Φιλελευθερισμός, νεοφιλελευθερισμός, δημοσιονομικό χάος και δημοσιονομική πειθαρχία, κατεστραμμένη οικονομία, κρίση και Κέυνς, Κέυνς για τους συντηρητικούς και Κέυνς για τους προοδευτικούς, όροι, λέξεις και φράσεις στη γλώσσα της θεατρικής αλλά και της πολιτικής «δραματοποίησης» της οικονομικής κατάστασης μέσω των οποίων επιχειρείται η νομιμοποίηση των παλιών και των νέων μέτρων σε βάρος των μισθωτών και των συνταξιούχων, των «κάτω» εν γένει. Σήμερα παρατηρείται το εξής παράδοξο, η Ευρώπη του κράτους πρόνοιας να έχει καταστεί ο τόπος εφαρμογής του νεοφιλελευθερισμού, καταστρέφοντας κυριολεκτικά το κοινωνικό κράτος της, ενώ η κατ’ εξοχήν χώρα του νεοφιλελευθερισμού, οι ΗΠΑ επιχειρούν μέσω του Μπάρακ Ομπάμα να αντιμετωπίσουν με 50 δις δολάρια την καλπάζουσα ανεργία. Φιλελεύθερη οικονομία είχαμε στις ΗΠΑ και τη δεκαετία του 1930, μετά το μεγάλο κραχ, μέχρι το 1980(Ρήγκαν). Αυτή την χρονική περίοδο είχαμε το κράτος πρόνοιας, αυτό που φρόντιζε ώστε η βιοτή των εργαζομένων να διατηρεί τους στοιχειώδεις όρους αξιοπρέπειας. Τότε είχαμε την εφαρμογή της περίφημης συνταγής του Κέυνς. Αυτή ήταν η φιλελεύθερη οικονομία. Τώρα έχουμε τη νέο-φιλελεύθερη συνταγή όπου οι κανόνες και τα όρια του κέρδους δεν υφίστανται. Αλλά ποια είναι αυτά τα όρια; Είναι το δημόσιο συμφέρον, ήτοι η κοινωνική συνοχή. Συνεπώς, από ένα σημείο και μετά, όταν η ανεργία πλήττει άμεσα την κοινωνική συνοχή έχουμε αισχροκέρδεια και απληστία. Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ φιλελεύθερης και νεοφιλελεύθερης οικονομίας. Στην πρώτη περίπτωση υπάρχουν όρια και κανόνες, στη δεύτερη όχι. Γι’ αυτό εκείνοι που ομνύουν στη δεύτερη θα πρέπει να δουν το αδιέξοδό της, αφού λειτουργεί διαλυτικά στην κοινωνία. Η περίφημη ρήση ότι η εργασία, οι εργαζόμενοι εν γένει είναι οι χαμένοι της τεχνολογικής επανάστασης και της παγκοσμιοποίησης απεδείχθη μύθος χωρίς καν πυρήνα αλήθειας. Η ύφεση της οικονομίας των ΗΠΑ το αποδεικνύει. Απλώς η αυτοκρατορική υπερδύναμη έχει από τη θέση της τη δυνατότητα να εξαγάγει την κρίση της. Όμως, το πρόδηλο είναι πως η ανεργία επανέρχεται στο προσκήνιο ως ανθρωπιστική καταστροφή. Γιατί ακόμη και η θεωρούμενη ως απλή… κερδοσκοπία έχει ως συνέπεια 854 εκατομμύρια άνθρωποι να κοιμούνται νηστικοί και εκατομμύρια παιδιά να πεθαίνουν από έλλειψη βιταμίνης Α και καθαρό νερό.
Αλλά ο νεοφιλελευθερισμός για να επιβληθεί μέσω των μέτρων λιτότητας χρειάζεται και τον τρόμο. Τον τρόμο του μονοδρόμου του Μνημονίου και της δήθεν χρεοκοπίας της ελληνικής οικονομίας. Που είναι εκείνοι οι γενναίοι «διαπραγματευτές» που θα προτάξουν τα στήθη τους στους νεοφιλελεύθερους κομισάριους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που υποσχόταν προεκλογικά ο Γιώργος Παπανδρέου; Που είναι ο Προϋπολογισμός τύπου Κέυνς; Αντ’ αυτού σε όλη την Ευρώπη, από τον Σαρκοζί έως τον Παπανδρέου, οι Προϋπολογισμοί θα καταρτιστούν με βάση τη φιλοσοφία Ρήγκαν-Θάτσερ. Στη γηραιά ήπειρο συμβαίνει, δυστυχώς, να έχει επιβληθεί η ιδεολογία των Γερμανών και των Βρετανών, ήτοι μια ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού και μίας άποψης για την Ενωμένη Ευρώπη, ως προνομιακού χώρου εκμετάλλευσης των πιο αδύνατων από τους ισχυρούς. Κι αν ο νυν πρωθυπουργός εγκαλείται είναι γιατί υποχώρησε χωρίς να δώσει μάχη, παραδίδοντας άνευ όρων την ελληνική οικονομία στην αποτυχημένη συνταγή του ΔΝΤ.
Τρίτη 7 Σεπτεμβρίου 2010
Κυριακή 5 Σεπτεμβρίου 2010
Ο Θεός είναι θεατής;
Ο Θεός δημιούργησε το σύμπαν ή οι νόμοι της φυσικής; Ο Θεός απλώς παρακολουθούσε το θέαμα της «αυθόρμητης δημιουργίας»; Κι αν είναι έτσι, τότε οι φυσικοί και δη οι αστροφυσικοί, όπως ο Στήβεν Χώκινγκ είναι μικροί θεοί, ή έστω προφήτες του Θεού, ου μην και μάγοι, όπως εκείνοι που πήγαν χρυσάφι, σμύρνα και λιβάνι στο… Χριστό; Αστεία πράγματα. Πάντως, ο Χώκινγκ και ο συνεργάτης του με την αμφισβήτηση του Θεού, τονίζουν τη συζήτηση για την ύπαρξη του ή όχι. Με άλλα λόγια, δεν έχουμε μία διαδικασία εκκοσμίκευσης μέσω της επιστήμης και της λογικής αλλά μίας απεκκοσμίκευσης, μίας επιστροφής σε θεολογικές συζητήσεις. Ήδη ο αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι, Ρ. Ουίλιαμς απαντά στον Χώκινγκ μέσα από τις σελίδες της λονδρέζικης εφημερίδας The Times, επισημαίνοντας πως «Η φυσική μόνη της δεν μπορεί να πει γιατί υπάρχει κάτι τι περισσότερο από το τίποτε». Το ίδιο λένε και οι θρησκευτικοί εκπρόσωποι των Μουσουλμάνων και των Εβραίων που αντέδρασαν στα λεγόμενα των δύο αστροφυσικών. Σε κάθε περίπτωση, και στην παρούσα συγκυρία της οικονομικής κρίσης, η συζήτηση αυτή αποπροσανατολίζει από τα ζέοντα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Γενικά, είναι παρατηρημένο πως οι θρησκείες ή οι διάφορες θεολογικές συζητήσεις επανέρχονται για να καλύψουν διάφορα οντολογικά και πολιτικά κενά. Τι σημαίνει όμως η αναίρεση της ύπαρξης του Θεού; Σημαίνει ακύρωση της πίστης ως καταφυγίου από τα δεινά του κόσμου και της εποχής. Όμως, η προσφυγή στην οποιαδήποτε πίστη σε κάτι –σ’ ένα Θεό ή σ’ ένα Σκοπό- σώζει. Οι Αμερικανοί «πραγματιστές» δέχονται ως λογική αυτή τη λειτουργία της πίστης και της θρησκείας σε περιόδους κρίσης γενικής ή προσωπικής. Γιατί η πίστη είναι μία «αντιπυρά» που σώζει από την πυρά της απελπισίας. Υπ’ αυτή την οπτική, η πίστη είναι και το μελισόκερο, που βάζουν στα αυτιά τους οι άντρες του Οδυσσέα του Έζρα Πάουντ, είναι η άμυνα μπροστά στο ολοκληρωτικό κενό, που δεν αντέχεται. Βέβαια, ο Χώκινγκ, αφήνει μια χαραμάδα και για την πίστη, μία μεγάλη προοπτική για την ύπαρξη του Θεού. Κι αυτή είναι η διαπίστωση ότι «το τίποτα είναι κάτι περισσότερο από το τίποτα». Αντί για την κατάρρευση, συνεπώς, και το απόλυτο τίποτα που οδηγεί στον ριζικό ψυχωτικό αυτισμό «επιλέγουμε κάτι». Αυτό το κάτι τι, που μπορεί να είναι μία θρησκευτική ή μία πολιτική πίστη, είναι εμποτισμένο με την (υπερ)απόλαυση των βεβαιοτήτων(Λακάν), καταστρέφει αλλά και σώζει, αφού είναι το μόνο που παρέχει νόημα και μας βοηθά να ζούμε παρά το γεγονός ότι μία χαρά αυτής της ζωής ισοδυναμεί με χίλιες οδύνες.
Παρασκευή 3 Σεπτεμβρίου 2010
Ο Χώκινγκ είναι ο θεός!
Από το τίποτα μπορεί να δημιουργηθεί ένα σύμπαν ολόκληρο. Μόνο το παλαιστινιακό κράτος δεν μπορεί να δημιουργηθεί παρά τη διακήρυξη της Αννάπολης το 2007 ότι αυτό θα συμβεί μέχρι το τέλος του 2008, τις υποσχέσεις του Τζορτζ Μπους τζούνιορ αλλά και του νυν Προέδρου Μπάρακ Ομπάμα στην περίφημη ομιλία του της 4ης Ιουνίου 2009 στο Κάιρο. Τι χρειάζεται, άραγε, για να δημιουργηθεί το κράτος της Παλαιστίνης; Τη βούληση των εμπλεκομένων. Παραδόξως, το σύμπαν δεν έχει ανάγκη από καμία βούληση, κανέναν Θεό για να δημιουργηθεί γράφουν οι Στήβεν Χώκινγκ και Λέοναρντ Μλόντινοφ στο βιβλίο τους «Το Μεγάλο Σχέδιο». «Η αυθόρμητη δημιουργία» είναι ο λόγος που υπάρχει το σύμπαν κι εμείς, οι άνθρωποι, όπως υποστηρίζουν. Τίποτα συνεπώς δεν είναι τίποτα, αλλά κάτι πιο πάνω από το τίποτα! Αλλά αυτό είναι επιστήμη ή μυθιστορία; Τα όρια είναι δυσδιάκριτα όταν η φιλοσοφία, η επιστήμη και η φαντασία διαπλέκονται, επιδιώκοντας να καλύψουν τα κενά. Τελικά, ο Χώκινγκ είναι ένας επιστήμονας ή ένας φιλόσοφος, που ως γνωστόν αναίρεσε όλες τις θεωρίες του για τις μαύρες τρύπες ως λανθασμένες; Άρα, ισχύει ότι, όπως λέει ο Βιτγκενστάιν, όλα είναι επινοήσεις (φανταστικές), από το υποσυνείδητο του Φρόυντ μέχρι τις μαύρες τρύπες του Χώκινγκ. Αλλά αν όλα είναι επινοήσεις τι είναι αλήθεια; Στην επιστήμη και την τέχνη μπορεί να ισχύει η σχετικότητα της αλήθειας, αλλά όχι και στη ζωή. Με τη σχετικότητα αυτή συμφωνούσε και ο Χ. Πίντερ (από το 1958, όπως έλεγε) αλλά μόνο ως συγγραφέας, γιατί ως πολίτης πρέπει να πει ότι υπάρχουν τα ψεύδη της εξουσίας και η απόλυτη αλήθεια των αδικημένων.
Η αλήθεια των αδικημένων στην περίπτωση των Ισραηλινών και των Παλαιστινίων ανήκει στους δεύτερους. Δεν είναι τυχαίο ότι οι όροι στις συνομιλίες που έχουν ξεκινήσει στην Ουάσινγκτον έχουν υποδειχθεί από το Ισραήλ(Haaretz 23.8.2010). Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπ. Νετανιάχου κατάφερε να πετύχει την έναρξη των συνομιλιών χωρίς προαπαιτούμενα, όπως δηλαδή το «πάγωμα» των εποικισμών. Γι’ αυτό πολλοί, εν οις και η γνωστή εφημερίδα Financial Times, μιλούν για την «τελευταία πράξη της φάρσας της Μέσης Ανατολής». Δυστυχώς, εν προκειμένω δεν υπάρχει η αυθόρμητη δημιουργία, αλλά το σχέδιο δημιουργίας ενός κράτους-προτεκτοράτου. Γιατί μόνο ένα τέτοιο κράτος μπορεί να δημιουργηθεί υπό συνθήκες αποκλεισμού και στρατιωτικής κατοχής. Αλλά έτσι, όμως, η απαράδεκτη βία της Χαμάς θα νομιμοποιείται στα μάτια τόσο των Παλαιστινίων όσο και των λοιπών Αράβων.
Τελικώς, όπως το σκέφτομαι, το μεγαλύτερο θαύμα από τα ανθρώπινα σχέδια χειραγώγησης ανθρώπων, ή από τα μεγάλα σχέδια της αυθόρμητης δημιουργίας, ακόμη και από το «σωματίδιο του Θεού», είναι ο ίδιος ο Στήβεν Χώκινγκ, αυτή η ασώματος κεφαλή, η αποδομημένη μάζα που βρίσκεται ριγμένη σ’ ένα αναπηρικό καρότσι, αυτός ο μέγας επιστήμονας που είδα ένα απόγευμα στη Φλωρεντία να χαίρεται το δειλινό και την τρυφερότητα της τρίτης γυναίκας του. Για να καταλήξω σ’ αυτό που μου έλεγε η γιαγιά μου η Αγγελική όταν μικρός τη ρωτούσα αν υπάρχουν φαντάσματα: «Όλα είναι στο κεφάλι μας παιδάκι μου».
Η αλήθεια των αδικημένων στην περίπτωση των Ισραηλινών και των Παλαιστινίων ανήκει στους δεύτερους. Δεν είναι τυχαίο ότι οι όροι στις συνομιλίες που έχουν ξεκινήσει στην Ουάσινγκτον έχουν υποδειχθεί από το Ισραήλ(Haaretz 23.8.2010). Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπ. Νετανιάχου κατάφερε να πετύχει την έναρξη των συνομιλιών χωρίς προαπαιτούμενα, όπως δηλαδή το «πάγωμα» των εποικισμών. Γι’ αυτό πολλοί, εν οις και η γνωστή εφημερίδα Financial Times, μιλούν για την «τελευταία πράξη της φάρσας της Μέσης Ανατολής». Δυστυχώς, εν προκειμένω δεν υπάρχει η αυθόρμητη δημιουργία, αλλά το σχέδιο δημιουργίας ενός κράτους-προτεκτοράτου. Γιατί μόνο ένα τέτοιο κράτος μπορεί να δημιουργηθεί υπό συνθήκες αποκλεισμού και στρατιωτικής κατοχής. Αλλά έτσι, όμως, η απαράδεκτη βία της Χαμάς θα νομιμοποιείται στα μάτια τόσο των Παλαιστινίων όσο και των λοιπών Αράβων.
Τελικώς, όπως το σκέφτομαι, το μεγαλύτερο θαύμα από τα ανθρώπινα σχέδια χειραγώγησης ανθρώπων, ή από τα μεγάλα σχέδια της αυθόρμητης δημιουργίας, ακόμη και από το «σωματίδιο του Θεού», είναι ο ίδιος ο Στήβεν Χώκινγκ, αυτή η ασώματος κεφαλή, η αποδομημένη μάζα που βρίσκεται ριγμένη σ’ ένα αναπηρικό καρότσι, αυτός ο μέγας επιστήμονας που είδα ένα απόγευμα στη Φλωρεντία να χαίρεται το δειλινό και την τρυφερότητα της τρίτης γυναίκας του. Για να καταλήξω σ’ αυτό που μου έλεγε η γιαγιά μου η Αγγελική όταν μικρός τη ρωτούσα αν υπάρχουν φαντάσματα: «Όλα είναι στο κεφάλι μας παιδάκι μου».
Πέμπτη 2 Σεπτεμβρίου 2010
Ο βιασμός της τέχνης
Τι είναι τέχνη; Ο βιασμός ενός νεογέννητου τι μπορεί να υπονοεί, τίνος πράγματος είναι η μεταφορά; Αναφερόμαστε στην κινηματογραφική ταινία του Σερντάν Σπασόγεβιτς που συμμετέχει στο φεστιβάλ Αθήνας και περιλαμβάνει τη σκηνή του βιασμού, την οποία οι Λονδρέζοι δεν επέτρεψαν. Πρόκειται άραγε για λογοκρισία κάποιων πουριτανών; Εξαρτάται. Θυμάμαι τη φρικιαστική σκηνή της μνημειώδους ταινίας 1900 όταν ο φασίστας βιάζει το μικρό παιδί και το σκοτώνει. Εμετική σκηνή που ήθελε να δείξει την παρανοϊκή (φροϋδική) πλευρά του φασισμού. Πρόκειται, άραγε, περί αυτού ή όχι; Θα δούμε. Γιατί πολλές φορές όλα αυτά γίνονται για λόγους δωρεάν διαφημιστικού θορύβου. Γιατί η τέχνη έχει καταστεί πλέον μία απλή διέγερση των αισθήσεων χωρίς να αφήνει χώρο για τη διατύπωση διερωτήσεων των μεγάλων προβλημάτων της εποχής. Κανείς δεν αντιμετωπίζει πια την τέχνη σαν μια δραστηριότητα υψηλού κινδύνου, ως κάτι που οφείλει να ανοίγει νέους δρόμους και να επιχειρεί να διατυπώσει με τον τρόπο της «μεταφοράς» αυτό που δεν μπορεί ακόμα να ειπωθεί αλλά μόνο να δειχθεί.
Εν τέλει, να κάνει κάποιος τέχνη, σήμερα, πέρα από την πεπατημένη σημαίνει να ουρλιάζει βουβά. Κανείς πια δεν επιλέγει τη μοναξιά, που θα μπορούσε να γίνει για τον ίδιο μια εποχή στην κόλαση. «Το ερώτημα που πρέπει να θέσουμε, έλεγε ο μακαρίτης Έντουαρντ Σαΐντ είναι γιατί τόσο λίγοι ‘’μεγάλοι’’ καλλιτέχνες αντιμετωπίζουν ευθέως τα μεγαλύτερα κοινωνικά και οικονομικά εξωτερικά γεγονότα της ύπαρξής τους –την αποικιοκρατία και τον ιμπεριαλισμό- και γιατί, επίσης, οι κριτικοί… συνεχίζουν να υπολήπτονται αυτή την αξιοπρόσεκτη σιωπή (…) κάποιος μπορεί να διαβάζει υψηλή λογοτεχνία και ταυτόχρονα να σκοτώνει και να ακρωτηριάζει, επειδή ο πολιτιστικός κόσμος χρησιμεύει γι’ αυτό το είδος μεταμφίεσης..». Έτσι ο Τόνυ Μπλερ μπορεί να γράφει προς τούτο ένα βιβλίο, την αυτοβιογραφία του, όπου καταδικάζει το θάνατο τόσων ανθρώπων στους πολέμους(«δεν θα ήμουν αλλιώς άνθρωπος» λέει), να μη μετανιώνει όμως για τους δύο πολέμους που έκανε στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, όπου σκοτώθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες άμαχοι, και χαρίζει τα έσοδα από το βιβλίο του στους στρατιώτες που άφησαν ανάπηρους οι πόλεμοί του. Μεγαλείο Ανθρωπιάς! Η Μεγάλη Εξιλέωση!
Εδώ έχουμε ένα συγκεκριμένο τρόπο σκέψης που απορρέει από το κείμενο (ή την «κειμενικότητα»). Η πραγματικότητα είναι όπως τη βλέπει και την ερμηνεύει ο Μπλερ. Ως γνωστόν αυτή η καθαρή κειμενικότητα, ήτοι η μη παρέμβαση, συμπίπτει με την περίοδο του ρεηγκανισμού και εξελίχθηκε σε μία επιτηδευμένη ειδική γλώσσα της οποίας η πολυπλοκότητα συσκοτίζει την κοινωνική πραγματικότητα. Αυτό το γενικευμένο σύστημα αξιών και αποκλεισμών είναι αόρατο και η αντίσταση σ’ αυτό απαιτεί τον επαναπροσδιορισμό της κριτικής συνείδησης και της αντίστασης ως μια διαδικασία διαρκούς επιλογής εναλλακτικών λύσεων.
Εν τέλει, να κάνει κάποιος τέχνη, σήμερα, πέρα από την πεπατημένη σημαίνει να ουρλιάζει βουβά. Κανείς πια δεν επιλέγει τη μοναξιά, που θα μπορούσε να γίνει για τον ίδιο μια εποχή στην κόλαση. «Το ερώτημα που πρέπει να θέσουμε, έλεγε ο μακαρίτης Έντουαρντ Σαΐντ είναι γιατί τόσο λίγοι ‘’μεγάλοι’’ καλλιτέχνες αντιμετωπίζουν ευθέως τα μεγαλύτερα κοινωνικά και οικονομικά εξωτερικά γεγονότα της ύπαρξής τους –την αποικιοκρατία και τον ιμπεριαλισμό- και γιατί, επίσης, οι κριτικοί… συνεχίζουν να υπολήπτονται αυτή την αξιοπρόσεκτη σιωπή (…) κάποιος μπορεί να διαβάζει υψηλή λογοτεχνία και ταυτόχρονα να σκοτώνει και να ακρωτηριάζει, επειδή ο πολιτιστικός κόσμος χρησιμεύει γι’ αυτό το είδος μεταμφίεσης..». Έτσι ο Τόνυ Μπλερ μπορεί να γράφει προς τούτο ένα βιβλίο, την αυτοβιογραφία του, όπου καταδικάζει το θάνατο τόσων ανθρώπων στους πολέμους(«δεν θα ήμουν αλλιώς άνθρωπος» λέει), να μη μετανιώνει όμως για τους δύο πολέμους που έκανε στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, όπου σκοτώθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες άμαχοι, και χαρίζει τα έσοδα από το βιβλίο του στους στρατιώτες που άφησαν ανάπηρους οι πόλεμοί του. Μεγαλείο Ανθρωπιάς! Η Μεγάλη Εξιλέωση!
Εδώ έχουμε ένα συγκεκριμένο τρόπο σκέψης που απορρέει από το κείμενο (ή την «κειμενικότητα»). Η πραγματικότητα είναι όπως τη βλέπει και την ερμηνεύει ο Μπλερ. Ως γνωστόν αυτή η καθαρή κειμενικότητα, ήτοι η μη παρέμβαση, συμπίπτει με την περίοδο του ρεηγκανισμού και εξελίχθηκε σε μία επιτηδευμένη ειδική γλώσσα της οποίας η πολυπλοκότητα συσκοτίζει την κοινωνική πραγματικότητα. Αυτό το γενικευμένο σύστημα αξιών και αποκλεισμών είναι αόρατο και η αντίσταση σ’ αυτό απαιτεί τον επαναπροσδιορισμό της κριτικής συνείδησης και της αντίστασης ως μια διαδικασία διαρκούς επιλογής εναλλακτικών λύσεων.
Τετάρτη 1 Σεπτεμβρίου 2010
Η αυτοκρατορία ηττήθηκε
Μαύρος ο επερχόμενος χειμώνας για την Ελλάδα. Το λένε πλέον κι εκείνοι που θεωρούσαν ότι η λύση θα δοθεί από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τη νεοφιλελεύθερη συνταγή του. Η τρόικα, βέβαια, θα συνεχίσει να επιχαίρει για την προσπάθεια της κυβέρνησης του κ. Γ. Παπανδρέου να υλοποιήσει το περίφημο «σπιράλ θανάτου», το οποίο θα συνεχίσουν να παρουσιάζουν ως «αναγκαίο κακό» οι επαγγελματίες ιδεοπράχτες της κυβερνητικής επικοινωνίας. Όπως ακριβώς παρουσιάζουν κάποιοι ως τέχνη την ταινία του Σερντάν Σπασόγεβιτς A Serbian film, στην οποία παρουσιάζεται ο βιασμός ενός νεογέννητου. Τι θέλει να πει άραγε ο καλλιτέχνης; Ποια σχέση έχει η τέχνη αυτή με την «μεταφορά», με την τέχνη όπου οι καλλιτέχνες δίκην «αρχαιολόγων των αισθήσεων»(Νούτσος) επιδιώκουν να ανακαλύψουν το μέλλον μέσα από τ’ άστεγα βιώματα του παρελθόντος; Ποια σχέση έχει με τον Ιρανό, τον 36χρονο πολιτικό πρόσφυγα Χαμίντι Σαντεκί, που πέντε χρόνια προσπαθούσε να μιλήσει στους αρμόδιους και ακούστηκε μόνο όταν έραψε το στόμα του, όντας στη 37η ημέρα της απεργίας πείνας του; Ποια σχέση έχουν όλα αυτά μ’ έναν ακήρυχτο πόλεμο που μόλις χθες ανακηρύχθηκε το τέλος του, έναν πόλεμο που κανείς δεν γνωρίζει ποιος τον κέρδισε και ποιος τον έχασε;
Αναφερόμαστε στον πόλεμο των Αμερικανών στο Ιράκ, που έγινε από τον Τζορτζ Μπους τζούνιορ με πρόσχημα τα ανύπαρκτα όπλα μαζικής καταστροφής του Σαντάμ Χουσεΐν αλλά και για την εγκαθίδρυση της δυτικού τύπου δημοκρατίας. Ναι, ο στυγνός δικτάτορας δεν υπάρχει πια, αλλά μαζί δεν υπάρχει σχεδόν και το Ιράκ ως οργανωμένο κράτος. Επτά χρόνια μετά την αμερικανική εισβολή η παραγωγή πετρελαίου είναι στάσιμη, το ηλεκτρικό υπάρχει μερικές ώρες την ημέρα, τα σχολεία και τα πανεπιστήμια είναι εγκαταλελειμμένα. Δεν υπάρχουν πια στο μάταιο τούτο κόσμο 4.400 αμερικανοί στρατιώτες και πάνω από 300.000 ιρακινοί(κυρίως γυναικόπαιδα), ενώ εκατοντάδες χιλιάδες είναι και οι τραυματίες αλλά και οι πρόσφυγες που κατέφυγαν στη Συρία και την Ιορδανία. Παραδόξως, ενώ μέχρι το 2003 η Αλ Κάιντα δεν υπήρχε στο Ιράκ, μετά τη στρατιωτική εισβολή έχει πλέον εγκατασταθεί σε όλη την χώρα. Όσο για τη δημοκρατία, οι εκλογές του 2010 δεν έδωσαν κυβέρνηση και η προσπάθεια των ΗΠΑ για τη δημιουργία μιας συμμαχικής κυβέρνησης των Μαλίκι και Αλάουι δεν ευοδώθηκε μέχρι στιγμής. Τα γειτονικά κράτη, ελλείψει κεντρικού ιρακινού κράτους αλωνίζουν. Η Άγκυρα έχει εγκαταστήσει προξενεία παντού, ειδικά στη Βασόρα(σιίτες), ενώ βρίσκεται σε συνεννόηση με τους αυτόνομους κούρδους, ενώ συγχρόνως βομβαρδίζει τους κούρδους του PKK. Η αυτόνομη περιοχή του Κουρδιστάν είναι κυριολεκτικά μία «νάρκη» καθώς τα σύνορα είναι ασαφή και η ιρακινή πόλη Κιρκούκ αναμένεται να ενταχθεί σ’ αυτή με ό,τι εντάσεις αυτό συνεπάγεται μετά από το δημοψήφισμα που έγινε το 2007. Τελικά, οι Αμερικανοί φεύγουν από το Ιράκ αφήνοντας πίσω τους μία έρημο, κατά το ανάλογο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όπου οι Ρωμαίοι θεωρούνταν ότι έφερναν την ειρήνη, ερημώνοντας τεράστιες περιοχές. Μόνο που το Ιράκ δεν είναι μόνο ένα διαλυμένο κράτος-έρημος, είναι και μία ήττα των αυτοκρατορικών φιλοδοξιών των ΗΠΑ. Το ίδιο όπως διαφαίνεται θα συμβεί και στο Αφγανιστάν, με την βαρύτητα του Ιράν να αυξάνεται στην περιοχή. Ας ελπίσουμε ότι ο πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα δεν θα έχει κι αυτός το δικό του πόλεμο, αυτόν εναντίον του Ιράν.
Αναφερόμαστε στον πόλεμο των Αμερικανών στο Ιράκ, που έγινε από τον Τζορτζ Μπους τζούνιορ με πρόσχημα τα ανύπαρκτα όπλα μαζικής καταστροφής του Σαντάμ Χουσεΐν αλλά και για την εγκαθίδρυση της δυτικού τύπου δημοκρατίας. Ναι, ο στυγνός δικτάτορας δεν υπάρχει πια, αλλά μαζί δεν υπάρχει σχεδόν και το Ιράκ ως οργανωμένο κράτος. Επτά χρόνια μετά την αμερικανική εισβολή η παραγωγή πετρελαίου είναι στάσιμη, το ηλεκτρικό υπάρχει μερικές ώρες την ημέρα, τα σχολεία και τα πανεπιστήμια είναι εγκαταλελειμμένα. Δεν υπάρχουν πια στο μάταιο τούτο κόσμο 4.400 αμερικανοί στρατιώτες και πάνω από 300.000 ιρακινοί(κυρίως γυναικόπαιδα), ενώ εκατοντάδες χιλιάδες είναι και οι τραυματίες αλλά και οι πρόσφυγες που κατέφυγαν στη Συρία και την Ιορδανία. Παραδόξως, ενώ μέχρι το 2003 η Αλ Κάιντα δεν υπήρχε στο Ιράκ, μετά τη στρατιωτική εισβολή έχει πλέον εγκατασταθεί σε όλη την χώρα. Όσο για τη δημοκρατία, οι εκλογές του 2010 δεν έδωσαν κυβέρνηση και η προσπάθεια των ΗΠΑ για τη δημιουργία μιας συμμαχικής κυβέρνησης των Μαλίκι και Αλάουι δεν ευοδώθηκε μέχρι στιγμής. Τα γειτονικά κράτη, ελλείψει κεντρικού ιρακινού κράτους αλωνίζουν. Η Άγκυρα έχει εγκαταστήσει προξενεία παντού, ειδικά στη Βασόρα(σιίτες), ενώ βρίσκεται σε συνεννόηση με τους αυτόνομους κούρδους, ενώ συγχρόνως βομβαρδίζει τους κούρδους του PKK. Η αυτόνομη περιοχή του Κουρδιστάν είναι κυριολεκτικά μία «νάρκη» καθώς τα σύνορα είναι ασαφή και η ιρακινή πόλη Κιρκούκ αναμένεται να ενταχθεί σ’ αυτή με ό,τι εντάσεις αυτό συνεπάγεται μετά από το δημοψήφισμα που έγινε το 2007. Τελικά, οι Αμερικανοί φεύγουν από το Ιράκ αφήνοντας πίσω τους μία έρημο, κατά το ανάλογο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όπου οι Ρωμαίοι θεωρούνταν ότι έφερναν την ειρήνη, ερημώνοντας τεράστιες περιοχές. Μόνο που το Ιράκ δεν είναι μόνο ένα διαλυμένο κράτος-έρημος, είναι και μία ήττα των αυτοκρατορικών φιλοδοξιών των ΗΠΑ. Το ίδιο όπως διαφαίνεται θα συμβεί και στο Αφγανιστάν, με την βαρύτητα του Ιράν να αυξάνεται στην περιοχή. Ας ελπίσουμε ότι ο πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα δεν θα έχει κι αυτός το δικό του πόλεμο, αυτόν εναντίον του Ιράν.
Τρίτη 31 Αυγούστου 2010
Μεσαίωνας για όλους;
Για εργασιακό μεσαίωνα μιλούν οι εργαζόμενοι. Ο μεσαίωνας είναι επιχειρηματικός και όχι εργασιακός δηλώνει με τη σειρά του ο πρόεδρο του ΣΕΒ. Ποιος έχει δίκιο; Και οι μεν και οι δε. Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα βιώνει ένα γενικευμένο μεσαίωνα. Αλλά γίνεται να χάνουν όλοι; Ασφαλώς όχι. Κερδίζουν τα ξένα και εγχώρια κερδοσκοπικά κεφάλαια. Κερδίζει το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Κερδίζουν οι «μεγάλοι». Και χάνουν οι εργαζόμενοι και οι μικρομεσαίοι της πραγματικής οικονομίας. Γιατί στην πραγματική ζωή η κρίση φαντάζει σαν εκείνο το αδηφάγο κίτρινο στόμα του Pac-Man που καταβροχθίζει τα πάντα, χωρίς τίποτα να μπορεί να το συγκρατήσει. Κι αν δει κανείς τα πράγματα από πιο κοντά και πιο συγκεκριμένα, θα διαπιστώσει ότι από την κρίση θα επιβιώσουν οι πιο δυνατοί και θα χαθούν οι πιο αδύνατοι τόσο σε συλλογικό(μικρές οικονομίες) όσο και σε ατομικό επίπεδο(εργαζόμενοι, μικρομεσαίες επιχειρήσεις). Όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά γιατί το πρόβλημα είναι εγγενές στο σύστημα. Δεν είναι τυχαίο, συνεπώς, ότι οι οικονομολόγοι των ΗΠΑ είναι διχασμένοι για την ακολουθητέα οικονομική πολιτική. Έτσι, άλλοι θεωρούν ότι η πολιτική Ομπάμα είναι η σχετικώς ενδεδειγμένη, ενώ άλλοι θεωρούν ότι πρέπει να μειωθούν οι δημόσιες δαπάνες και άλλοι, τέλος, ότι επιβάλλεται να δοθούν περισσότερα κίνητρα στην οικονομία. Ανάλογες είναι και οι προσεγγίσεις στην Ελλάδα, τόσο από τους οικονομολόγους όσο και από τους επιχειρηματικούς φορείς και τους εργαζόμενους. Όλοι με άλλα λόγια ζητούν «ανάπτυξη», αλλά μία ανάπτυξη που θα λειτουργεί υπέρ τους. Έτσι, ήταν εμφανής η τοποθέτηση του ΣΕΒ υπέρ του «λιγότερου κράτους» και περισσότερων βαρών στους εργαζόμενους αφού εκείνοι που κατά τη γνώμη του κ. Δασκαλόπουλου διάγουν συνθήκες μεσαίωνα είναι οι επιχειρηματίες. Αλλά ποιοι είναι οι «μεσαίοι»; Οι μεσαίοι για τους οποίους μιλάει ο Κρούγκμαν και ο Ομπάμα δεν έχουν καμία σχέση με τους Έλληνες μικρομεσαίους επιχειρηματίες, που είναι σχεδόν οικογενειακές επιχειρήσεις. Την ελληνική πραγματικότητα αυτή αγνοούν τόσο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο όσο και η Ευρωπαϊκή ένωση. Και το δράμα των μεσαίων τάξεων δεν είναι μόνο οικονομικό είναι και υπαρξιακό: «Ένας πλούσιος μπορεί να ’ναι ελεύθερος αν έχει ένα εκατομμύριο καθαρό εισόδημα. Ένας φτωχός μπορεί να ’ναι ελεύθερος γιατί κανείς δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτόν. Αλλά κάποιος σαν κι εμένα (σ.σ. τον μεσαίο) πρέπει να ιδρώσει για να επιβιώσει, όσο να πέσει κάτω νεκρός»(Μπέλοου). Ο φτωχός είναι ελεύθερος γιατί δεν φαίνεται, δεν έχει εικόνα, δηλαδή δεν υπάρχει! Και ο «μεσαίος», ο ενδιάμεσος, ο ούτε πλούσιος ούτε φτωχός είναι αυτός που βρίσκεται μεταξύ φωτός και σκότους, μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, που αναγνωρίζεται κι ύστερα δεν αναγνωρίζεται, που υπάρχει κι ύστερα δεν υπάρχει. Αυτό είναι το μεγάλο κόλπο της «εικόνας» και της κατανάλωσης. Η αυτό-εικόνα αγοράζεται μέσω ενός σπιτιού ή ενός αυτοκινήτου, που παύουν να καλύπτουν μία απλή ανάγκη, καθώς μας εμπεριέχουν συμβολικά ως εικόνες. Ο «μεσαίος» άνθρωπος, ο κατ’ εξοχήν καταναλωτικός άνθρωπος ως υποκείμενο χάθηκε μέσα στα αντικείμενα, που τον περιτριγυρίζουν, καθιστάμενος αντικείμενο χωρίς ψυχή κι ο ίδιος. Και σήμερα που οι μύθοι εξαερώνονται, η ύπαρξη μέσω της εικόνας (αναγνώρισης) και της κατανάλωσης, αυτή η ιδεολογία που έχει γίνει habitus (έξις) θα ξαναγυρίσει το μπαταρισμένο σκάφος στα ίσια. Αρκεί να «τρέξει» χρήμα στους «μεσαίους», αυτούς που βιώνουν ζήμερα την κόλαση του αόρατου, έναν πραγματικό μεσαίωνα. Κάποιοι θα έλεγαν «καλά να πάθουν»!
Δευτέρα 30 Αυγούστου 2010
Μίσος παντού
Ένα στέλεχος της «Μπούντεσμπανκ» εκδίδει βιβλίο με ρατσιστικούς χαρακτηρισμούς για τους Εβραίους, τους Τούρκους και τους Άραβες. Ένας «υπερ-ορθόδοξος» ραβίνος, ο Ο. Γιοσέφ στο κήρυγμά του επιτίθεται εναντίον του Μαχμούντ Αμπάς και όλων των Παλαιστινίων. Στις ΗΠΑ, μπροστά στο μνημείο του Αβραάμ Λίνκολ -εκεί όπου ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ είπε στις 28 Αυγούστου 1963 το περίφημο «Έχω ένα όνειρο…»- και ενώπιον δεκάδων χιλιάδων υπερ-συντηρητικών Αμερικανών ο σχολιαστής του FOX NEWS, Γκλεν Μπεκ, και η Σάρα Πέιλιν κατηγορούν τον Ομπάμα για ρατσισμό εναντίον των λευκών! Το μίσος, λοιπόν, παντού. Ο ρατσισμός παντού. Αλλά από τι τρέφεται το μίσος του τραπεζικού στελέχους, του ραβίνου, του Μπεκ και της Σάρας Πέιλιν; «Το μίσος, όπως και η αγάπη, τρέφονται με τα πιο μικρά πράγματα…» σημείωνε ο Ονορέ ντε Μπαλζάκ. Πρόκειται άραγε περί αυτού; Εν προκειμένω όχι. Εδώ δεν ισχύει η περίπτωση του Μερσώ(Α. Καμύ) που θα επανασυνθέσει τον αποδομημένο λόγω του ξεριζωμού και της μοναξιάς εαυτό του μέσα από το μίσος των άλλων. Ναι, ο Μερσώ μισεί «για να μην αισθάνεται μόνος», αλλά ο πιο μοναχικός άνθρωπος στον πλανήτη, σήμερα, ένας ινδιάνος στο βραζιλιάνικο τμήμα του Αμαζονίου, αυτός που είναι ο τελευταίος άνθρωπος της φυλής του, συνυπάρχει με τα άγρια ζώα χωρίς να έχει την ανάγκη να μισεί. Τι γεννάει λοιπόν το μίσος; Παραδόξως ο πολιτισμός.
Η Τζούλια Κρίστεβα, όπως σημειώναμε χθες, διατρέχοντας όλες τις ιστορικές αντιλήψεις των διαφόρων συστημάτων που αφορούν τον «ξένο» και εμπεριέχονται στον στωικισμό, τον ιουδαϊσμό, το χριστιανισμό και τον ανθρωπισμό του Διαφωτισμού καταλήγει πως η ξενοφοβία των ημερών μας αντλεί την έντασή της από την κρίση των ηθικών και θρησκευτικών συστημάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Γκλεν Μπεκ λέει στους χιλιάδες συγκεντρωμένους στο μνημείο του Λίνκολν: «Σήμερα, η Αμερική αρχίζει να επιστρέφει στο Θεό». Φοβούμαστε ότι ενίοτε και ο Θεός γίνεται ο καθρέφτης μας, δηλαδή ένας ρατσιστής, ένα Υπερεγώ που νομιμοποιεί τα εγκλήματά μας. Αν, όμως, όλοι, σήμερα, είμαστε ξένοι και ρατσιστές ο ένας για τον άλλο, μπορούμε να μη πεθάνουμε από μίσος –δαγκώνοντας ενδεχομένως ακόμη και τη γλώσσα μας; Μπορούμε να ζήσουμε εν Αγάπη και με Αγάπη; Μπορούμε, αρκεί να δούμε την ξενότητα σαν ένα ταξίδι στην ξενότητα του άλλου και του αποξενωμένου εαυτού μας, με πυξίδα μία ηθική του σεβασμού για το ασυμβίβαστο. Διότι το ξένο είναι μέσα μας, είναι ο άλλος μας εαυτός. Γιατί όλοι είμαστε ξένοι. Κι αν είμαστε κι εμείς ξένοι, αν δούμε και υπ’ αυτή την οπτική τον εαυτό μας, τότε δεν θα υπάρχουν ξένοι.
Η Τζούλια Κρίστεβα, όπως σημειώναμε χθες, διατρέχοντας όλες τις ιστορικές αντιλήψεις των διαφόρων συστημάτων που αφορούν τον «ξένο» και εμπεριέχονται στον στωικισμό, τον ιουδαϊσμό, το χριστιανισμό και τον ανθρωπισμό του Διαφωτισμού καταλήγει πως η ξενοφοβία των ημερών μας αντλεί την έντασή της από την κρίση των ηθικών και θρησκευτικών συστημάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Γκλεν Μπεκ λέει στους χιλιάδες συγκεντρωμένους στο μνημείο του Λίνκολν: «Σήμερα, η Αμερική αρχίζει να επιστρέφει στο Θεό». Φοβούμαστε ότι ενίοτε και ο Θεός γίνεται ο καθρέφτης μας, δηλαδή ένας ρατσιστής, ένα Υπερεγώ που νομιμοποιεί τα εγκλήματά μας. Αν, όμως, όλοι, σήμερα, είμαστε ξένοι και ρατσιστές ο ένας για τον άλλο, μπορούμε να μη πεθάνουμε από μίσος –δαγκώνοντας ενδεχομένως ακόμη και τη γλώσσα μας; Μπορούμε να ζήσουμε εν Αγάπη και με Αγάπη; Μπορούμε, αρκεί να δούμε την ξενότητα σαν ένα ταξίδι στην ξενότητα του άλλου και του αποξενωμένου εαυτού μας, με πυξίδα μία ηθική του σεβασμού για το ασυμβίβαστο. Διότι το ξένο είναι μέσα μας, είναι ο άλλος μας εαυτός. Γιατί όλοι είμαστε ξένοι. Κι αν είμαστε κι εμείς ξένοι, αν δούμε και υπ’ αυτή την οπτική τον εαυτό μας, τότε δεν θα υπάρχουν ξένοι.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)