Μυστικά και ψέματα

Ο πρωθυπουργός της χώρας διαρρηγνύει τα ιμάτιά του πως ότι έπραξε και πράττει είναι για το καλό της πατρίδας. Όμως τα μεγαλύτερα εγκλήματα έγιναν με τις καλύτερες προθέσεις. Ο πρωθυπουργός μπορεί να πιστεύει ότι κάνει το καλό αλλά να «εγκληματεί». Οι αντίπαλοί του της αντιπολίτευσης προχωρούν ακόμη πιο πέρα, λέγοντας ότι ο κ. Παπανδρέου ψεύδεται συνειδητά και εμπαίζει τον ελληνικό λαό. Ποιος έχει δίκιο; Ο πρωθυπουργός που επιμένει ότι δεν πρόκειται να αναδιαρθρωθεί το δημόσιο χρέος ή ο «φίλος» του, Ζόζεφ Στίγκλιτς, που δηλώνει ότι η «αναδιάρθρωση είναι αναπόφευκτη»; Σε κάθε περίπτωση δίκιο έχει η πραγματικότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων που βάζουν λουκέτο, η πραγματικότητα της τεράστιας ανεργίας και της απελπισίας των ανθρώπων που δεν τα βγάζουν πέρα. Αυτή η πραγματικότητα –σε συνδυασμό με την απόκλιση των εσόδων- πιστοποιεί ότι η αντιαναπτυξιακή οικονομική πολιτική της κυβέρνησης και της τρόικας (Μνημόνιο) είναι λάθος.
Όσο για την περίφημη «βοήθεια», που είναι στην ουσία τοκογλυφικά δάνεια, αυτή κατευθύνεται στις τράπεζες και όχι στην πραγματική οικονομία. Αντί δηλαδή να πληρώσουν οι τράπεζες την κρίση, που αυτές προκάλεσαν, την πληρώνουν οι πολίτες-φορολογούμενοι. Μάλιστα, τώρα πλέον είναι φανερό πως η βλακώδης πολιτική βάρβαρης λιτότητας που έχουν επιβάλλει οι Γερμανοί θα γίνει μπούμεραγκ και για τη Γερμανία καθώς οι χώρες που υποδέχονται τις εξαγωγές τους δεν θα έχουν τη δυνατότητα πλέον να τις δεχθούν. Εκτιμάται δε πως το 2013 η κατάσταση στην Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία θα είναι χειρότερη από σήμερα. Γιατί όμως δεν μπορεί να αλλάξει αυτή η πολιτική; Γιατί επιβάλλεται από το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, δηλαδή τις τράπεζες. Η έναρξη της κρίσης στις ΗΠΑ ήταν ως γνωστόν τραπεζική. Κι ενώ οι χρεοκοπίες του 1980 στις Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ως αποτέλεσμα 800 τραπεζίτες να κλειστούν στις φυλακές, σήμερα κανείς από τις Enron, Lehman Brothers, Bear Stears δεν τιμωρήθηκε (σ.σ. ο γνωστός οίκος αξιολόγησης Standard & Poor’s τις βαθμολογούσε λίγο πριν την χρεοκοπία τους με τον ανώτατο βαθμό ήτοι με ΑΑΑ!). Αλλά γιατί σήμερα οι τράπεζες έχουν αυτή την πρωτοφανή στήριξη; Γιατί έχουν επιβληθεί στην πολιτική. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Goldman Sachs ήταν από τους σημαντικότερους χρηματοδότες της προεκλογικής εκστρατείας του Μπάρακ Ομπάμα. Γι’ αυτό οι ζημίες των τραπεζών έχουν μετακυλισθεί στα κράτη δηλαδή στους φορολογούμενους πολίτες.
Υπάρχει προοπτική «ενός νέου καπιταλισμού» που θα βασίζεται στην πραγματική και όχι την εικονική(χρηματοπιστωτική) οικονομία; Για ένα «νέο καπιταλισμό» μιλούσε ο τραπεζίτης των φτωχών, ο Μ. Γιούνους, που έλαβε το νόμπελ ειρήνης το 2006. Σήμερα, αφού καθαιρέθηκε από διευθυντής στην τράπεζα που ίδρυσε ο ίδιος στο Μπαγκλαντές, και κινδύνευσε να φυλακισθεί, μιλάει στο νέο του βιβλίο «για μία πιο ανθρώπινη οικονομία», η οποία θα στηρίζεται στις «κοινωνικές επιχειρήσεις», όπου δεν θα υπάρχει ατομικό, χρηματικό όφελος. Στόχος του η καταπολέμηση της φτώχειας. Αλλά μάλλον θα καταλήξει ο ίδιος να γίνει πάμπτωχος.
Υ.Γ. Μυστικά και ψέμματα. Προσπάθησαν να κρατήσουν μυστική τη συνάντηση του Λουξεμβούργου. Δυστυχώς χειρότερη και από την μυστικότητά τους είναι η ηληθιότητά τους ότι θα κρατούσαν τη συνάντηση μυστική!

Οσάμα Μπιν Λάντεν2

«Δεν είμαστε τέτοιοι» δήλωσε ο Μπάρακ Ομπάμα, αιτιολογώντας την άρνησή του να δώσει στη δημοσιότητα τις φωτογραφίες του παραμορφωμένου προσώπου του Οσάμα Μπιν Λάντεν. Η απουσία, όμως, εικόνων θα ενισχύσει, σχεδόν μυστικιστικά, τη «μυθική αύρα» του, καθώς στον πολιτισμό της εικόνας η στέρηση ενός δημόσιου προσώπου από την ορατότητα τροφοδοτεί με ριζικό τρόπο το συλλογικό ασυνείδητο, επισημαίνει η Irene Costelian. Υπάρχει, συνεπώς, διχασμός στη Δύση για τη διαχείριση της νίκης επί του υπ’ αριθμόν ένα εχθρού της. Η ηθική του Ομπάμα δεν του επιτρέπει να δώσει στη δημοσιότητα την εικόνα του άγριου φόνου ενός άοπλου ακόμη κι αν πρόκειται για το φονιά 3.000 αθώων. Η κυνική ηθική των άλλων, όμως, θεωρεί ότι έτσι στη συλλογική μνήμη θα μείνει η εικόνα του χαμογελαστού Οσάμα. Γι’ αυτό καλύτερα να μείνει η εικόνα του παραμορφωμένου. Ο εκτελεστής, δηλαδή, πρέπει να χτυπήσει δύο φορές, μία στο σώμα του ηγέτη της Αλ Κάιντα και τη δεύτερη στο μυαλό των ανθρώπων και στην εικόνα που έχουν για τον Μπιν Λάντεν. Πως όμως σκοτώνεις την εικόνα ενός ήδη νεκρού; Δύσκολο και μάλλον αδύνατο εγχείρημα καθώς το «πρόσωπο» του Οσάμα έχει διαφύγει οριστικά από τον μάταιο τούτο κόσμο. Τώρα το λόγο έχει η ιστορία. Για την ακρίβεια το εγελιανό «πνεύμα της ιστορίας» που φυσάει πότε από δω και πότε από κει, «χορεύοντας» τους ανθρώπους και τις κοινωνίες. Ε, λοιπόν, το όλο ζήτημα με τις φωτογραφίες του Οσάμα αφορά στη διαχείριση του πνεύματος της ίδιας της ιστορίας. Ιδεολογία, αναπαράσταση, συμβολική τάξη, συλλογική συνείδηση και συλλογικό ασυνείδητο, ό,τι δηλαδή ο Λε Γκοφ χαρακτηρίζει ως φαντασιακό, καθώς και ο πολιτισμός της εικόνας εν γένει είναι ό,τι λειτουργεί σαν «καύσιμο» για τη φοβερή εγελιανή πανουργία του λόγου και της Ιστορίας. Αυτό το «καύσιμο» κατασκευάζεται και συνεπώς ελέγχεται από τη Δύση. Γι’ αυτό δεν ήθελαν το τελετουργικό της κηδείας ή ακόμη έναν τάφο για τον Οσάμα Μπιν Λάντεν. Γιατί όλα τα τελετουργικά της εξουσίας, από την ορκωμοσία του προέδρου, τα άμφια, μέχρι τη χωροταξία των δικαστηρίων και την αμφίεση των δικαστών με τα γουνάκια, όλα έχουν το ρόλο και το σκοπό τους. Αυτή τη στιγμή έχουμε μία επιχείρηση κατάδυσης στη βαθύτερη φύση του ανθρώπου, στα άδυτα της συνείδησής του, σ’ εκείνες τις ιδεο-εικόνες στις οποίες είναι εγγεγραμμένοι με δομημένο τρόπο οι φόβοι, οι επιθυμίες, τα όνειρα και οι θρύλοι. Να μην εγγραφεί ο Οσάμα Μπιν Λάντεν σ’ αυτά τα δομημένα συστήματα, να μη γίνει η μη εικόνα του θρύλος, αυτός είναι ο μεγάλος φόβος πλέον των δυτικών.

Αύξηση των ανισοτήτων

Η οικονομική κρίση επιδείνωσε τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Τα μεγάλα θύματά της είναι όσοι βρίσκονται στη βάση της κοινωνικής κλίμακας, που επλήγησαν βάρβαρα από την κατάργηση των εργασιακών δικαιωμάτων και την ανεργία. Τα αμέσως επόμενα θύματα είναι οι μεσαίες τάξεις, οι οποίες τείνουν να εξαφανιστούν, δημιουργώντας μια τεράστια τάφρο μεταξύ των πλούσιων και των φτωχών. Δύο χρόνια από την έναρξη της κρίσης και είναι πλέον διαπιστωμένο ότι οι πλούσιοι όχι μόνο δεν έχουν πληγεί απ’ αυτή αλλά έχουν καταστεί ακόμη πλουσιότεροι. Γι’ αυτό ο Μπάρακ Ομπάμα ζητά τη φορολόγηση των πλούσιων. Αρκεί, όμως, αυτό για τη μείωση των ανισοτήτων, όπως έχουν ήδη διαμορφωθεί; Όχι. Θεωρείται, όμως, κοινωνικά και πολιτικά αναγκαίο καθώς οι λαοί αγανακτούν τόσο πολύ από την αύξηση των εισοδημάτων των πλούσιων που αρκεί ένα τυχαίο γεγονός για να συντελεσθούν κοινωνικές εκρήξεις μεγάλου βεληνεκούς. Η φορολόγηση, συνεπώς, των πλούσιων που ζητά η αμερικανική κυβέρνηση, θα επιτρέψει τη διαχείριση της κοινωνικής οργής και θα αμβλύνει την αμφισβήτηση της καθεστηκυίας πολιτικής και οικονομικής τάξης. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, βέβαια, δεν γίνεται λόγος ούτε καν γι’ αυτό. Έτσι η κατάσταση τείνει να καταστεί εκρηκτική καθώς οι πλέον αδικημένοι –νέοι, γυναίκες, μεσαίες τάξεις- δημιουργούν ένα νέο μίγμα, ικανό να τινάξει το καπάκι της κοινωνικής συνοχής στον αέρα. Οι ειδικοί μιλούν για την ανάγκη ισότητας στα βάρη της κρίσης, για την αναδιανομή του πλούτου, ισότητα ευκαιριών και εξασφάλιση της κοινωνικής κινητικότητας, έτσι ώστε να αποφευχθεί η διάρρηξη του κοινωνικού ιστού. Για να συμβούν όμως αυτά χρειάζεται μια νέα οικονομική πολιτική που θα έχει αναπτυξιακή προοπτική. Αλλά, δυστυχώς, η ελληνική κυβέρνηση δεν είναι ικανή να σηκώσει το ανάστημά της και να καταγγείλει τη λανθασμένη πολιτική του Μνημονίου. Να τολμήσει, δηλαδή, ότι και οι Ιρλανδοί, οι οποίοι αρνήθηκαν να δεχθούν τους όρους των Γερμανών. Και επειδή μιλάμε για τη Γερμανία, θεωρούμε περιττό να πούμε ότι το εμπορικό της πλεόνασμα είναι όσο τα ελλείμματα των χωρών του ευρωπαϊκού νότου, αλλά αξίζει να σταθούμε στη μήνυση της αμερικανικής κυβέρνησης εναντίον της Deutsche Bank, του γερμανικού τραπεζικού κολοσσού, και μιας θυγατρικής της, ζητώντας αποζημίωση ένα δις δολάρια, για το ρόλο που έπαιξαν στη φούσκα των στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ. Για την ακρίβεια επειδή παραβίασαν το αμερικανικό πρόγραμμα ασφάλισης ενυπόθηκων δανείων, προκαλώντας ζημία εκατοντάδων εκατομμυρίων. Αλλά έχει τα… κότσια η ελληνική κυβέρνηση να κινηθεί αναλόγως, ζητώντας αποζημιώσεις; Απεδείχθη, δυστυχώς, πως όχι(ούτε καν τις γερμανικές από την κατοχή).

Θ. Βέγγος

Έφυγε ο Θανάσης Βέγγος, εμβληματική φιγούρα μιας εποχής στην οποία η λαϊκότητα ήταν συνυφασμένη με την εντιμότητα. Αλλά η εντιμότητα δεν ήταν -ούτε είναι- κυρίαρχο στοιχείο επιβίωσης στο ελληνικό περιβάλλον. Ο Βέγγος χρεοκόπησε κι αναγκάστηκε να τραβήξει «άγριο κουπί». Αλλά παρέμεινε ενσυνείδητα έντιμος, συνειδητά καλός, δηλαδή «γραφικός» ή, άλλως, μη λαμόγιο. Βέβαια, σήμερα, βρισκόμαστε συλλογικά ως κοινωνία πέραν τόσο του λαμόγιου όσο και του βλάκα, καθώς ο «Έλληνας άνθρωπος» έχει καταστεί μέσα από το ανακάτεμα της σύγχρονης βιο-ιστορίας του ένα υβριδικό, ένα ερμαφρόδιτο προϊόν που συνδυάζει σε πλεονασμό τη βλακεία και τη λαμογιά, εξαλείφοντας κάθε είδος ευφυΐας, κάθε ίχνος άρσης από την καθήλωση στο τέλμα της ευήθειας. Η πιο επικίνδυνη βλακεία είναι η άρνηση της πραγματικότητας που οφείλεται σε μία φανατική και μνησίκακη καθήλωση-παραφροσύνη. Γι’ αυτό οι άνεργοι και οι χρεοκοπημένοι, σήμερα, δεν τρέχουν σαν τον Βέγγο, δεν προσπαθούν, αλλά αυτοκτονούν. Βέβαια και η κατάθλιψη ή ο αυτοχειριασμός συνιστούν την άρνηση της απώλειας της αυτοεκτίμησης, είναι δηλαδή μια ύστατη αμυντική αντίδραση του κατακερματισμένου ανθρώπου μπροστά στον κίνδυνο της ολοκληρωτικής απώλειας του εαυτού. Κάποτε, ο ξευτιλισμένος εργαζόμενος έβρισκε την ισορροπία του, καταφεύγοντας στους οργανωμένους ομοίους του, στο σωματείο. Σήμερα, όμως, τα συνδικάτα δεν παίζουν αυτό το ρόλο της ανάκτησης του χαμένου εαυτού λόγω της εργασιακής αλλοτρίωσης, ούτε εξάλλου αμφισβητούν. Γι’ αυτό οι αμφισβητίες, ακόμα και σήμερα με την τεράστια ανεργία, προκαλούν τις αντιδράσεις των συναδέλφων, κινητοποιώντας εις βάρος τους μια δέσμη δυνάμεων. Γι’ αυτό δεν κουνιέται φύλλο παρά τα άγρια μέτρα λιτότητας. Από εδώ αρχίζουν να εμφανίζονται ένα-ένα τα διαγνωστικά στοιχεία της «γραφικότητας» και της «παράνοιας» που θα επιτύχουν τον αποκλεισμό. Η κατάθλιψη ή αλλιώς η ψυχιατρική διαγνωστική δεν είναι παρά ένα σύστημα υπεράσπισης των κανόνων της καθεστηκυίας τάξης που αποσκοπούν έκδηλα να αποδυναμώσουν τον λόγο του αμφισβητία, έναν λόγο που εξαιτίας της ετερότητάς του κλονίζει το σύστημα. Γι’ αυτό ο αποκλεισμός του ετερόδοξου, αυτού που θέτει την αξία του δικαιώματος στην εργασία τόσο ως ανάγκη όσο και ως πηγή του νοήματος της ζωής(δημιουργία). Η αντιπαράθεση αυτού του δικαιώματος στις πλειοψηφικές πρακτικές που την εξευτελίζουν, συνιστά το σημερινό δημοκρατικό έλλειμμα. Με άλλα λόγια, εκτός από την αύξηση των ανισοτήτων, στα δύο χρόνια της κρίσης, με τους «κάτω» και τους «μεσαίους» να πλήττονται βάρβαρα και τους «πάνω» να συνεχίζουν να αυξάνουν τα πλούτη τους, η κρίση προκαλεί τόσο ένα οικονομικό και κοινωνικό(μαζί και το ανθρωπολογικό)αλλά κι ένα πολιτιστικό και πολιτικό πρόβλημα.

Οσάμα Μπιν Λάντεν

Η πλαστή φωτογραφία του Οσάμα Μπιν Λάντεν που έκανε, χθες, το γύρο του κόσμου καθώς και το γεγονός ότι κι άλλες φορές είχαμε ανάλογες ειδήσεις που διαψεύστηκαν, όπως στην ανακοίνωση του 2006 για το θάνατο σε βομβαρδισμό του επικεφαλής της Αλ Κάιντα στο Ιράκ, Αλ Ζαρκάουι, επιτάσσουν να διατηρήσουμε τις επιφυλάξεις μας. Αν, όμως, ισχύει ο θάνατος του ηγέτη της Αλ Κάιντα, τότε –πέρα από την ηθική πλευρά του φόνου και της «πόντισης» του σώματός του- το ερώτημα που ζητά απάντηση είναι αν η οργάνωση θα επιβιώσει του αρχηγού της. Οι Αμερικανοί πιστεύουν, όπως τουλάχιστον γράφουν στις εφημερίδες τους, ότι πλέον έχουμε το τέλος του πολέμου κατά της τρομοκρατίας και πρωταρχική απειλή για τις ΗΠΑ είναι δεν είναι παρά το χρέος. Οι Ευρωπαίοι αναλυτές, αντιθέτως, είναι διχασμένοι. Αρκετοί θεωρούν ότι ο θάνατος του αρχηγού θα ενισχύσει τις φυγόκεντρες τάσεις στο σχήμα της Αλ Κάιντα. Συγκεκριμένα, πιστεύουν ότι θα αποσπασθούν από το πακιστανικό «κέντρο», που είναι ξένο προς την αραβική πραγματικότητα, τόσο ο ιρακινός κλάδος όσο και ο κλάδος της αραβικής χερσονήσου(Υεμένη) που δεν επιθυμούν την αρχηγία από έναν Αιγύπτιο όπως ο υπ’ αριθμόν δύο της οργάνωσης Αλ Ζαουάχρι. Δεν είναι τυχαία, επίσης, η αντιπαράθεση του τελευταίου με τη Χαμάς, επειδή συμμετείχε στις παλαιστινιακές εκλογές. Υπενθυμίζουμε τη συμφιλίωση Χαμάς και Φατάχ προ ημερών. Η απομόνωση της Αλ Κάιντα στον αραβικό κόσμο εμφαίνεται και από την παντελή απουσία της από τις αραβικές εξεγέρσεις. Το ίδιο συνέβη και στο Ιράκ όπου οι μετριοπαθείς μουσουλμάνοι καταδίκασαν την οργάνωση(που απαρτίζεται από σουνίτες) λόγω των τυφλών χτυπημάτων και εναντίον μουσουλμάνων.
Παρόλα αυτά, υπάρχουν άλλοι αναλυτές οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η οργάνωση θα επιβιώσει του θανάτου τους αρχηγού της. Και τούτο γιατί τα διάφορα τοπικά τμήματα(Μαγκρέμπ, Ιράκ, Υεμένη κ.ά.) και τα δίκτυα στο Πακιστάν διαθέτουν πολύ μεγάλη αυτονομία. Γι’ αυτό όσοι υποστηρίζουν ότι η τρομοκρατία έχει «τελειώσει» κάνουν λάθος. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, να έχουμε μεγάλα τυφλά χτυπήματα ως απάντηση. Σε κάθε περίπτωση, η στρατηγική Ομπάμα που εστίασε στην ίδια την Αλ Κάιντα σε αντίθεση με τον τυφλό ολοκληρωτικό πόλεμο κατά της τρομοκρατίας του Μπους, φαίνεται να αποδίδει. Όμως, αν θέλουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα για την επιβίωση της τρομοκρατίας θα πρέπει να διαβάσουμε το βιβλίο του Τζον Γκρέι σύμφωνα με το οποίο τόσο ο δυτικός φονταμενταλισμός όσο και η Αλ Κάιντα είναι προϊόντα της δυτικής νεωτερικότητας και των μονοσήμαντων δογμάτων της για την αλλαγή του κόσμου. Ο επαναστατικός τρόμος είναι μια νεωτερική επινόηση. Εάν ο Οσάμα Μπιν Λάντεν έχει κάποιον πρόδρομο, αυτός είναι ο ρώσος τρομοκράτης του 19ου αιώνα Σεργκέι Νετσάγεφ, ο οποίος, όταν ρωτήθηκε ποια μέλη του οίκου Ρομανόφ ήταν να δολοφονηθούν, απάντησε: «Όλοι τους»!
Η ιδεολογία της Αλ Κάιντα αποτελεί ένα τυπικό νεωτερικό υβρίδιο. Το ισλάμ έχει επανερμηνευθεί υπό το φως της σύγχρονης δυτικής σκέψης - Σε κάθε περίπτωση μια άλλη προσέγγιση και ίσως απάντηση στον Γκρέι αποτελεί ο «Οριενταλισμός» του Έντουαρντ Σαΐντ. Με άλλα λόγια, η σύγκρουση μεταξύ της Αλ Κάιντα και της Δύσης(θυμίζουμε τη βαθιά θρησκευτικότητα στις ΗΠΑ) είναι ένας θρησκευτικός πόλεμος.
Εν τέλει, η τρομοκρατία θα επιβιώνει με διάφορες μορφές καθώς ο ισλαμικός φονταμενταλισμός θα συγκρούεται(τρέφεται) με τον δυτικό φονταμενταλισμό ή όταν η ισχυρή Δύση δεν θα αναγνωρίζει ότι ο κόσμος εμπεριέχει πολλές, διαφορετικές πραγματικότητες και ταυτότητες.

Ερνέστο Σάμπατο

«Έφυγε» ο Λάκης Σάντας, ο οποίος –ως γνωστόν;- μαζί με τον Μανώλη Γλέζο είχαν κατεβάσει το 1941 τη σβάστικα από την Ακρόπολη. «Έφυγε» και ο Ερνέστο Σάμπατο, ο μεγάλος αργεντινός συγγραφέας που άφησε τη φυσική και τα μαθηματικά για να ασχοληθεί με τη φιλοσοφία και τη λογοτεχνία. Αυτός που αποκαλούσε τον Καντ «Τσένγκις Καντ» για την φορμαλιστική λογική του. Αυτή τη λογική που δικαιολογεί την υστερία εκατομμυρίων πεινασμένων ανθρώπων για τους γάμους του πρίγκιπα, ή για την οσιοποίηση του πάπα Ιωάννη Παύλου β΄. Την ίδια λογική που επιμένει ότι η σημερινή κρίση είναι θέμα διαφόρων παθογενειών, όπως η διαφθορά. Μόλις τώρα κάποιοι αρχίζουν να μιλούν για το αυτονόητο, για την κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος που τείνει να καταστρέψει την πραγματική οικονομία. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ελληνικές υγιείς επιχειρήσεις θα νεκρωθούν αν ανέβουν κι άλλο τα επιτόκια.
Η σημερινή κρίση, όμως, όπως έγραφε ο Ερνέστο Σάμπατο, δεν είναι μόνο κρίση του καπιταλιστικού συστήματος, αλλά μιας αντίληψης για τη ζωή και τον άνθρωπο που εμφανίστηκε στη Δύση με την Αναγέννηση και η οποία δημιουργήθηκε από τρεις αντινομίες: ένα ατομικιστικό κίνημα που κατέληξε στη μαζικοποίηση, ένα νατουραλιστικό κίνημα που κατέληξε στη μηχανή και ένα ανθρωπιστικό κίνημα, που κατέληξε στην απανθρωποποίηση. Και οι τρεις συνιστώσες δεν είναι παρά όψεις της μέγιστης αντίφασης που είναι η απανθρωποποίηση της ανθρωπότητας λόγω της επενέργειας των δύο αμοραλιστικών δυνάμεων: του χρήματος και του ορθού λόγου του Καντ. Γιατί όταν η αστική τάξη έφτασε στη φάση της επιστήμης, χρειάστηκε ένα ορθολογικό και αφηρημένο σχήμα, για να συνδέσει τα γεγονότα κι έτσι ιδιοποιήθηκε το θέμα της Αφαίρεσης. Το Χρήμα και ο Ορθός Λόγος θα παραχωρήσουν την κοσμική εξουσία στον άνθρωπο, χάρη στην Αφαίρεση. Έτσι, από το συγκεκριμένο προϊόν, όπως ένα δημητριακό, οδηγούμαστε στην ισχύ του χρηματιστή(χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο), που δεν έχει δει ποτέ του ένα κόκκο σταριού(πραγματική οικονομία). Επίσης, οι θεμελιωτές της θετικής επιστήμης από τον απέραντο πλούτο του υλικού κόσμου έθεσαν εντός του πραγματικού μόνο «τα ποσοτικά μετρήσιμα μεγέθη». Με αυτό τον τρόπο σχηματίσθηκε η πεποίθηση ότι η φύση «είναι γραμμένη με μαθηματικούς χαρακτήρες», ενώ στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για τη φύση, αλλά για τη μαθηματική δομή της. Έτσι, η «μαθηματική γλώσσα», αντί να εκφράσει τον απέραντο πλούτο της φύσης, εξέφρασε εν τέλει το «πυθαγόρειο φάντασμά της», σύμφωνα με το οποίο ένας εκ γενετής κωφάλαλος μπορεί να απολαύσει μια μουσική εξετάζοντας την παρτιτούρα της. Οι συγκινήσεις, τα συναισθήματα, τα βιώματα και οι μεταφυσικές αγωνίες, ο έρωτας και η ομορφιά έγιναν παγωμένα σύνολα ημιτόνων και λογαρίθμων, για να εξοβελιστούν, τελικά, στο χώρο των αυταπατών. Η ανθρωπότητα θα φτάσει στις έσχατες συνέπειες του τεχνολατρικού πολιτισμού, που είναι το λόγω της αφαιρετικής ενοποίησης μαθηματικό φάντασμα της πραγματικότητας και μια «φαντασιακή» κοινωνία που αποτελείται από «ανθρώπους-πράγματα». Σήμερα, καθώς αυτό το μοντέλο καταρρέει, συμπαρασύρει τον ορθό λόγο, το χρήμα και την απόλυτη ατομικότητα (δηλαδή τις αφαιρέσεις του). Η ελπίδα πλέον βρίσκεται στον αγώνα για μια νέα σύνθεση: «…τη συμφιλίωση του ατόμου με την κοινότητα· όχι τον εκτοπισμό του ορθού λόγου και της μηχανής, αλλά στον αυστηρό περιορισμό στα εδάφη που τους αναλογούν (...) Το βασίλειο του ανθρώπου δεν είναι ο στενόχωρος και αγχωτικός χώρος του ίδιου του εγώ, ούτε η αφηρημένη κυριαρχία της συλλογικότητας, αλλά εκείνη η ενδιάμεση ζώνη στην οποία συνηθίζουν να λαμβάνουν χώρα ο έρωτας, η φιλία, η κατανόηση, η συμπόνια. Μόνο η παραδοχή αυτής της αρχής θα μας επιτρέψει να θεμελιώσουμε αυθεντικές κοινότητες, αντί για κοινωνικές μηχανές» (Ε. Σάμπατο «Άνθρωποι και γρανάζια»).

Μικρή συμμετοχή

Δεν είναι αργία είναι ανεργία ήταν το σύνθημα της χθεσινής ημέρας, κι, όμως, η συμμετοχή μικρή. Κανείς δεν αντιδρά, κανείς δεν εξεγείρεται στην πρωτοφανή λιτότητα. Γιατί; Διερωτάται η ισπανική εφημερίδα «Ελ Παΐς». Παντού, σε ολόκληρη την Ευρώπη, ειδικοί και μη, επιχειρούν να απαντήσουν στο ίδιο ερώτημα, το οποίο είναι ακόμη πιο δύσκολο ν’ απαντηθεί όταν αφορά τους νέους, το 40% των οποίων πλήττεται από την ανεργία. «Η έλλειψη εμπιστοσύνης στους πολιτικούς μπορεί να εκφραστεί είτε με σύγκρουση είτε με απάθεια και αδιαφορία» λένε κάποιοι. Γιατί, όμως, στις αραβικές χώρες η εξέγερση συνεχίζει να επεκτείνεται σαν την έρπουσα φωτιά από χώρα σε χώρα; Γιατί οι άνεργοι, οι πένητες και οι απελπισμένοι εδώ ξεσηκώνονται; Γιατί στις αραβικές χώρες υπάρχουν καθαροί στόχοι, όπως είναι η βελτίωση των οικονομικών συνθηκών και της δημοκρατίας, λέει ένας κοινωνιολόγος. Αντίθετα, στην Ευρώπη οι νέοι επιθυμούν να ζουν, όπως οι γονείς τους, δηλαδή με βάση τον καταναλωτικό τρόπο ζωής. Έτσι, συμβαίνει το εξής παράδοξο, οι νέοι όχι μόνο να μην έρχονται σε ρήξη μ’ αυτό το μοντέλο, αλλά να φαίνεται ότι το υπερασπίζονται, ενώ ο καπιταλισμός μοιάζει πιο… προοδευτικός καθώς το φιλελεύθερο μέρος του και η πραγματική οικονομία αντιμάχονται το νεοφιλελευθερισμό και την εικονική οικονομία του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Κι όμως, ήδη διαμορφώνονται βαθιά κινήματα (όπως η juventud sin Futuro, η νεολαία χωρίς μέλλον στην Ισπανία), τα οποία πηγαίνουν πέρα από τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και συνδέουν το προσωπικό τους αύριο με το αύριο της τεχνικο-επιστημονικής ανάπτυξης, η οποία δεν θα οδηγεί στην καταστροφή του περιβάλλοντος αλλά θα το προστατεύει. Αλλά η λυσιτελής λύση αυτών των θεμάτων μπορεί να υπάρξει μόνο σε διεθνές επίπεδο. Θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε, συνεπώς, ότι μία εξέγερση ή θα είναι διεθνής ή θα είναι εκ προοιμίου αναποτελεσματική. Αυτό κατά τη γνώμη μας ισχύει για κάθε δυναμική αντίδραση των «κάτω». Δεν είναι φερ’ ειπείν δυνατόν οι αντιδραστικές ντιρεκτίβες των Βρυξελλών και της τρόικας για τα εργασιακά ή το ασφαλιστικό να μην βρίσκουν απέναντί τους ένα πανευρωπαϊκό κίνημα. Δεν μπορεί η αντίδραση για την καταστροφή του περιβάλλοντος με αφορμή την καταστροφή στη Φουκουσίμα αλλά και το Κοζλοντούι ή το εργοστάσιο που προτίθεται να κάνει η Τουρκία να μην είναι παγκόσμια, αντίστοιχη δηλαδή στην οικονομική παγκοσμιοποίηση. Μόνο μια τέτοια σφαιρική –κοινωνική, οικονομική και οικολογική- αντιμετώπιση της σημερινής κρίσης είναι δυνατό να προκαλέσει μία εξέγερση όχι ως στείρα άρνηση αλλά ως μία νέα σύνθεση ενός νέου τρόπου ζωής που θα σέβεται τον άνθρωπο και τη φύση, δηλαδή τη ζωή πάνω στον πλανήτη Γη.