόσμιου μέτρου αξίας του - ένα καθεστώς που στηρίζει την αμερικανική ηγεμονία για επτά δεκαετίες.»

Είναι η δεύτερη φορά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο που ένα πολιορκημένο έθνος κλείνει μια στρατηγική θαλάσσια οδό.  Η πρώτη φορά ήταν το 1956 όταν η Αίγυπτος του Νάσερ έκλεισε τη Διώρυγα του Σουέζ για πέντε μήνες - μια πράξη που διέλυσε το αυτοκρατορικό νόμισμα της Βρετανίας και εγκαινίασε την εποχή των πετροδολαρίων. Έτσι για πρώτη φορά μια μικρή χώρα προκάλεσε τεράστια ζημιά στην οικονομική τάξη που την είχε υποτάξει. Τώρα το Ιράν έχει ουσιαστικά αποκλείσει το Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου διέρχεται το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης.

«Το ερώτημα είναι αν αυτή η κρίση προαναγγέλλει το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας - και σηματοδοτεί την έναρξη της διαμάχης για το ποιος ή τι θα την αντικαταστήσει.» καταλήγει το Equator.

Από το Σουέζ στα στενά του Ορμούζ

 

Το κλείσιμο μιας στρατηγικής πλωτής οδού από ένα πολιορκημένο έθνος κατατάσσεται μεταξύ των σπανιότερων και πιο συνεπών γεγονότων στην ιστορία της παγκόσμιας οικονομίας. Έχει συμβεί μόνο δύο φορές στη μεταπολεμική εποχή. Το 1956, η Αίγυπτος έκλεισε τη Διώρυγα του Σουέζ για πέντε μήνες - μια πράξη που διέλυσε το αυτοκρατορικό νόμισμα της Βρετανίας και εγκαινίασε την εποχή των πετροδολαρίων. Απέδειξε για πρώτη φορά ότι μια μικρή χώρα θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή ζημιά στην οικονομική τάξη που την είχε υποτάξει. Τώρα το Ιράν έχει ουσιαστικά αποκλείσει το Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου διέρχεται το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης. Το ερώτημα είναι αν αυτή η κρίση προαναγγέλλει το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας - και σηματοδοτεί την έναρξη της διαμάχης για το ποιος ή τι θα την αντικαταστήσει.

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν έχει καθηλώσει περισσότερα από 3.000 πλοία στον Περσικό Κόλπο και έχει αφήσει τον κόσμο χωρίς πάνω από έντεκα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα. Ολόκληρες αλυσίδες εφοδιασμού με βάση τους υδρογονάνθρακες έχουν διαταραχθεί: όχι μόνο οι εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και οι προμήθειες ουρίας που χρησιμοποιείται σε λιπάσματα, ηλίου για ημιαγωγούς και θείου για αμυντικό εξοπλισμό. Έχοντας υποφέρει εδώ και καιρό από τις δυτικές κυρώσεις, το Ιράν τώρα αναπτύσσει το ίδιο το οικονομικό όπλο.

Οι επιπτώσεις είναι καταστροφικές και καταιγιστικές. Στο βόρειο ημισφαίριο, τα λιπάσματα εξαντλούνται ακριβώς τη στιγμή που οι αγρότες ετοιμάζονται να σπείρουν την ανοιξιάτικη σοδειά. Το ίδιο ισχύει και στο Σουδάν που έχει πληγεί από λιμό. Η Αίγυπτος και η Σρι Λάνκα έχουν ξεκινήσει πολιτικές τηλεργασίας σε μια προσπάθεια να περιορίσουν την κατανάλωση πετρελαίου. Στο Κάιρο, τα καταστήματα και τα εστιατόρια έχουν διαταχθεί να κλείσουν στις 9 μ.μ. Τα νομίσματα σε όλη την Ασία - από το γουόν μέχρι τη ρουπία - λιποθυμούν από τις εκροές κεφαλαίων. Η Τουρκία έχει δαπανήσει δισεκατομμύρια δολάρια για να σταθεροποιήσει τη λίρα.

Τα κρουστικά κύματα επεκτείνονται πέρα ​​από τα έθνη που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, έναν μεγάλο εισαγωγέα ενέργειας, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων (οι οποίες επηρεάζουν το κόστος δανεισμού της κυβέρνησης) έχουν αυξηθεί σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί από την οικονομική κρίση του 2008. Οι ΗΠΑ, οι οποίες είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο, μπορεί να είναι πιο απομονωμένες, αλλά ο πληθωρισμός προβλέπεται να ξεπεράσει το 4% εντός του έτους. Οι επενδυτές έχουν ξεφορτωθεί τα αμερικανικά ομόλογα με ταχύτητα και όγκο που έχει αναγκάσει ορισμένες τράπεζες της Wall Street να εγκαταλείψουν τις οθόνες τους και να επιστρέψουν στο παραδοσιακό εμπόριο μεταξύ ανθρώπων. Η Κίνα, η οποία διαθέτει τεράστια ενεργειακά αποθέματα, αποτελεί εξαίρεση στο γενικό χάος. Οι αποδόσεις των ομολόγων της έχουν παραμείνει ήπιες.

Η κρίση του Ορμούζ είναι τόσο ένα οικονομικό stress test όσο και μια γεωπολιτική αναμέτρηση. Θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της κυριαρχίας του αμερικανικού δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος και ως παγκόσμιου μέτρου αξίας του - ένα καθεστώς που στηρίζει την αμερικανική ηγεμονία για επτά δεκαετίες. Σε αυτή την περίοδο, το δολάριο έχει εκφραστεί με τη διεθνή τιμή του αργού πετρελαίου (του οποίου το εμπόριο ξεπέρασε το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια το 2024) και με το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου χρέους, το οποίο αποτιμάται σε περισσότερα από 100 τρισεκατομμύρια δολάρια σε κυκλοφορία. Τα τελευταία χρόνια, οι αυξανόμενες τιμές της ενέργειας τείνουν να ενισχύουν το δολάριο, μεταφέροντας πλούτο στις ΗΠΑ και μακριά από χώρες που είναι λιγότερο ικανές να αντέξουν την απώλεια.

Το Ορμούζ δεν σηματοδοτεί ακόμη το τέλος αυτού του συμπλέγματος υδρογονανθράκων-δολαρίου, το οποίο ήταν πάντα ένα εύφλεκτο μείγμα ισχύος και αστάθειας. Αποκαλύπτει όμως τις διαρθρωτικές αλλαγές που θα χρειάζονταν για μια ηγεμονική μετάβαση. Το Ιράν έχει επιτρέψει τη διέλευση πλοίων από «μη εχθρικά» κράτη - με τέλος διέλευσης έως και 2 εκατομμύρια δολάρια, κατά προτίμηση σε γιουάν. Εάν ο κόσμος μεταβεί από το δολάριο υδρογονανθράκων στο πετρογουάν, αυτό θα αντικατοπτρίσει μια άλλη πτυχή της κρίσης του Σουέζ, η οποία έφερε τέλος στην κυριαρχία της στερλίνας ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος. Σε αντίθεση με το 1956, ωστόσο, τα έθνη του Παγκόσμιου Νότου έχουν πλέον σημαντική πολιτική επιρροή για να διαμορφώσουν την αναδυόμενη παγκόσμια οικονομική τάξη.

Η αμερικανική ηγεμονία είχε ήδη διαβρωθεί εδώ και χρόνια πριν από την κρίση του Ορμούζ. Οι παράγοντες που την προκαλούν είναι πολλαπλοί: η αυξανόμενη δυσαρέσκεια για την κυριαρχία του δολαρίου, η άνοδος της Κίνας ως συστημικού αντιπάλου, η πίεση για μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και η αυξημένη γεωπολιτική δυναμική στον Παγκόσμιο Νότο. […]

Πώς θα μπορούσαν να μοιάζουν οι αρχές της ηγεμονικής μετάβασης; Η κρίση του Σουέζ προσφέρει ένα ιστορικό μοντέλο. Στα μέσα του εικοστού αιώνα, το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν ο μεγαλύτερος προμηθευτής ενέργειας της Ευρώπης. Πλοία που μετέφεραν το προϊόν από πετρελαιοπηγές στον Περσικό Κόλπο, οι οποίες ελέγχονταν κατά πλειοψηφία από τους Βρετανούς, διέσχιζαν τη Διώρυγα του Σουέζ για να φτάσουν στην ήπειρο. Το «πετρέλαιο στερλίνας» ήταν κρίσιμο για τη σταθεροποίηση των επισφαλών μεταπολεμικών οικονομικών της Βρετανίας, τα οποία επιβαρύνονταν από τεράστια χρέη προς τις ΗΠΑ. Βρετανικά στρατεύματα είχαν από καιρό σταθμεύσει στη Ζώνη της Διώρυγας, όπου η Αγγλο-Γαλλική Εταιρεία της Διώρυγας του Σουέζ εισέπραττε τέλη διέλευσης και διόδια. Το 1954, ο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ είχε επιτύχει συμφωνία για την αποχώρησή τους εντός δύο ετών.

Λίγο μετά την αποχώρηση των τελευταίων βρετανικών στρατευμάτων το 1956, όταν ανακάλυψαν ότι ο Νάσερ αγόραζε όπλα από τους Σοβιετικούς, οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο αθετούσαν απότομα τις υποσχέσεις τους να χρηματοδοτήσουν το Υψηλό Φράγμα του Ασουάν. Σε αντίποινα, ο Νάσερ εθνικοποίησε την Εταιρεία Διώρυγας του Σουέζ. Η κατάληψη δεν σταμάτησε αμέσως την κυκλοφορία στη Διώρυγα, αλλά απέδειξε την ικανότητα της Αιγύπτου να οπλίσει την πλωτή οδό. Για να εξασφαλίσουν βίαια τη διέλευση του «πετρελαίου στερλίνας», η Βρετανία, η Γαλλία και το Ισραήλ εισέβαλαν στην Αίγυπτο. Το Τελ Αβίβ είχε τους δικούς του λόγους για να συμμετάσχει στην περιπέτεια: η Αίγυπτος, με τη συνεργασία της Σαουδικής Αραβίας, είχε απαγορεύσει την είσοδο σε πετρελαιοφόρα με προορισμό το Ισραήλ από τη Διώρυγα από την εποχή της Νάκμπα.

Η απάντηση του Νάσερ ήταν απλή αλλά αποτελεσματική: βύθισε πλοία φορτωμένα με τσιμέντο για να μπλοκάρει τη Διώρυγα. Το κλείσιμο, το οποίο διήρκεσε από τον Οκτώβριο του 1956 έως τον Μάρτιο του 1957, οδήγησε σε σοβαρές ελλείψεις πετρελαίου στη Βρετανία. Η βενζίνη δελτιώθηκε και οι προμήθειες πετρελαίου θέρμανσης μειώθηκαν. Ο Χάρολντ Μακμίλαν μείωσε τις αμυντικές δαπάνες και εξάντλησε τα αποθέματα δολαρίου του Ηνωμένου Βασιλείου σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να προστατεύσει τη λίρα. Παρόλα αυτά, μέχρι το 1957, η Βρετανία χρειαζόταν μια διάσωση από το ΔΝΤ.

Η αναταραχή έστρεψε τους κερδοσκόπους συναλλάγματος στη στερλίνα, ξεκινώντας ένα κύμα μετά από κύμα ρευστοποιήσεων. Καθώς η αντιπαράθεση συνεχιζόταν, η κυβέρνηση Αϊζενχάουερ άρχισε να φοβάται ότι τα κράτη πετρελαίου της Μέσης Ανατολής θα στρεφόταν εναντίον της Δύσης - και προς τη Σοβιετική Ένωση. Οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να παράσχουν στο Ηνωμένο Βασίλειο δολάρια και πετρέλαιο για τη χρηματοδότηση της εκστρατείας του Σουέζ, η οποία είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα: η Βρετανία συνθηκολόγησε και απέσυρε τα στρατεύματά της. Η προσπάθεια να πειστεί το Ισραήλ πήρε περισσότερο χρόνο. Ο Αϊζενχάουερ έπρεπε να θέσει το ενδεχόμενο κυρώσεων πριν το Τελ Αβίβ αποχωρήσει από τη χερσόνησο του Σινά και τη Λωρίδα της Γάζας.

Η κρίση του Σουέζ είχε αντίκτυπο σε απομακρυσμένες γωνιές της παγκόσμιας οικονομίας. Ενίσχυσε τους ισολογισμούς των ΗΠΑ, διέβρωσε τη θέση της Βρετανίας στην παγκόσμια ιεραρχία και καταδίκασε τη στερλίνα σε ένα μέλλον χρόνιας αστάθειας. Το Σίτι του Λονδίνου αναγκάστηκε να μετατραπεί σε σύμβουλο για τις αγορές δολαρίου. Παρόλα αυτά, η στερλίνα συνέχισε να χρηματοδοτεί το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου. Χρειάστηκαν μερικές ακόμη δεκαετίες - που περιλάμβαναν την κατάρρευση του Μπρέτον Γουντς, την αντιπαράθεση του ΟΠΕΚ της δεκαετίας του 1970, το σοκ Βόλκερ και την παγκόσμια κρίση χρέους της δεκαετίας του 1980 - πριν εδραιωθεί το σύστημα του δολαρίου.

Εκ των υστέρων, λοιπόν, το Σουέζ δεν σηματοδότησε ακριβώς το τέλος μιας εποχής. Αντίθετα, ήταν η στιγμή που η μετάβαση από την ηγεμονία της στερλίνας στην ηγεμονία του δολαρίου έγινε για πρώτη φορά ορατή. Το ίδιο ισχύει και για το Ορμούζ. Το ερώτημα είναι: πώς θα είναι η επόμενη τάξη πραγμάτων;

Για τα έθνη του Παγκόσμιου Νότου, έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια, με την προοδευτική ανάπτυξη καθαρής ενέργειας - ηλιακούς συλλέκτες, αιολικά πάρκα, ηλεκτρικά οχήματα, σταθμούς μπαταριών και έργα πράσινου υδρογόνου - η οποία έχει γίνει η πιθανή διέξοδος από την παγίδα των υδρογονανθράκων-δολαρίου.

Δεδομένης της δραματικής μείωσης του κόστους εγκατάστασης καθαρής ενέργειας, αυτή είναι σαφώς η ορθολογική επιλογή. Το 2022, αντιμέτωπο με οξεία έλλειψη δολαρίων και πληγείσα από μαζικές πλημμύρες, το Πακιστάν γνώρισε μια επανάσταση στην ηλιακή ενέργεια, η οποία αποτελεί πλέον το ένα πέμπτο του εφοδιασμού της χώρας με ηλεκτρική ενέργεια. Αυτή η μετατόπιση δεν περιορίζεται στις φτωχότερες χώρες. Η εισβολή της Ρωσίας ώθησε επίσης την ΕΕ να επενδύσει στην καθαρή ενέργεια, η οποία πλέον αποτελεί το 92% των συνολικών ενεργειακών επενδύσεών της. Το μερίδιο της Κίνας στην καθαρή ενέργεια είναι σχεδόν 70%. Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα δύο τρίτα των 3,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων σε νέες ενεργειακές επενδύσεις διοχετεύονται στην καθαρή τεχνολογία. Η τρέχουσα απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου έχει ήδη ενισχύσει τη ζήτηση για ηλεκτρικά οχήματα χαμηλού κόστους στην Κίνα και το Βιετνάμ.

Κρίσιμο είναι ότι η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια επιτρέπει επίσης μεγαλύτερη κυριαρχία. Ένα ηλιακό πάνελ μπορεί να εγκατασταθεί σε μια στέγη στη Λαχόρη χωρίς συναλλαγές σε δολάρια. Ένας επιχειρηματίας μπορεί να δημιουργήσει ένα αιολικό πάρκο στο Μαρόκο χωρίς να εκτεθεί σε αμερικανικές κυρώσεις. Αντίθετα, το πετρέλαιο και το LNG πρέπει να εισάγονται, να τιμολογούνται σε δολάρια και να πληρώνονται με αποθέματα των οποίων η αξία μπορεί να μειωθεί από το επόμενο σοκ που θα προκληθεί από τις ΗΠΑ.

Βεβαίως, η πράσινη μετάβαση παραμένει βαθιά άνιση – περιορισμένη, για πολλές χώρες, από την πρόσβαση σε κεφάλαια και τεχνολογία – και δημιουργεί νέες δικές της εξαρτήσεις. Η Κίνα είναι το αναδυόμενο κέντρο ισχύος. Από το 2022, οι ξένες επενδύσεις της σε καθαρή τεχνολογία έχουν αυξηθεί κατακόρυφα και τώρα εκτείνονται σε 50 χώρες . Η κλίμακα και η φιλοδοξία κάνουν τις συγκρίσεις με το Σχέδιο Μάρσαλ να φαίνονται αναχρονιστικές. Η πλειονότητα αυτής της πράσινης μεταποίησης λαμβάνει χώρα στη Νοτιοανατολική Ασία. Αναπτύσσεται επίσης ραγδαία στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Όλες αυτές οι περιοχές βασίζονται όλο και περισσότερο στην κινεζική χρηματοδότηση και την τεχνογνωσία.

Ούτε η εξέχουσα θέση του δολαρίου θα εξασθενίσει γρήγορα. Αντίθετα, το σύστημα του δολαρίου απέκτησε ισχύ στα τέλη του εικοστού και στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα, καθώς η παγκόσμια οικονομία ταλαντευόταν από τη μία κρίση στην άλλη, προκαλώντας μεγαλύτερες αμερικανικές διαρθρωτικές παρεμβάσεις. Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, για παράδειγμα, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ δημιούργησε επίσημα ένα δίκτυο «swapline», δίνοντας σε στενούς συμμάχους - όπως η ΕΕ και η Ιαπωνία - πρόσβαση σε έκτακτη ρευστότητα σε δολάρια, στην οποία έκτοτε βασίζονται σε μεγάλο βαθμό.

Αυτό το οικονομικό backstop είναι μια σανίδα σωτηρίας: η Fed μπορεί απλώς να τυπώνει δολάρια και να εξαφανίζει τα προβλήματα ρευστότητας. Είναι επίσης ένα λουρί. Η συμπεριφορά του Τραμπ απέναντι στους συμμάχους έχει γίνει ολοένα και πιο ασταθής: αυτή τη στιγμή επιπλήττει τους εταίρους του ΝΑΤΟ επειδή δεν συμμετείχαν στην «εκδρομή» του στο Στενό του Ορμούζ. Εάν η ενεργειακή κρίση επιδεινωθεί, μπορεί να πιέσει το Υπουργείο Οικονομικών και την Fed να χρησιμοποιήσουν την οικονομική υποστήριξη των ΗΠΑ ως όπλο. Πράγματι, μια διάσωση από την Fed δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη. Οι χώρες που αρνούνται να υποκύψουν κινδυνεύουν να χάσουν εντελώς το backstop.

Το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που ρέει μέσω του Πορθμού του Ορμούζ καταλήγει στην Ασία. Η οικονομική αναταραχή που προκλήθηκε από την επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ έχει πλήξει πλούσιους εισαγωγείς ορυκτών καυσίμων όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, οι οποίοι έχουν ξοδέψει δισεκατομμύρια για να στηρίξουν τα νομίσματά τους. Σε περίπτωση οικονομικής κατάρρευσης, μπορούν τουλάχιστον να επιλέξουν swaplines δολαρίων - μια επιλογή που δεν είναι διαθέσιμη στους φτωχότερους εισαγωγείς της ηπείρου, όπως το Μπαγκλαντές και οι Φιλιππίνες.

Το Πακιστάν τους προσφέρει ένα διαφορετικό μοντέλο. Η ηλιακή βάση της χώρας την έχει καταστήσει πιο ενεργειακά ανθεκτική και της έχει δώσει μεγαλύτερη γεωπολιτική ισχύ από ό,τι ανέμεναν οι περισσότεροι παρατηρητές. Το Ισλαμαμπάντ έχει εξασφαλίσει ασφαλή διέλευση για τις αποστολές πετρελαίου μέσω του Πορθμού.

Οι ενεργειακές κρίσεις τείνουν να έχουν έντονα αρνητικές και μακροχρόνιες συνέπειες. Αυτός είναι ίσως ο λόγος για τον οποίο ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, μια κοινοπραξία τριάντα δύο χωρών, ανακοίνωσε την απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά - μια εξαιρετική πολυμερή προσπάθεια. Ακόμη και οι ΗΠΑ - από κάθε άποψη ένα κράτος-αδίστακτο - λαμβάνουν μέτρα βελτίωσης. Ο Scott Bessent, ο υπουργός Οικονομικών, έχει άρει προσωρινά τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο που έχει διακινηθεί μέσω θαλάσσης, καθώς και στο ιρανικό πετρέλαιο, επιτρέποντας ρητά την είσοδό του στις ΗΠΑ. Αν και οι δύο κινήσεις σηματοδοτούσαν απελπισία, υποδεικνύουν επίσης δυσοίωνα μια πιθανή εξαγορά του πετρελαϊκού τομέα της Τεχεράνης, όπως αυτή της Βενεζουέλας.

Μέχρι στιγμής, καμία από αυτές τις παρεμβάσεις δεν έχει αποδώσει. Η τιμή του αργού πετρελαίου Brent συνεχίζει να κυμαίνεται γύρω στα 110 δολάρια το βαρέλι, από περίπου 60 δολάρια πριν από τον πόλεμο. Εν τω μεταξύ, το Ιράν, του οποίου τα πλοία διασχίζουν ελεύθερα το Στενό, κερδίζει σχεδόν διπλάσια έσοδα από το πετρέλαιο από ό,τι πριν από ένα χρόνο.

Το Ορμούζ έχει αποκαλύψει τόσο την ευθραυστότητα του συστήματος ορυκτών καυσίμων όσο και τα όρια της αμερικανικής ισχύος. Η Ουάσινγκτον δεν φαίνεται πλέον σε θέση να κερδίσει τους πολέμους που ξεκινά ή να διαχειριστεί τις οικονομικές επιπτώσεις της απερισκεψίας της. Ωστόσο, θα ήταν αφελές να περιμένουμε ότι η αμερικανική ισχύς θα καταρρεύσει ξαφνικά, αφήνοντας ένα καθαρό χώρο για κάτι καλύτερο. Είναι πιο πιθανό να υποβαθμιστεί αργά, ενώ παράλληλα θα εμποδίσει, μέσω της βίας και του οικονομικού καταναγκασμού, την εμφάνιση μιας νέας διεθνούς τάξης. Η Γάζα, ο Λίβανος και το Ιράν αποτελούν υπενθυμίσεις, αν χρειάζονταν, της διαρκούς εμβέλειας της πολεμικής μηχανής των ΗΠΑ.

Ενώ μεγάλο μέρος της παγκόσμιας προσοχής είναι στραμμένο στο Ιράν, το οποίο οι ΗΠΑ βομβαρδίζουν «πίσω στην λίθινη εποχή», η Ουάσινγκτον εφαρμόζει επίσης έναν δικό της πετρελαϊκό αποκλεισμό. Καθώς η κουβανική οικονομία βρίσκεται στο χείλος της κατάρρευσης, είναι οδυνηρό να θυμόμαστε ότι η Αβάνα ήταν το μέρος όπου τα Ηνωμένα Έθνη χάραξαν για πρώτη φορά ένα φιλόδοξο πλαίσιο εμπορίου και απασχόλησης για τη μεταπολεμική διεθνή τάξη. Ο Χάρτης της Αβάνας του 1948 πρότεινε μηχανισμούς για τη σταθεροποίηση των τιμών των βασικών προϊόντων και την αναδιάρθρωση του παγκόσμιου εμπορίου για την απελευθέρωση του Παγκόσμιου Νότου από τη συνεχιζόμενη εξάρτηση από τις παλιές αποικιακές δυνάμεις. Όταν οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να επικυρώσουν τον χάρτη, αυτός εγκαταλείφθηκε.

Ποια έθνη θα συνεργαστούν για να σχεδιάσουν και να δεσμευτούν σε έναν νέο Χάρτη της Αβάνας; Η διεύρυνση των BRICS, η επέκταση των περιφερειακών συστημάτων πληρωμών και η αύξηση της καθαρής ενέργειας δεν αποτελούν από μόνες τους έναν τέτοιο συνασπισμό, αλλά μαζί αποτελούν τις πρώτες ύλες του. Αυτό που λείπει είναι μια συστατική πολιτική πράξη - το ισοδύναμο ενός νέου Bretton Woods για την μετα-αμερικανική τάξη, μιας πράξης που δεν εξαρτάται από την επικύρωση των ΗΠΑ ή ακόμη και από τη συμμετοχή των ΗΠΑ για τη νομιμότητά της.

Το Ορμούζ έκανε το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας εφικτό. Έδειξε επίσης ότι, ίσως για πρώτη φορά, ο Παγκόσμιος Νότος διαθέτει την πολιτική βούληση και τις ιδέες που απαιτούνται για την οικοδόμηση μιας νέας διεθνούς τάξης.

→Η Μόνα Άλι είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια οικονομικών στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, στο Νιου Παλτζ

https://www.equator.org/articles/the-reckoning-hormuz-iran-war