Θύματα και θύτες

Δεν ξέρω αν τα θύματα είναι οι Ισραηλινοί, που γιορτάζουν τα 60 χρόνια του κράτους τους ή οι Παλαιστίνιοι, που μνημειώνουν τη Nakba, τα 60 χρόνια της καταστροφής τους. Δεν ξέρω μέσα από ποια διαδικασία τα θύματα του ναζισμού έχασαν την αθωότητα του μαρτυρίου τους και έγιναν σαν τους θύτες τους που υποδούλωσαν και σφαγίασαν επειδή θεωρούσαν τους εαυτούς τους θύματα. Δεν ξέρω πως εναλλάσσεται το θύμα και ο θύτης στον ίδιο άνθρωπο. Ξέρω μόνο πως η εξουσία είναι ο καταλύτης της αλλαγής και η απαρχή της τυραννίας (χιλιάδες παιδιά πωλούνται ως σκλάβοι στην Κίνα). Ξέρω ακόμα ότι ένας αποκλεισμένος, ένας απόκληρος είναι συγχρόνως θύτης και θύμα, όπως «Οι νταβάδες στο Μετρέ είναι θεότητες του κακού και απόλυτα θύματα» (Ζενέ). Γιατί κάθε κοινωνική κατηγορία, κάθε τάξη, ακόμη και οι απόκληροι έχουν την ιεραρχία τους, έχουν τους εξουσιαστές-θύτες τους, που είναι, όπως και οι ίδιοι, θύματα. Αλλά πως όλο αυτό το σύστημα μικρών και μεγάλων θυτών και συνάμα θυμάτων καταφέρνει να αναπαράγεται; Σ’ αυτό συντέλεσε ο Διαφωτισμός και οι ιεραρχικές αλλά και πειθαρχικές κοινωνίες του, που βασίζονται στις ποινές αλλά και στην επιβολή μιας ορισμένης γνώσης (ακόμη και τα παιδιά μας που διαγωνίζονται σε λίγες μέρες υφίστανται το βασανιστήριο μιας εξέτασης που δεν έχει σχέση με την ουσιαστική γνώση). Πως επιβάλλεται αυτή η «γνώση» σήμερα; Επιβάλλεται με τους μηχανισμούς της ρητορικής πολεμικής και της στιγμιαίας συγκίνησης, επιβάλλεται από τα μίντια και τους σχολιαστές (δημοσιογράφους και πολιτικούς) που «πετάνε» από θέμα σε θέμα (Ακρίβεια, φτώχεια, ΟΤΕ), από συγκίνηση σε συγκίνηση (ιστορίες πόνου) σαν τις μέλισσες εκείνου του σέρβου που ζουν σε κυψέλες-εκκλησίες, γιατί ο ιδιοκτήτης τους επειδή είναι θρησκευόμενος θεωρεί ότι είναι και οι μέλισσες! Όλο το σύστημα προ-βολών, επι-βολών και υπο-βολών αναπτύσσεται εδώ. Όλοι απευθύνονται στο συναίσθημα και όχι στη λογική, στην επιφάνεια και όχι στην ουσία, στο σοκ και τη σκοπιμότητα («συνωστισμός στη Σμύρνη») και όχι στην ψύχραιμη, ορθολογική αντιμετώπιση. Γι’ αυτό οι γενικεύσεις, οι απλουστεύσεις που καταλήγουν σ’ ένα «για όλα φταίνε οι ξένοι» (Μέγκα)!