Η ύβρις

Η χθεσινή επίθεση της αστυνομίας εναντίον συμβασιούχων-εργαζομένων που παρακώλυαν τη λειτουργία του «ιερού χώρου» της Ακρόπολης -σύμφωνα με τον εντόπιο έφορο- αλλά και εναντίον ελλήνων και ξένων δημοσιογράφων ήταν με μία λέξη: μία φασιστική ενέργεια. Κι αυτό δεν αφορά μόνο τα ΜΑΤ που εκτελούσαν, αλλά και την ίδια την πολιτική ηγεσία, την ίδια την κυβέρνηση που έδωσε την εντολή. Τι θα έπρεπε, άραγε, να κάνουν οι εργαζόμενοι και το 33% των νέων που είναι άνεργοι; Να υπομείνουν την εξαφάνισή τους χωρίς καμία διαμαρτυρία, χωρίς έστω ένα σπασμό; Ποια είναι η ηθική της ευθύνης ενός εργαζόμενου πατέρα απέναντι στα παιδιά του; Προπάντων, σε τι συνίσταται η «ιερότητα του χώρου» και η ύβρις; Όχι κύριοι, ο χώρος της Ακρόπολης δεν είναι μνήμα ούτε τουριστικό περίπτερο, είναι μνήμη, είναι περιοχή μνείας και μάθησης, είναι λόγος, είναι ένας κοινός τόπος αναφοράς, είναι η αρχετυπική πατρίδα της δημοκρατίας, του διαλόγου και της πειθούς. Η Ακρόπολη δεν συμβολίζει τη βία και την καταστολή, αλλά την καταλαγή και τον διάλογο. Γι’ αυτό η χθεσινή πολιτική και αστυνομική ενέργεια ήταν αμιγώς φασιστική, ανταποκρινόμενη στην περίοδο των τυράννων και όχι της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, αντιστοιχούσα σε νέο-ολοκληρωτισμούς όπου οι εργαζόμενοι –συμβασιούχοι και μη- είναι περιττοί, εξόριστοι –εκτός των ορίων της χώρας-, άνεργοι –εκτός έργου- και τελικά εκτός οποιουδήποτε νοήματος ζωής. Εκτός κι αν η κυβέρνηση ήθελε να διαλύσει το μύθο της δημοκρατίας της Αθήνας, δείχνοντας ότι αυτή στηριζόταν σε χιλιάδες δούλους. Όσο για εκείνους που αντιδρούν στην εικόνα του αποκλεισμένου από τους εργαζόμενους «ιερού χώρου», θα τους θυμίσουμε τον Γ. Σεφέρη που έλεγε πως ο ιερός τόπος της συλλογικής μας μυθολογίας εμπορευματοποιήθηκε, έγινε ξενοδοχείο. Κι ένα «ξενοδοχείο», μια τουριστική ατραξιόν δε έχει άλλη ιερότητα ειμή μόνο του εμπορεύματος. Γι’ αυτό ο Παρθενώνας είναι σαν το εμπορευματοποιημένο σώμα που έχασε την ψυχή του. Ακριβώς, όπως ο Ελπήνορας στην Κίχλη.
Σε κάθε περίπτωση, οι εργαζόμενοι-συμβασιούχοι, αυτοί που μένουν απλήρωτοι από το κράτος-μπαταχτσή, επειδή δεν είναι τράπεζες και τοκογλύφοι, αυτοί λοιπόν έχουν την ηθική της ευθύνης απέναντι τους ίδιους τους εαυτούς τους και τις μελλοντικές γενιές, έχουν, συγχρόνως, την ηθική της πεποίθησης της Αντιγόνης να αντισταθούν, επαληθεύοντας με μια συμβολική πράξη τις αξίες που μας έχουν ποδοπατήσει. Οι αμφισβητίες, όσοι αντιστέκονται από πίστη ή απελπισία θέτουν την αξία μιας ιδεώδους αρχής ως πηγή του νοήματος της ζωής τους, αντιπαραθέτοντάς την στις πλειοψηφικές πρακτικές της ξεφτίλας. Ας πάψει, επιτέλους, η αλαζονεία, ο κόρος και η αληθινή ύβρις των λίγων που κυβερνούν τον καιρό και τον κόσμο. Κι ας ακουστεί το μήνυμα της alter orbis, της άλλης οικουμενικότητας, του νέου ανθρωπισμού, της πραγματικής δημοκρατίας.

Μεξικό και Ατακάμα

Παλίμψηστος ο κόσμος. Τριάντα τρεις ανθρακωρύχοι ανασύρονται από τα έγκατα της γης στην έρημο Ατακάμα της Χιλής. Παγκόσμια η συγκίνηση. Κι από τα μεγάλα βάθη του χώρου στα μεγάλα βάθη του χρόνου. Μία φωτογραφία εν έτει 1968, τότε που η Ευρώπη και η Αμερική φλέγονταν από τις εξεγέρσεις των νέων. Τότε που οι Μαύροι Πάνθηρες, το πιο δυναμικό κομμάτι της μαύρης αμερικάνικης νεολαίας, πάλευαν κατά των διακρίσεων σε βάρος των αφροαμερικανών. Ο νικητής των 200 μέτρων στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Μεξικό, ο Τόμι Σμιθ μαζί με τον επίσης μαύρο συναθλητή του, τον «χάλκινο» Τζον Κάρλος, σκύβουν το κεφάλι και σηκώνουν ψηλά τη γαντοφορεμένη γροθιά τους, το σύμβολο των Μαύρων Πανθήρων. Οι δύο αθλητές αποπέμφθηκαν από το Ολυμπιακό Χωριό και η ζωή τους απειλήθηκε πολλές φορές στη χώρα τους. Τα πράγματα, όμως, είναι διαφορετικά για τους ανθρακωρύχους της Χιλής. Αυτοί δεν αμφισβητούν, απλώς παρέχουν θέαμα και αβλαβή συγκίνηση. Ο ανθρακωρύχος που ζητά καλύτερες συνθήκες εργασίας δεν θα ακουστεί. Αντιθέτως, θα «γαργαλίσει» η περιπέτεια του «άστατου», που τον περιμένει η σύζυγος και η ερωμένη. Ήδη η διάσωση, η συγκίνηση, τα δάκρυα, το σασπένς με τις δύο γυναίκες, όλα έχουν καταστεί τηλεοπτικό θέαμα, ένα «ριάλιτι» που διαπλέκεται με την «πραγματική πραγματικότητα», έτσι που η σύνθεση αυτή να κάνει την εικόνα πιο δυνατή και το θέαμα πιο ευπώλητο.
Την ίδια ώρα, ο 66χρονος Αμερικανός Ολυμπιονίκης, ο μαύρος Τόμι Σμιθ, σήμερα που ένας αφροαμερικανός έγινε πρόεδρος των ΗΠΑ, θα βγάλει στο σφυρί το χρυσό του μετάλλιο και τα αθλητικά παπούτσια που φορούσε εκείνη τη μέρα. Θα έβγαζε και το μαύρο γάντι του αλλά το έχασε. Ο ίδιος δεν λέει τίποτα. Όμως, «αμερικανικού κύκλοι» διατείνονται ότι ο Σμιθ δεν το κάνει για τα χρήματα. Τότε γιατί το κάνει, διάβολε; Γιατί πουλάει ότι πιο πολύτιμο έχει σ’ αυτή τη ζωή; Να λοιπόν τι ενώνει τους χιλιανούς ανθρακωρύχους με τον Σμιθ, όλοι πωλούν την περιπέτειά τους. Μόνο που οι δύο περιπέτειες διαφέρουν ως προς την τάξη της ηθικής τους αξιολόγησης. Η μία ήταν τυχαία, η άλλη συνειδητή και υπέρ της συλλογικότητας. Όμως η «πώληση» δείχνει, πως στο καιρό της εξαθλίωσης, όλα πωλούνται κι όλα έχουν ως μέτρο τους τον παγκόσμιο ανταλλάκτη, που λέγεται χρήμα.

Και πάλι η διαφθορά

Η Ελλάδα είναι μία «χώρα διεφθαρμένη». Η διαπίστωση είναι γνωστή από παλιά λέει ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, αυτός ο οποίος όταν μιλάει παραπέμπει στον Αλμπέρ Καμύ που έλεγε πως «Κάθε φορά που ακούω έναν πολιτικό λόγο ή διαβάζω για τους ιθύνοντες, με κυριεύει, εδώ και χρόνια, φρίκη, γιατί δεν ακούω τίποτα που να βγάζει ανθρώπινο ήχο. Οι ίδιες πάντα λέξεις που λένε τα ίδια ψέματα...». Το καινοφανές εν προκειμένω είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι πλέον δεν διστάζουν να προβάλλουν τα ψεύδη τους με έναν φοβερό κυνισμό. Τους ακούμε τώρα, επί παραδείγματι, να λένε ότι η συζήτηση για την επιμήκυνση της αποπληρωμής του χρέους είναι «θεωρητική» και διερωτώμεθα, ποιον εμπαίζουν; Αλλά ευθυνόμαστε κι εμείς γι’ αυτό. «Δεν φταίει ο Μπερλουσκόνι αλλά οι Ιταλοί που τον ψηφίζουν» επισημαίνει ο Ουμπέρτο Έκο, απομυθοποιώντας την έννοια λαός και την δήθεν αείποτε δημοκρατική κρίση της συλλογικότητας αυτής, προειδοποιώντας, συγχρόνως, για τον κίνδυνο ενός νέου φασιστικού φαινόμενου, που είναι ήδη ορατός στην Ευρώπη. Άραγε, υφίσταται, σήμερα, η συλλογικότητα που αποκαλείται λαός, έχοντας ως έννοια δημοκρατικά χαρακτηριστικά; Ή μήπως έχουμε εκατομμύρια ασύμπτωτες ατομικές τροχιές; Φοβόμαστε ότι ισχύει το δεύτερο. Δεν πάει πολύς καιρός (λίγο πριν την κρίση) που οι νεοφιλελεύθεροι θριαμβευτές μυκτήριζαν κάθε κοινωνικό μύθο που απέπνεε συλλογικότητα, ενώ, αντιθέτως, δόξαζαν τον τροπαιούχο πυρήνα της αγοράς και της αγοραίας κοινωνίας που είναι η ατομική συνείδηση.
Άραγε, για να επανέλθουμε, είναι διεφθαρμένη όλη η χώρα, ολόκληρος δηλαδή ο ελληνικός λαός; Θα ξαναθυμήσουμε την πολιτική διαθήκη(1896) του Χαρίλαου Τρικούπη που άρχιζε με τη μεγάλη παθογένεια του ελληνικού πολιτικού συστήματος, ότι «Είναι απολύτως πλέον αδύνατον να διοικηθώμεν υπό το κράτος του ρουσφετιού». Στις αρχές του 21ο αιώνα η Ελλάδα όχι μόνο εξακολουθεί να διοικείται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, αλλά το πελατειακό σύστημα και η διαφθορά νομιμοποιήθηκαν μέσω της «κοινωνίας του ρίσκου», άλλως πως από το νεοφιλελευθερισμό που παραδόξως δεν εισήχθη στην Ελλάδα από τη ΝΔ αλλά από τους «σοσιαλιστές-εκσυγχρονιστές». Όλα τότε –και η διαφθορά- νομιμοποιήθηκαν μέσω του απόλυτου σχετικισμού της μετανεωτερικότητας. Υπ’ αυτή την οπτική το ηθικό –με την εργαλειακή του διάσταση- ταυτίστηκε με το νόμιμο. Έτσι η ηθική έπαψε να θέτει «ένα ως εδώ», ένα μέτρο στην υπερβολή και στο ασίγαστη απληστία για την μεγιστοποίηση με κάθε τρόπο του κέρδους. Πρώτοι οι εκσυγχρονιστές του ΠΑΣΟΚ απονομιμοποίησαν την πολιτική λειτουργία της ηθικής, αποδίδοντάς της το στίγμα του συντηρητισμού.
Γι’ αυτό σήμερα πρέπει να ξαναεφεύρουμε μια πολιτική ηθική που θα ενεργοποιεί την ανάγκη του δημοκρατικού διαλόγου, θα ανασυστήνει το δημόσιο χώρο και θα αναδεικνύει την ανυπέρβλητη ανάγκη του συν-ανήκειν. Προπάντων, οφείλουμε να «μαυρίσουμε» όσους μας εμπαίζουν.

Νόμπελ και ανεργία

Ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι κοιμούνται κάθε βράδυ χωρίς να έχουν φάει. Ένα εκατομμύριο Έλληνες θα είναι άνεργοι το 2011. Ένα εκατομμύριο ευρώ είναι το χρηματικό ποσό του βραβείου Νόμπελ οικονομίας. Τόσα θα λάβουν οι δύο Αμερικανοί Ντάιμοντ και Μόρτενσεν καθώς και ο Βρετανο-Κύπριος Χριστόφορος Πισσαρίδης για τη μελέτη τους σχετικά με την αγορά εργασίας και το φοβερό συμπέρασμα ότι όσο μεγαλύτερα είναι τα επιδόματα εργασίας, τόσο μεγαλώνει η ανεργία και επιμηκύνεται η διάρκεια αναζήτησης εργασίας. Αυτή είναι απάντησή τους στο ερώτημα «γιατί υπάρχουν τόσοι άνθρωποι χωρίς εργασία, ενώ την ίδια στιγμή υπάρχουν πολυάριθμες προσφορές εργασίας;». Οι τρεις νομπελίστες φαίνεται ότι ζουν σ’ έναν φανταστικό κόσμο, όπου η προσφορά εργασίας είναι μεγάλη, αλλά η ανεργία οφείλεται στο γεγονός ότι είναι μεγάλα τα επιδόματα κι έτσι οι κακομαθημένοι εργαζόμενοι προτιμούν να είναι άνεργοι παρά να εργάζονται. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να μειωθεί η ανεργία με τη δραστική μείωση των σχετικών επιδομάτων! Αυτό άκουσε η ελληνική κυβέρνηση και προχώρησε τάχιστα στον περιορισμό του αριθμού όσων δικαιούνται επίδομα ανεργίας! Για να αποδειχθεί ότι το κεφάλαιο έχει ακόμα περιθώρια συσσώρευσης κέρδους, όχι από τη φύση(πλουτοπαραγωγικές πηγές) αλλά από τους εργαζόμενους(ανθρώπινοι πόροι). Διαψεύδεται συνεπώς η άποψη ότι δεν μπορεί μία επιχείρηση να συσσωρεύει κέρδη χωρίς όρια και παράλληλα οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες -η ανεργία και η φτώχεια- να έχουν καταστεί εκρηκτικές. Ήδη, σήμερα, οι ανισότητες αυξάνονται αλλά καμία κοινωνική έκρηξη δεν συμβαίνει. Επιβεβαιώνεται έτσι πολιτικά η νέο-φιλελεύθερη συνταγή σύμφωνα με την οποία οι κανόνες και τα όρια του κέρδους δεν υφίστανται. Αλλά ποια είναι αυτά τα όρια; Είναι το δημόσιο συμφέρον και η κοινωνική συνοχή. Η οικονομική κρίση και η ανεργία, που υποτίθεται ότι πλήττουν τον κοινωνικό ιστό, αντί να προκαλέσουν άνοδο της πολιτικής συνειδητότητας, αποπολιτικοποιούν τους εργαζόμενους, οι οποίοι απογοητευμένοι από τους συλλογικούς τους φορείς, οι οποίοι είναι εξωνημένοι, προσπαθούν να σωθούν με ατομικό τρόπο, κανιβαλίζοντας ο ένας τον άλλο. Σ’ αυτή την κατεύθυνση κινείται η πρόκληση των «εμφυλίων των κάτω» και οι αντιπαραθέσεις σε ζητήματα που δεν έχουν σχέση με την οικονομία αλλά με τη διαφθορά ή αν ο Καραμανλής ή ο Παπανδρέου είπαν στον Γιούνκερ «κυβερνώ μια διεφθαρμένη χώρα». Αποκρύπτοντας ότι η διαφθορά είναι εγγενής στο παρών οικονομικό σύστημα. Αλλά για πόσο θα ισχύει ο αποπροσανατολισμός των εργαζόμενων; Για πόσο θα εξακολουθεί η πολιτική χειραγώγηση των εργαζομένων; Η ζωή θα δείξει.

Μάριο Βάργκας Γιόσα

«Όταν ακούω τον Άσκροφτ να μιλά, έχω την εντύπωση ότι ακούω έναν ιμάμη από τη Βαγδάτη». Ο Τζον Άσκροφτ ήταν ο υπουργός των ΗΠΑ επί Μπους και σ’ αυτόν αναφερόταν πριν χρόνια ο λατινοαμερικάνος συγγραφέας Μάριο Βάργκας Γιόσα, το φετινό νόμπελ λογοτεχνίας. Ο Γιόσα δεν είναι αντι-αμερικανός, είναι όπως ο ίδιος αυτοπροσδιορίζεται «ριζοσπάστης φιλελεύθερος», που παρ’ ολίγο να γίνει πρόεδρος του Περού. Το νόμπελ λογοτεχνίας του ξέφυγε μέσα από τα χέρια του πολλές φορές. Ακόμα και όταν είχε ταχθεί υπέρ των νεοφιλελεύθερων και της αμερικάνικου τύπου παγκοσμιοποίησης. Κάτι που δεν μπορούσε να καταλάβει ποτέ ο Ιγκνάσιο Ραμονέ. Ένα απόσπασμα, όμως, από το μυθιστόρημά του Γιόσα «πότε πήραμε την κάτω βόλτα;» είναι κατατοπιστικό για την εξέλιξή του: «Η επανάσταση, η φιλία, η ζήλια, ο φθόνος, όλα ένας αχταρμάς, όλα μια μάζα, Σαβαλίτα, απ’ την ίδια βρόμικη λάσπη είναι φτιαγμένος κι ο Χακόμπο, Σαβαλίτα». Δεν υπάρχουν άγιοι. Αυτό είναι το συμπέρασμα του ερωτευμένου επαναστάτη. Όλα αρμόβουρκος. Αλλά τότε η πίστη πάει περίπατο. «Μήπως ήταν τότε, στο δεύτερο έτος, Σαβαλίτα; Μήπως πήρες τότε την κάτω βόλτα; ... Ίσως να τα ’κανες μούσκεμα από έλλειψη πίστης, Σαβαλίτα... Το χειρότερο πράγμα είναι οι αμφιβολίες... Αντίθετα, είναι υπέροχο να μπορείς να κλείνεις τα μάτια σου και να λες ο Θεός υπάρχει, ή ο Θεός δεν υπάρχει, και να το πιστεύεις... Να σφίξεις τις γροθιές, να σφίξεις τα δόντια, να πεις η ΑΠΡΑ είναι η λύση, η θρησκεία είναι η λύση, ο κομμουνισμός είναι η λύση, και να το πιστέψεις... Αυτό που με σακάτευε, Αϊντα, ήταν οι αμφιβολίες, η αβεβαιότητα...». Η έλλειψη πίστης, οι αμφιβολίες θα επισύρουν τότε την φοβερή κατηγορία των συντρόφων: «Μικροαστικός αγνωστικισμός»! Πριν την τελεσίδικη καταδίκη, θα φύγει από την επαναστατική οργάνωση και θα γίνει… λογοτέχνης.
«Ο μόνος τρόπος για να υποφέρεις την ύπαρξη είναι να τη χάνεις μες στη λογοτεχνία όπως μέσα σ’ ένα συνεχές όργιο». Αυτή τη ρήση του Φλωμπέρ χρησιμοποιεί ο Μάριο Βάργκας Γιόσα για να αποδώσει την υπαρξιακή σχέση του με τη λογοτεχνία. Αυτή η σχέση δημιουργεί την λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία και κείμενα σαν του Γιόσα, του Μαρκές(έμεινε στην ιστορία το περίφημο χαστούκι του στον Γιόσα), του Φουέντες: «…σταμάτησε το χρόνο, δώσε μου ένα μέλλον δώσε μου ένα δάκρυ, Τσιμπομπό, πιάσε το χάμογελό μου, κυνήγησε το πνεύμα μου... Σπάσε το ρυθμό και πίστεψέ με, ένωσε τα πνευμόνια μου, γέμισε τα φράγματα με χώμα και λουλούδια, μη με πουλάς για το φεγγάρι…». Λέξεις, εικόνες, ρυθμός, η λατινοαμερικάνική λογοτεχνία-καταλύτης της ψυχής που κάνει τα κύτταρα να χορεύουν ερωτευμένα και τη ζωή να συν-κινείται, εκλύοντας αγάπη και συμπάθεια.

Η έξωση μιας καρκινοπαθούς

Malesuada fames (η πείνα είναι κακός σύμβουλος) έλεγαν οι αρχαίοι Ρωμαίοι. Γι’ αυτό όταν ακούς έναν υπουργό του ΠΑΣΟΚ(Παμπούκης στο Μέγκα) να δηλώνει ότι η Cosco ήταν μία καλή σύμβαση, τότε αγριεύεις. Θυμώνεις, γιατί θυμάσαι ότι ο Γιώργος Παπανδρέου, όταν ήταν στην αντιπολίτευση, έλεγε ότι η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ θα αναθεωρήσει τη σύμβαση. Πόσο αλήθεια κόστισαν οι αποκλεισμοί και οι διαμαρτυρίες στο λιμάνι του Πειραιά για την Cosco; Ποιος θα πληρώσει γι’ αυτά; Αλλά και η δήλωση του κ. Παμπούκη ότι «Το Μνημόνιο έγινε για να αποδείξουμε ποιοι είμαστε» προκαλεί. Ποιοι τάχα θέλαμε να αποδείξουμε, τι και σε ποιους; Αυτό δεν διευκρινίζεται. Πάντως οι μόνοι που υφίστανται tα πάνδεινα και οι οποίοι δεν έχουν να αποδείξουν τίποτα και σε κανέναν είναι οι εργαζόμενοι και οι συνταξιούχοι. Είναι όσοι πληρώνουν χωρίς να ευθύνονται ούτε για το έλλειμμα ούτε για το χρέος. Είναι η νέα γενιά, η μοναδική μέχρι τώρα που πορεύεται χωρίς όνειρα, χωρίς μέλλον. Μήπως θέλουν οι κύριοι της κυβέρνησης να αλλάξουν θέση μ’ έναν άνεργο νέο; Ή καλύτερα μ’ έναν άνεργο πατέρα που δεν έχει να πάει γάλα στα παιδιά του; Ή μήπως με την άνεργη μάνα στη Λεωφόρο Αθηνών στο Χαϊδάρι(τα στοιχεία της είναι στη διάθεση της εφημερίδας), που είναι καρκινοπαθής αυτή και τα δύο παιδιά της και κινδυνεύουν με έξωση; Ποιο χαμόγελο να σκάσει στα χείλη αυτών των ανθρώπων; Εάν οι κυβερνώντες είναι πραγματικά ευαίσθητοι, ας σκύψουν πάνω σ’ αυτούς τους ανθρώπους με συμπάθεια. Και τότε ναι, δικαιούνται να μιλούν στον πληθυντικό ότι «το Μνημόνιο έγινε για να αποδείξουμε ποιοι είμαστε». Δυστυχώς, για τους Her Omnes, τους κυνικούς Κυρίους Όλος ο Κόσμος του Κάφκα, αυτά φαίνονται γραφικά, συναισθηματικά, ντιλετάντικα. Κατά τη νιτσεϊκή άποψή τους, ο κόσμος προχωράει με βία και αίμα. Όχι το δικό τους, αλλά των άλλων, των «κάτω», των αδυνάτων και των φτωχών. Κι όμως η ελπίδα χρειάζεται. Οι Γάλλοι, έγραφε ο Μπαλζάκ, έκαναν τις επαναστάσεις τους γιατί από τους φεγγίτες στις σοφίτες τους έβλεπαν ουρανό. Γιατί μια αχτίδα που σπάει την απελπισία στα δυο, ένα χαμόγελο που φωτίζει το σκοτάδι, μια νίκη είναι ικανά να εμφυσήσουν ξανά τη ζωή στην απονεκρωμένη αξιοπρέπεια και να ξαναστήσουν τον άνθρωπο όρθιο, χωρίς την ενοχή και το φόβο της «όρθιας στάσης». Διότι χωρίς το όνειρο, χωρίς την ελπίδα η ζωή θα ήταν μία και μόνη ανάσα, ένα «υπάρχειν προς θάνατον» και όλα θα ήταν βυθισμένα στην οδύνη του Τίποτα. Μόνο με στιγμές χαράς, με μικρές καθημερινές νίκες τα χέρια βρίσκουν τη δύναμη να σηκωθούν και να γράψουν στους τοίχους: «πέρασα κι εγώ από εδώ».

Πτώχευση 1893, πτώχευση 2013

Ο οίκος Moody’s αφού έριξε την Ελλάδα στα «σκουπίδια» ως προς την πιστοληπτική ικανότητά της, τώρα ενδέχεται να την αναβαθμίσει υπό τον όρο να συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις! Το θέμα, συνεπώς, είναι να στραγγιστούν και από την τελευταία ρανίδα του αίματός τους οι εργαζόμενοι και οι συνταξιούχοι, όπως δείχνει ο Προϋπολογισμός του 2011. Τους ίδιους επαίνους προς την Ελλάδα απευθύνει και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι Financial Times όμως και ο εγχώριος ΙΟΒΕ εξακολουθούν να βλέπουν ζοφερή την προοπτική της οικονομίας. Κατά τα άλλα, ο πρωθυπουργός επιμένει ότι για την οικονομική κρίση ευθύνεται μόνο η ΝΔ και σκέφτεται να συστήσει εξεταστική προς τούτο επιτροπή της Βουλής.
Ακριβώς το ίδιο συνέβη και στα τέλη του 19ου αιώνα όταν ο Τρικούπης απέδωσε στον Θ. Δηλιγιάννη την πρόκληση της οικονομικής κρίσης(χωρίς εξεταστική όμως). Και ο Τρικούπης, όπως οι Παπανδρέου-Παπακωνσταντίνου, θεώρησε ότι το πρωταρχικό ήταν ο ισοζυγισμένος προϋπολογισμός(το έλλειμμα τότε ήταν 17 εκατομμύρια) που σήμαινε οικονομίες και νέους φόρους. Οι νέοι φόροι έπληξαν τις μεσαίες και τις φτωχές αγροτικές κοινωνικές κατηγορίες που καλούνταν για μία ακόμη φορά(και τότε) να πληρώσουν το μάρμαρο. Ο Τρικούπης, προτάσσοντας τα έσοδα από τους φόρους, ζήτησε δάνειο από Άγγλους χρηματιστές, που έστειλαν τον Εδουάρδο Λω να εξετάσει τα οικονομικά της Ελλάδας. Οι Γάλλοι αντιτέθηκαν σ’ αυτή την κίνηση(ως γνωστόν ο Τρικούπης ήταν αγγλόφιλος) και έστειλαν δικό τους εκπρόσωπο, ενώ διέδιδαν ότι η Ελλάδα είναι στα πρόθυρα της χρεοκοπίας καθώς και ότι ο Τρικούπης είχε αποκρύψει την πραγματική κατάσταση των οικονομικών(σ.σ. το ίδιο λέει ο Παπανδρέου για τη ΝΔ).
Ο Κ. Καραπάνος έδωσε «την πρώτη μαχαιριά» στην οικονομική πολιτική του Τρικούπη καθώς παρουσίασε την Ελλάδα σε συνέδριο επιχειρηματιών στο Παρίσι ως χρεοκοπημένη χώρα. Είπε ακριβώς ότι ο Παπακωνσταντίνου που γυρνούσε στα διεθνή μέσα ενημέρωσης και μιλούσε για Τιτανικό, διογκώνοντας σκόπιμα το έλλειμμα. Τελικά, τα κρατικά ταμεία παρέμεναν άδεια καθώς τα έσοδα από τους φόρους δεν ήταν τα αναμενόμενα(ό,τι συμβαίνει και σήμερα). Η κατάσταση επιδεινώθηκε από την κρίση της σταφίδας, ενώ η τιμή της δραχμής έπεφτε συνεχώς και ο πληθωρισμός ανέβαινε. Στο χρηματιστήριο Αθηνών δημιουργήθηκε πανικός. Τότε ο Τρικούπης κατάφερε να λάβει από τους Άγγλους ένα πολύ μικρότερο δάνειο από το αρχικό, αλλά χρειαζόταν βασιλικό διάταγμα για να κυρωθεί. Ο Γεώργιος αρνιόταν την κύρωση και κωλυσιεργούσε. Και τούτο γιατί ήθελε οι Άγγλοι χρηματιστές να πουλήσουν τα δικά του χρεόγραφα. Το γεγονός διέρρευσε και όλοι άρχισαν να πωλούν με συνέπεια το κατρακύλισμα των τιμών. Ο Τρικούπης παραιτήθηκε και ο Γεώργιος ανέθεσε το σχηματισμό κυβέρνησης στο Σωτηρόπουλο. Ο τελευταίος προέβη σε προσωρινή αναστολή πληρωμών και συνήψε δάνειο με αγγλικό τραπεζικό οίκο προκειμένου να καλύψει πρόσκαιρα τη χρεοκοπία. Όμως τα η κατρακύλα συνεχίστηκε και όσοι είχαν μετοχές έχασαν τα λεφτά τους. Το αντιβασιλικό μένος ήταν μεγάλο, γι’ αυτό ο βασιλιάς κάλεσε τον Τρικούπη και του ανάθεσε και πάλι τον σχηματισμό κυβέρνησης. Έτσι, ο Τρικούπης ήταν αυτός που θα έλεγε στις 10/12/1893 το «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν». Στο εξωτερικό όλοι στράφηκαν εναντίον της Ελλάδας. Ένα σατυρικό περιοδικό του Βερολίνου(τα περισσότερα ομόλογα ήταν σε χέρια Γερμανών) δημοσίευε γελοιογραφία με το βασιλιά ντυμένο αρματωλό, με φουστανέλα και φέσι και τη λεζάντα «Ο μικρός κλέφτης», Der Kleine Klephte.
Η τότε τρόικα ήταν το συμβούλιο της εταιρίας των Μονοπωλίων στο οποίο συμμετείχαν, προκειμένου να ελέγχουν, και οι ξένοι δανειστές με αντιπροσώπους τους. Ο συμβιβασμός όμως δεν προχώρησε γιατί ο Τρικούπης διαφώνησε με τους δανειστές για το ύψος του τόκου(το spread, όπως θα λέγαμε σήμερα). Οι αναλογίες είναι απίστευτες, ως εάν το σύστημα να λειτουργεί ακόμα με τον ίδιο τρόπο.