Η Τερέζα, η Πάμελα και οι χομπίστες

Η Τερέζα Λιούις πέθανε στα 41 της χρόνια. Εκτελέστηκε με θανατηφόρα ένεση στη Βιρτζίνια των Ηνωμένων Πολιτειών, κι όχι με λιθοβολισμό όπως συνηθίζεται στη «βάρβαρη» Τεχεράνη. Για την Τερέζα Λιούις κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε, κανείς δεν βγήκε στους δρόμους, κι ας είχε διαπιστωθεί πως ήταν νοητικά καθυστερημένη. Ποιος άραγε τροφοδοτεί την ψυχή των ανθρώπων, καθιστώντας επιλεκτική την ευαισθησία; Ποιος μαγειρεύει την ανθρωπιά κατά το δοκούν; Ποιος μας εμπαίζει, μιλώντας για «φρένο στον παράνομο τζόγο», ως εάν ο νόμιμος να είναι δημιουργικός, συμβάλλοντας στην πολιτιστική και οικονομική ανόρθωση της χώρας! Το αυτό ισχύει και για το Eurovoice, την εκδήλωση που έχει θέσει υπό την αιγίδα του ο ΕΟΤ και θα παρουσιάσει η μεγάλη προσωπικότητα του πλανητικού πολιτισμού της σιλικόνης Πάμελα Άντερσον, εισπράττοντας το όχι ευκαταφρόνητο ποσό των 300.000 ευρώ! Απέναντι από το ξενοδοχείο όπου ανακοινώθηκε το μεγάλο μουσικό γεγονός ψηφιζόταν «η απελευθέρωση των μεταφορών». Πολλοί θεωρούν ότι η απελευθέρωση ενός κλειστού επαγγέλματος θα ανοίξει τον ανταγωνισμό και θα μειώσει τις τιμές. Αυτό ισχυρίζονται πάντα οι νεοφιλελεύθεροι. Μόνο που αντί να μειωθούν οι τιμές αυξάνονται και τα επαγγέλματα «κλείνουν» με άλλο τρόπο μέσω των καρτέλ. Το ίδιο συνέβη και με τις μικρές χώρες και τις αδύνατες οικονομίες, από τις οποίες οι μεγάλες οικονομίες ζητούσαν την άρση των προστατευτικών φραγμών. Τελικά, οι μικρές οικονομίες άνοιξαν, γεμίζοντας από προϊόντα των μεγάλων. Οι μεγάλες, όμως, οικονομίες(ΗΠΑ, Γερμανία κ.ά.) παρέμειναν κλειστές. Συνεπώς, η ελευθερία είναι ελευθερία μόνο προς όφελος των ισχυρών. Ενώ καθίσταται πασίδηλο ότι μέσα απ’ αυτό το παιγνίδι των λέξεων και των μικρών ή των μεγάλων απατών(σύμφωνα με των Τζων Κένεθ Γκαλμπραίηθ) διαμορφώνεται η «ψυχή» και το μυαλό των ανθρώπων, ώστε οι ίδιες καταστάσεις να αντιμετωπίζονται με δύο μέτρα και δύο σταθμά. Δεν είναι τυχαίο το μαγείρεμα των αριθμών των νέων ανέργων στην Ελλάδα, οι οποίοι τον Αύγουστο ανήλθαν σύμφωνα με την κυβέρνηση σε μόλις 6.500 εργαζόμενους. Οι υπόλοιποι που απολύθηκαν, εξαφανίστηκαν κάτω από τη φοβερή ρουμπρίκα «δεν ζητούν εργασία»! Οι τελευταίοι ανέρχονται στον αριθμό των 78.810 ανθρώπων. Όλοι αυτοί απολύθηκαν και εξαφανίστηκαν! Και διερωτάται κατόπιν τούτου ο οιοσδήποτε, επρόκειτο για εργαζόμενους ή για χομπίστες; Όμως όσα ψεύδη κι αν χρησιμοποιούν, η πραγματικότητα της φοβερής έκρηξης της ανεργίας τους επιστρέφει δίκην μπούμπερανγκ. Τότε είναι η στιγμή της λήψης νέων μέτρων, κατασταλτικών, αναγορεύοντας κάθε διαδηλωτή σε τρομοκράτη.

Μαζί τα. φάγαμε;

«Η απάντηση στην κατακραυγή των πολιτών 'πώς φάγατε τα λεφτά;' είναι ότι σας διορίσαμε όλα αυτά τα χρόνια στο Δημόσιο. Τα φάγαμε όλοι μαζί σε μία πρακτική αθλιότητας, εξαγοράς και διασπάθισης του δημοσίου χρήματος». Τάδε έφη ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Θ. Πάγκαλος, θέτοντας στην ίδια μοίρα το νέο που ζητά εργασία με τον πολιτικό και το πελατειακό πολιτικό σύστημα εν γένει, το οποίο ανταλλάσσει τις θέσεις δουλειάς έναντι ψήφων. Αλλά το πρόβλημα είναι δομικό και ο νεαρός πολίτης-πελάτης που αναζητεί εργασία έχει τόση ευθύνη όση ευθύνη έχει ο εργαζόμενος σε μια μεγάλη επιχείρηση για τα οικονομικά της αποτελέσματα. Συνεπώς, οι ευθύνες δεν είναι ίδιες μεταξύ των «πάνω» και των «κάτω». Οι δεύτεροι, μάλιστα, εξιλεώνονται στο βαθμό που, σήμερα, «γιουχάρουν» τους πολιτικούς. Κι ακόμη περισσότερο όταν αύριο θα τους «μαυρίσουν» στην κάλπη. Με άλλα λόγια, αν δεχθούμε την άποψη Πάγκαλου, οι πολίτες ευθύνονται γιατί δεν εξανέστησαν πιο πριν. Αλλά πίσω από την απάντηση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης κρύβεται η προσπάθεια γενίκευσης της ενοχής. Το ίδιο έκανε πρώτος με το «φταίμε όλοι», ο πρώην πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης(Μέγκα). «Φταίμε όλοι» είχε πει και ο Ισπανός πρωθυπουργός κ. Θαπατέρο στο Κοινοβούλιο της χώρας του. Μόνο που αυτός δεν εξομοίωσε την ευθύνη, καθώς ομολόγησε ότι η ευθύνη της κυβέρνησής του είναι μεγαλύτερη. Κατόπιν τούτου, ας μας πει, λοιπόν, ο κ. Πάγκαλος πόσους διόρισε, ας αναφέρει τα ονόματα των συνδαιτημόνων-ψηφοφόρων-πελατών του. Ας μας πει ποιος ευθύνεται για τον τριπλασιασμό του κόστους των Ολυμπιακών Αγώνων, ποιος ευθύνεται για τους δρόμους που για να δοθούν στους ημέτερους κατ’ ανάθεση, κόβονταν σε… φέτες ανά χιλιόμετρο; Ας μας πει για τον καινούργιο δρόμο Τρίπολης-Καλαμάτας που κατέρρευσε(ποιος πλήρωσε τα σπσμένα;), για το δρόμο Κορίνθου-Πατρών και Αθηνών-Θεσσαλονίκης που τον πληρώσαμε και τον ξαναπληρώνουμε. Ποιος ευθύνεται, άραγε, για τις χρηματοδοτήσεις των προεκλογικών εκστρατειών από τη Ζίμενς και τόσους άλλους επιχειρηματικούς ομίλους που καθιστούν το «δημοκρατικό παιγνίδι» σικέ; Όλα αυτά και πολλά άλλα μαζί τα κάναμε κ. Πάγκαλε;
Ποιος ευθύνεται για την τερατώδη αύξηση του πετρελαίου(τη θυμάται κανείς;), που δεν είχε καμία σχέση με την δήθεν αυξημένη ζήτηση; Ποια είναι η αιτία για την ασύστολη αισχροκέρδεια; Που πήγαν τα λεφτά του δημοσιονομικού ελλείμματος; Όλοι τα φάγαμε; Όλοι φταίμε; Και οι άνεργοι; Και οι φτωχοί, ένας στους πέντε; Όλοι ευθυνόμαστε για τα καρτέλ, για το νεοφιλελευθερισμό και την περίφημη ελεύθερη αγορά, που δήθεν αυτορρυθμίζεται; Εμείς φταίμε για όλα αυτά; Πως έχουν τόσα πολλά χρήματα οι πολιτικοί; Κανονικά ένας πολιτικός πρέπει να γίνεται φτωχότερος. Γιατί συμβαίνει το αντίθετο; Αλλά και οι συνδικαλιστές, αυτοί που βρίσκονται στα ρετιρέ, αυτοί πως πλουτίζουν; «Γράψε να ανοιχτούν και οι λογαριασμοί των συνδικαλιστών των ΔΕΚΟ επί Μαντέλη» μου είπε κάποιος προ καιρού. Γιατί δεν το ζητάει κανείς στη Βουλή; Τελικά, σήμερα ο αδύνατος μένει απροστάτευτος στο όνομα της σωτηρίας της πατρίδας, ενώ συγχρόνως ενοχοποιείται μέσω ενός τεράστιου μηχανισμού υποβολής της ενοχής ώστε να καθηλωθεί και να υπομένει την τιμωρία του εργασιακού μεσαίωνα που ήδη επιβάλλεται από τους τρόικα και κυβέρνηση.

Πειραματόζωα και τότε και τώρα

Η Ελλάδα ήταν το «πειραματόζωο» του ψυχρού πολέμου(εμφύλιος). Και τώρα το «πειραματόζωο» της μετα-αμερικανικής εποχής, ενός χωρίς προηγούμενο οικονομικού πολέμου. Αλλά αν ο εμφύλιος ήταν πρωτίστως ένας αγώνας για τον έλεγχο τα ων ερμηνειών του Ελληνισμού, ο τωρινός «πόλεμος» για τι είναι; Ποια όπλα και για ποιον δοκιμάζονται στο πεδίο της ελληνικής κοινωνίας; Οι περικοπές μισθών και συντάξεων, οι ανατροπές των εργασιακών σχέσεων, οι αλλαγές στο ασφαλιστικό, οι αυξήσεις των φόρων, ο αυταρχισμός, η λιτότητα είναι τα «όπλα» εναντίον των εργαζομένων. Αυτοί είναι τα πειραματόζωα, των οποίων θα μετρηθεί ο βαθμός αντοχής και αντίδρασης. Αυτό υπό τον όρο ότι το οικονομικό «φάρμακο» του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα αποδεικνυόταν «φαρμάκι» για την ελληνική αγορά και κοινωνία. Γιατί με την ανεργία ενός εκατομμυρίου ανθρώπων έχουμε και τη νέκρωση της αγοράς με το κλείσιμο χιλιάδων επιχειρήσεων, που δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα ικανό να διαλύσει κυριολεκτικά την ελληνική αγορά και κοινωνία. Ήδη οι κυβερνώντες έχουν απολέσει τη νομιμοποίησή τους λόγω της έλλειψης εμπιστοσύνης των πολιτών. Ακριβώς, αυτή την αναξιοπιστία επικαλέστηκε ο Αντώνης Σαμαράς για δικαιολογήσει την εναντίωση της ΝΔ στο Μνημόνιο, καθώς έτσι, όπως είπε, οι πολίτες που εναντιώνονται στο Μνημόνιο θα καταφύγουν στη ΝΔ και όχι στο δρόμο! Συνεπώς, το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης είναι εναντίον του Μνημονίου όχι γιατί αυτό είναι «λάθος» αλλά γιατί αυτό επιβάλλει η θεσμική του θέση ως αντιπολίτευση! Αυτό, όμως, είναι εκείνο που καθιστά την αναξιοπιστία δομική, καθώς άλλα «λέει» ένα κόμμα όταν βρίσκεται στην αντιπολίτευση και άλλα όταν είναι στην κυβέρνηση. Αλλά εμπιστοσύνη σημαίνει ότι ένας πολίτης μπορεί να προβλέψει τη συμπεριφορά ενός κόμματος από το πρόγραμμα, τις αρχές και την ιδεολογία του. Σήμερα, όπως διαπιστώνουμε, η συμπεριφορά ενός κόμματος εξαρτάται από το αν είναι στην αντιπολίτευση ή στην κυβέρνηση. Αυτό αυξάνει την έλλειψη εμπιστοσύνης εκ μέρους των πολιτών. Τούτο οξύνεται κε του γεγονότος ότι τα κόμματα παύουν να είναι κόμματα προγραμματικών αρχών ώστε να μπορούν να «αλλάζουν» εύκολα θέσεις. Επίσης, το πολιτικό σύστημα δεν καθορίζεται από τα κόμματα αρχών αλλά από «προσωπικότητες». Εξ ου και οι εύκολες αποχωρήσεις και διασπάσεις. Εν άλλοις λόγοις, τώρα τα πρόβατα υπάρχουν κυρίως εκτός στάνης, αφού η τελευταία δεν υφίσταται προγραμματικά και θεσμικά, καθώς η συλλογικότητα που βασίζεται στην πίστη των ατόμων ότι ανήκουν(αίσθημα του ανήκειν) σε ένα ιδιαίτερο σύνολο με υποκειμενική και συλλογική ταυτότητα, όσο και στο αίσθημα αλληλεγγύης, δεν υπάρχει. Η ελληνική κοινωνία από πάνω μέχρι κάτω και αντιστρόφως χρειάζεται μια εμπνέουσα πίστη, ένα «φως» που να τη συνέξει και να την κινήσει. Έτσι ώστε το σημείο της κρίσης να μετατραπεί σε εφαλτήριο για την αποκάλυψη μιας νέας Ελλάδας και γιατί όχι ενός νέου ανθρώπου κενωμένου από το υπερτροφικό Εγώ του καταναλωτικού ατόμου.

Ηθική

Ένας στους τέσσερις Έλληνες λένε όχι στο υπάρχον πολιτικό σύστημα σύμφωνα με δημοσκόπηση. Το ποσοστό είναι μάλλον μικρό, καθώς η αίσθηση της απαξίωσης είναι μοιάζει σχεδόν καθολική. Ναι, ο πληθυσμός δεν εμπιστεύεται πλέον τους πολιτικούς, δεν τους θεωρεί αξιόπιστους κι ακόμη χειρότερα τους θεωρεί ανήθικους. Υπ’ αυτή την οπτική είναι αλήθεια ότι το μεγάλο πολιτικό αίτημα σήμερα στην Ελλάδα είναι η αξιοπιστία και το ήθος. Όταν το επισημαίναμε από την εποχή της διακυβέρνησης των σημίτειων κυνικών, εκείνοι όντας στην εξουσία και κυριαρχώντας ως το «έξυπνο» εκσυγχρονιστικό πνεύμα της εποχής μας έψεγαν ότι «ηθικολογούμε». Τότε η εξυπνάδα, ταυτισμένη με την καπατσοσύνη, επικρατούσε και συσσώρευε «μαύρο χρήμα» και συμβολικό κεφάλαιο. Ύστερα, ενέσκηψε το ομοίως κερδοφόρο ήθος που βασίστηκε στη… νομιμότητα. Αντιθέτως, σήμερα, εν καιρώ κρίσης, έχουμε το ήθος που αντιδιαστέλλεται από το «ήθος» των κυνικών και των νάρκισσων. Αλλά μπορεί αυτό το ήθος το οποίο στηρίζεται στο πνεύμα ανιδιοτέλειας και προσφοράς, να συνυπάρχει με το πνεύμα της ανταγωνιστικότητας; Με άλλα λόγια μπορεί το κοινωνικό, ως κοινωνική δικαιοσύνη, να συνυπάρξει με την «ανταγωνιστικότητα»; Μπορούμε δηλαδή να μιλάμε για τον κοινωνικό φιλελευθερισμό χωρίς να περιπίπτουμε σε μία αβυσσαλέα αντίφαση; Για να απαντήσουμε σ’ αυτά θα πρέπει να ορίσουμε την ηθική:
Τι είναι, λοιπόν, η ηθική; Σύμφωνα με μία πρωτόλεια διάκριση έχουμε την ηθική των δούλων και την ηθική των κυρίων! Η σύλληψη της πόλεως στην κλασική εποχή επέτρεψε να αποδοθεί στον πλούτο «ηθικό κύρος». Ο αγαθός κατέχει αγαθά, κατέχει συνεπώς την υλική εξουσία διαθέσεως και ο κατέχων αγαθά, δηλαδή ο πλούσιος θα αντιπροσωπεύσει για τους άλλους την ηθική που είναι συνώνυμη με το κατ-έχειν. Ο χριστιανισμός αρνήθηκε για πρώτη φορά την ηθικότητα του πλούτου αποκλείοντάς τον από τον παράδεισο. Σήμερα, όμως, η ανταγωνιστικότητα επανέφερε το παλαιό σύστημα αξιών, που βασίζεται στην ιδέα της ηθικότητας του πλούτου. Η υλική επιτυχία είναι αυτή που ενώνει το άτομο και την κοινωνία, ενώ το μεμονωμένο ατομικό συμφέρον, μετατρεπόμενο σε οικονομική εξουσία, καθίσταται κοινωνική και πολιτική εξουσία. Αυτή είναι «η βάση του τυφλωτικού χαρακτήρα της ηθικής ιεραρχίας» συμπεραίνει ο Αντόρνο, ακολουθώντας την αριστοτελική παράδοση (Ηθικά Νικομάχεια).
Στο πλαίσιο της ίδιας παράδοσης κινείται και ο Ινδός νομπελίστας οικονομολόγος Αμάρτυα Σεν στο εγχείρημά του να επανασυνδέσει την οικονομία με την ηθική. Ο Σεν υποστηρίζει ότι στην οικονομική διαδικασία δεν υφίσταται η μονοκρατορία ενός μοναδικού κινήτρου όπως είναι η μεγιστοποίηση του ιδίου συμφέροντος, θεωρεί μάλιστα πως «η θέση ότι η καθολική ιδιοτέλεια αποτελεί την πραγματικότητα είναι ίσως λανθασμένη, όμως η θέση ότι η καθολική ιδιοτέλεια αποτελεί απαίτηση της ορθολογικότητας είναι ολοφάνερα παράλογη». Απόδειξη προς τούτο συνιστά η περίπτωση της Ιαπωνίας όπου υπάρχουν ισχυρές εμπειρικές αποδείξεις ότι η συστηματική απόκλιση από την ιδιοτελή συμπεριφορά και ο προσανατολισμός σε μια συμπεριφορά που εδράζεται στο καθήκον, στην πίστη και στην καλή προαίρεση διαδραμάτισαν ουσιαστικό ρόλο στη βιομηχανική επιτυχία. Συνεπώς, υπάρχει μια πληθώρα κινήτρων, όπως η πίστη στους πολιτικούς, η ελπίδα, η αισιοδοξία και το καθήκον απέναντι στην πατρίδα, που μπορούν να διέπουν την ανθρώπινη πράξη και όχι μόνο η μεγιστοποίηση του κέρδους.

Ευθύνη και λιτότητα

Να αντικατασταθεί η λέξη «λιτότητα» με τη λέξη «ευθύνη» πρότεινε ο πρωθυπουργός της χώρας Γιώργος Παπανδρέου από τις Βρυξέλλες. Με άλλα λόγια, ζητά να αντικατασταθεί η λέξη άνεργος με τη λέξη υπεύθυνος, ή η λέξη πείνα με τη λέξη υπευθυνότητα! Άλλως πως, δεν πεινάμε σύμφωνα με τον κ. Παπανδρέου επειδή δεν έχουμε να φάμε αλλά επειδή είμαστε «υπεύθυνοι» ή γιατί κάνουμε «υπεύθυνη διαχείριση»! Εάν δε νομίσετε ότι ακούτε ενίοτε το γουργουρητό της κοιλιάς του πεινασμένου, κάνετε μεγάλο λάθος, γιατί δεν πρόκειται περί αυτού αλλά για το μεγαλειώδες… γουργουρητό της ευθύνης. Αντί, όμως, για την αντικατάσταση των λέξεων, ο κ. Παπανδρέου μπορεί να ζητήσει την αντικατάσταση της δικής του θέσης μ’ αυτή ενός ανέργου ή ενός συνταξιούχου των 300 ευρώ, ή ακόμη με τη θέση ενός από τα 22.000 παιδιά που πεθαίνουν κάθε μέρα σε ολόκληρο τον κόσμο από πείνα ή ακόμη κι από έλλειψη νερού.
Δεν θα ήταν υπερβολή να ειπωθεί ότι ο πρωθυπουργός αντιμετώπισε τους Έλληνες που υποφέρουν από τη βάρβαρη λιτότητα με τον σκαιότατο τρόπο που αντιμετωπίζει ο Σαρκοζί τους Ρομά. Βέβαια, δεν μπορεί να απελάσει τους Έλληνες όπως κάνει ο Σαρκοζί με τους Ρομά, αλλά ήδη αυτό γίνεται με τη μετανάστευση, κυρίως νέων, με τον εξαναγκασμό δηλαδή φυγής σε άλλες χώρες για την εξεύρεση εργασίας. Όσο για τον Σαρκοζί, το χειρότερο από το ρατσισμό του(τον κρατικό ρατσισμό εν προκειμένω) είναι η επιδοκιμασία αυτής της πολιτικής από το 56%, δηλαδή της πλειοψηφίας των Γάλλων, που έτσι νομιμοποιούν την ρατσιστική πολιτική. Μάλιστα, κάποιοι προβάλλουν σαν επιχείρημα δημοκρατικότητας τη βούληση της πλειοψηφίας. Όμως, και ο Χίτλερ, δηλαδή ο ναζισμός, με τη θέληση της πλειοψηφίας του γερμανικού λαού, ήτοι μέσω εκλογών, επεβλήθη. Συνεπώς, καμία δημοσκοπική πλειοψηφία δεν νομιμοποιεί τη ρατσιστική πολιτική της Γαλλικής κυβέρνησης.
Αυτό, όμως, δεν απέχει από αυτό που χαρακτήριζε τους ναζί, οι οποίοι ανήγαγαν σε μοναδική παγκόσμια αξία τη δική τους εθνική κουλτούρα, το δικό τους τρόπο σκέψης και ζωής, αρνούμενες το σεβασμό στους τρόπους και την ιδιαιτερότητα των άλλων λαών καθώς και στην κατακτημένη διιστορική αξιοπρέπειά τους. Γι’ αυτό ο ναζισμός και ο φασισμός είναι εδώ. Γιατί όπως έλεγε ο Πρίμο Λεβί «ο φασισμός προϋπήρχε του Χίτλερ και του Μουσολίνι και εξακολουθεί να υπάρχει, έκδηλα ή άδηλα, και μετά την ήττα τους στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Παντού, στον κόσμο, όπου αρχίζουμε με την κατάπνιξη των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου και του δικαιώματός του στην ισότητα, ολισθαίνουμε ταχύτατα στο σύστημα των στρατοπέδων συγκέντρωσης...». Δυστυχώς, ο φασισμός και ο ρατσισμός είναι εγγεγραμμένοι παντού, ακόμη κι εκεί που διαδηλώνεται με τον πιο κατηγορηματικό και απόλυτο τρόπο η δημοκρατία και ο ανθρωπισμός.

Κρίση παντού

Η απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους είναι μία σωστή απόφαση από τη στιγμή που αποδεικνύεται ότι το παθητικό κάπνισμα είναι βλαπτικό για την υγεία των μη καπνιστών. Απ’ αυτό, όμως, μέχρι την εκ των άνω κατευθυνόμενη υστερία η απόσταση είναι μεγάλη. Αναφερόμαστε στην απαγόρευση από το δήμαρχο της Νέας Υόρκης του καπνίσματος στα 17.000 πάρκα και της πλατείες της πόλης του! Ασφαλώς έχουν δίκιο οι μη καπνιστές, οι οποίοι σαν τους κοινωνιστές των αρχών του 20ου αιώνα προβάλλουν την ευαγγελική ρήση «ο συ μισείς ετέρω μη ποιήσεις», ή αλλιώς η ελευθερία συνίσταται στο να μπορεί κανείς να κάνει μόνο εκείνο που δεν βλάπτει τον άλλον. Υπ’ αυτή την οπτική και οι καπνιστές έχουν δικαίωμα να απολαμβάνουν τα ίδια φυσικά δικαιώματα με τους μη καπνιστές. Με άλλα λόγια, το δικαίωμα στο κάπνισμα πρέπει να τυγχάνει ανάλογης αντιμετώπισης με το δικαίωμα στο μη κάπνισμα. Ασφαλώς, κάποιος θα πει ότι η ανεργία και η φτώχεια είναι τα μείζονα σημερινά προβλήματα και όχι το θέμα ή μη του καπνίσματος. Και πως η απαγόρευση είναι μια προσπάθεια περισπασμού από τα πραγματικά προβλήματα. Ίσως να είναι κι έτσι. Αλλά ας μην υπερβάλουμε. Το ζήτημα εν προκειμένω έχει σχέση με την ελευθερία στην ατομική απόλαυση αλλά και την υπεράσπιση του συλλογικού συμφέροντος. Η ατομική απόλαυση ως γνωστόν σταμπάρει τη στρατηγική του καπιταλισμού, ο οποίος, περνώντας από το στάδιο της παραγωγής σ’ αυτό της κατανάλωσης, οικειοποιείται την απόλαυση και χρησιμοποιεί τις ανθρώπινες ορμές και επιθυμίες ως κινητήρες ανάπτυξης της οικονομίας. Όμως, σήμερα, βρισκόμαστε στο στάδιο της αυστηρής λιτότητας και η χρήση των ανθρώπινων επιθυμιών για την ανάπτυξη δεν είναι δυνατή λόγω της ύφεσης. Συνεπώς, έχουμε έναν υπερπληθωρισμό ορμών και επιθυμιών που τείνουν να εκτονωθούν ομαλά ή βίαια. Όσο για το συλλογικό συμφέρον αυτό έχει απεμποληθεί προ πολλού καθώς μία από τις ανατροπές του δυτικού κόσμου είναι η «χειραφέτηση από τα δεσμά της συλλογικότητας»(Μπρυκνέρ). Η ατομική ηδονή, έτσι, υπερβαίνει μέσω της νεωτερικότητας τα όρια του συλλογικού συμφέροντος, που θεωρείται αλυσίδα τόσο για την ατομική απόλαυση όσο και για την επιχειρηματικότητα υπό τη νεοφιλελεύθερη οπτική. Όμως σήμερα όλα αυτά βρίσκονται σε βαθιά κρίση. Η ανάπτυξη έχει φθάσει στα όριά της και πλέον θα είναι μόνο μια «άνεργη ανάπτυξη».
Η «νέα οικονομία» που είχε ως στόχο τη μετάβαση από την εμπορευματοποίηση του χώρου και της ύλης στην εμπορευματοποίηση του χρόνου και της διάρκειας καθώς και η μετατόπιση του κέντρου βάρους από τη βιομηχανική παραγωγή στην πολιτιστική και στην παροχή υπηρεσιών πολιτισμικού χαρακτήρα έμειναν φρούδες ελπίδες. Οι θεματικές, περίφρακτες πόλεις και τα πάρκα, ο τουρισμός, ο αθλητισμός, τα παιχνίδια και ο τζόγος, η τηλεόραση, η μουσική και ο κινηματογράφος, η εικονική πραγματικότητα του κυβερνοχώρου καθώς και κάθε άλλη μορφή τρόπου ζωής και ψυχαγωγίας δεν έγιναν ποτέ «ο πυρήνας ενός υπερκαπιταλισμού που εμπορεύεται την πρόσβαση σε πολιτισμικές εμπειρίες»(Τζέρομι Ρίφκιν). Το μόνο που κατάφερε όλη αυτή η προσπάθεια ήταν να προπαγανδίσει την ανθρώπινη «εμπειρία» ως εμπόρευμα και να αναγάγει τα πάντα σε οικονομικές σχέσεις που πλέον διέρχονται κρίση μαζί με τον καπιταλισμό.

Εμπόριο ελπίδας

Για κρίση πεσιμισμού των Ελλήνων μιλάει εντός και εκτός Ελλάδας ο πρωθυπουργός. «Ελπίδα, πούλα ελπίδα», συμβουλεύει ο ειδικός της επικοινωνίας, την ώρα που το ακροδεξιό «κόμμα του τσαγιού» στο εσωτερικό των Αμερικανών ρεπουμπλικάνων κερδίζει έδαφος, ενώ ο μύθος Ομπάμα αρχίζει να ξεφουσκώνει σε Ευρώπη και Αμερική. Ελπίδα πουλάει και το ρεπορτάζ για τις φαβέλες του Ρίο ντε Τζανέιρο, όπου «το αύριο έρχεται τραγουδώντας» σύμφωνα με τον ποιητή, καθώς οι έμποροι ναρκωτικών έχουν εκδιωχθεί από την αστυνομία. Γι’ αυτό το μέλλον τραγουδά! Μόνο που το ναρκεμπόριο αντικαταστάθηκε από τις κλοπές. Γιατί στις τενεκεδουπόλεις εκείνο που εξακολουθεί να τραγουδά είναι η φτώχεια και το στομάχι των ανέργων καθώς και η οργή των πεινασμένων. Οι δρόμοι στο Ρίο, στην Αθήνα, παντού γεμίζουν από τέτοιες κραυγές, από βόγκους και φωνές που διαμαρτύρονται για τη μεγάλη έκλειψη της ανθρωπιάς στο μέτωπο του κόσμου.
Ναι, η απελπισία δεν αντέχεται. Η ζωή δεν υποφέρεται χωρίς την υγρασία της ελπίδας και χωρίς εκείνο τον τραγουδισμένο καημό απ’ όπου δραπετεύει ο πόνος.
«Πούλα ελπίδα» ξαναλέει ο ειδικός, όπως εκείνος που πουλάει σαπάκια στην αγορά του κόσμου. «Πούλα ελπίδα» λένε και στον πρωθυπουργό, «η μιζέρια είναι αντιπαραγωγική» και η οργή αντισυστημική. Μόνο που η ελπίδα του κ. Γ. Παπανδρέου και των κυβερνώντων δεν στηρίζεται στην πραγματικότητα αλλά στον αέρα, σε αστήρικτες υποσχέσεις και σε σύμβολα. Και η διαψευσμένη ελπίδα είναι χειρότερη και πιο εκρηκτική από τη μόνιμη απελπισία και τον πεσιμισμό. Γιατί όταν το ΔΝΤ θέτει το δίλημμα «ή πάταξη της φοροδιαφυγής ή νέα μέτρα», όλοι γνωρίζουμε ότι τα νέα μέτρα έρχονται όχι τραγουδώντας αλλά μουγκρίζοντας σαν τίγρης που έρχεται για να ξεσκίσει ό,τι έχει απομείνει. Ακόμη και η πρόσληψη του κόσμου μέσω ενός ακραίου συμβολισμού μπορεί να δημιουργήσει μία μυθιστορηματική ελπίδα, αλλά συγχρόνως μπορεί να οδηγήσει ή στην ακραία εξωτερίκευση της βίας ή στον αυτοχειριασμό. Γιατί ποια ελπίδα να θρέψει μία γενιά που είναι τελεσίδικα αποκλεισμένη από την εργασία και οριστικά, συνεπώς, χαμένη; Πώς να μην οδηγήσει η διαψευσμένη ελπίδα στην εκτράχυνση των αισθήσεων, στην αναισθητοποίηση με συνέπεια η χαρά να γίνεται εγκεφαλική, τα ίδια τα όργανα των αισθήσεων να γίνονται άτονα κι αδύναμα και το συμβολικό να καταλάβει όλο και περισσότερο τη θέση του υπαρκτού, όπως συμβαίνει με τον «παράδεισο» των ναρκωτικών ουσιών; Πώς να βρει τόπο και χώρο ν’ ανθίσει η ελπίδα, όταν όλα καθίστανται απελπισία, όταν η ευφωνία γίνεται αφωνία, όταν η ματαιότητα γίνεται το νόημα της ζωής και όλα γίνονται μονότονα, μονόχρωμα και πρωτίστως άδικα; Γι’ αυτό η ψυχική καθήλωση των νέων, γι’ αυτό η κατάρρευσή τους και η άγρια βία τους. Γι’ αυτό η υπόκωφη βουή που ακούγεται είναι από τον κοινωνικό σεισμό που έρχεται.