Βλαστάρια παντού

Η υπόθεση του συνδικάτου του εγκλήματος και των διασυνδέσεων με πολιτικούς και ευυπόλυπτους επιχειρηματίες μου θυμίζει Μπαλζάκ και το Παρίσι του 19ου αιώνα, τότε που ο χώρος της παρανομίας συνδεόταν με χίλιες δυο υπόγειες διαδρομές με τη... νόμιμη πολιτική και οικονομική εξουσία. Μία περίοδο μάλιστα ο αρχηγός του χώρου του εγκλήματος διορίσθηκε αρχηγός της αστυνομίας! Γι' αυτό ο Αλ Καπόνε έκανε πάντα τη διάκριση μεταξύ παράνομης παρανομίας και νόμιμης παρανομίας. Τελικά και η αμερικάνικη μαφία συνδέθηκε με την εξουσία. Μη ξεχνάμε τον τρόπο εκλογής του Τζων Κέννεντυ και τη συμφωνία του πατέρα του με τους μαφιόζους. Όμως ο Μπομπ δεν τήρησε τις συμφωνίες με τα γνωστά αποτελέσματα. Πάντως στην Ελλάδα φαίνεται ότι δεν είδαμε ακόμη τίποτα...

Θάνατος-θέαμα

Θέαμα η ζωή του, θέαμα κι ο θάνατός του. «Ο μιντιακός φασισμός κλαίει τον σταρ του»(ο τίτλος άρθρου στο AgoraVox). Η φωνή του 11χρονου κοριτσιού αυθόρμητη, τσακισμένη, τρυφερή απευθύνεται στον «μπαμπάκα», ραγίζοντας τα σίδερα, γι’ αυτό και θα πουληθεί καλύτερα στην αγορά του πλανητικού θεάματος, που αποκτά για πρώτη φορά συναίσθημα, αποκτά πόνο. Η κουλτούρα της αγοράς είναι ολοκληρωτική. Παράγει αυτούς τους άντρες με τα μαύρα γυαλιά κι αυτές τις γυναίκες με τα μαύρα καπέλα. Μα πάνω απ’ όλα παράγει κατευθυνόμενο και πλήρως ελεγχόμενο συναίσθημα. Τα δάκρυα θα κυλήσουν στο «Πάμε πακέτο», όπως και στο σόου-κηδεία του Τζάκσον, αλλά κανείς δεν θα δακρύσει για τα 75.000 παιδιά που θα πεθάνουν από πείνα σε όλο τον κόσμο τις επόμενες τρεις μέρες. Στην πρώτη περίπτωση ο πόνος είναι λυτρωτικός, επικυρωτικός, στη δεύτερη ανατρεπτικός, ακυρωτικός γι’ αυτό πρέπει να αποσιωπηθεί, να εξαφανιστεί μαζί με τα άψυχα σώματα των φτωχών παιδιών.
Τελικά, οι κοινωνικές και ανθρώπινες σχέσεις συμβαίνουν πλέον με τη διαμεσολάβηση των εικόνων. Ανταλλάσσουμε μεταξύ μας τις εικόνες μας! Έτσι, το θέαμα έχει εισχωρήσει και έχει απορροφήσει τα πάντα, την οικονομία, την πολιτική, την κοινωνία ολόκληρη, τις σχέσεις μας, τους εαυτούς μας, τις μεγάλες ουτοπίες, ακόμη και την επιμέρους, περιφερειακή κριτική. Το θέαμα έχει διαφθείρει ακόμη και τη… διαφθορά, αφού την έχει καταστήσει θέαμα, αποπροσανατολίζοντας από την ουσία της. Αλλά γιατί συμβαίνουν όλα αυτά; Ήδη από τον 19ο αιώνα ο Αμερικανός ποιητής και φιλόσοφος Ραλφ Ου. Έμερσον (1803-1882) που μαζί με τον Ν. Χώθορν και Χ. Μέλβιλ συμμετείχαν στον λογοτεχνικό κύκλο της Μπρουκ Φαρμ, έλεγε ότι «Πρέπει να εκπαιδεύουμε το λαό έτσι ώστε να μη μας αρπάξει απ’ το λαιμό». Υπάρχει, άραγε, εναλλακτική απάντηση στην άθλια και αυτοκαταστροφική κατάσταση, που βιώνουμε σήμερα; Η εισαγωγή της ποίησης μέσα στη ζωή που πρότεινε ο Ντεμπόρ φάνηκε ότι δεν αρκεί. Το ίδιο και η αλλαγή του κόσμου με την αλλαγή των λέξεων που πρότεινε ο Φλωμπέρ. Ούτε η γητειά αρκεί (Μπένγιαμιν). Η Πράξη, τέλος, είναι εξουδετερωμένη. Τι απομένει; Ίσως ένα τυχαίο γεγονός, όπως η φυσική καταστροφή τόσων και τόσων πολιτισμών, όπως σημείωνε ο ιστορικός Μπρωντέλ.

Το πνεύμα αντίστασης

Ιδού και η περίφημη ιδιωτική εκπαίδευση. Μιλώ για το σκάνδαλο του «διεθνούς μπακαλορεά». Θα ασχοληθούμε και μ’ αυτό δύο-τρεις μέρες μέχρι το επόμενο σκάνδαλο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο συνηθίσαμε στα σκάνδαλα και κυρίως το μεγαλύτερο εξ’ αυτών που αφορά το ίδιο το πολιτικό σύστημα, την ίδια τη δημοκρατία. Γιατί η δημοκρατία στην Ευρώπη έχει παρεκκλίνει. Αυτό λέει και ο γνωστός Γάλλος καθηγητής πολιτικών επιστημών Μπερτράντ Μπαντί. Έτυχε να έχω δάσκαλο τον κ. Μπαντί στη Ναντέρ και μου έκανε τρομερή εντύπωση όταν μιλούσε για την «πολιτική ανάπτυξη», για «πολιτική προσφορά» και «ζήτηση». Όταν μιλούσε με όρους οικονομίας για την πολιτική. Όπως αντιλαμβάνεσθε δεν πρόκειται για κάποιον… επαναστάτη. Κι όμως ο Μπαντί αναφέρεται στην τριπλή αποτυχία της δημοκρατίας στην Ευρώπη: στο δημοκρατικό έλλειμμα της ΕΕ, τη μη ανανέωση της «πολιτικής προσφοράς», καθώς η πολιτική τάξη φοβάται ότι μαζί με την ανανέωση θα χάσει και τις προνομίες της, αλλά κυρίως στην απώλεια της αξιοπιστίας της σοσιαλδημοκρατίας που κατέστη παντού άκριτα νεοφιλελεύθερη, προσχωρώντας σ’ έναν «ήπιο νεοσυντηρητισμό», κάνοντας το νεοφιλελευθερισμό τη μοναδικό οδό, τον περίφημο «μονόδρομο». Πουθενά, πλέον, δεν γίνεται μια σοβαρή προγραμματική προσπάθεια, μία ανανέωση του πλαισίου σκέψης, μία ανανέωση της πολιτικής τάξης. Αποτέλεσμα αυτής της κρίσης του δημοκρατικού συστήματος σε ολόκληρη την Ευρώπη είναι η αποχή των πολιτών από τις κάλπες και η καταφυγή στις αγκάλες του λαϊκισμού που συνιστά ένα αληθινό δηλητήριο για τη δημοκρατία. Τι μπορεί να αλλάξει την κατάσταση; Μία εξανάσταση των πολιτών; Μία επανάσταση; Ο Μπαντί δεν χρησιμοποιεί τέτοιες… ακραίες εκφράσεις, απλώς μιλάει για την ανάγκη ενός «οικουμενικού εκδημοκρατισμού» και την ενθάρρυνση της δημόσιας αντιπαράθεσης παντού, αξιοποιώντας τους νέους τόπους επικοινωνίας, την εκπαίδευση αλλά και τους προνομιακούς χώρους των δεινών, που ζητάμε τη λύση τους. Η δημόσια σύγκρουση πρέπει πάνω απ’ όλα «να τροφοδοτηθεί από το πνεύμα της αντίστασης που είναι η πρώτη βάση όλων των δημοκρατιών» λέει ο δάσκαλος(Le Monde) και σ’ αυτό το σημείο συμφωνούμε απόλυτα μαζί του.

ΖΙΜΕΝΣ

Το σκάνδαλο της Ζίμενς θέτει με αποδείξεις πλέον το ερώτημα για το τι είδος δημοκρατίας έχουμε. Έχουμε δημοκρατία ή ολιγαρχία; Τα κόμματα παίζουν ισότιμα το παιγνίδι του πολιτικού ανταγωνισμού ή όχι; Είναι το πολιτικό σύστημα, για την ακρίβεια τα κόμματα εξουσίας, όμηρο της οικονομίας ή όχι; Δυστυχώς, οι απαντήσεις στα ερωτήματα είναι επιβαρυντικές για τη δημοκρατία. Η Ζίμενς είναι ένα σκάνδαλο «μαύρου χρήματος», που αποκαλύφθηκε στη Γερμανία και όχι στην Ελλάδα. Απομένει να αποκαλυφθούν πολλές ακόμη χρηματοδοτήσεις από εγχώριες επιχειρήσεις. Αλλά θα συμβεί άραγε αυτό κάποτε στη χώρα μας; Αμφιβάλλουμε. Κάποιοι εκπλήσσονται για τους εκσυγχρονιστές και τον τότε πρωθυπουργό Κ. Σημίτη για το πως ανέχθηκε τέτοιες πρακτικές. Ξεχνούν ότι ο κ. Σημίτης έλεγε το Νοέμβρη του 2003 «Εγώ πιστεύω ότι οι κακές έξεις δεν αποβάλλονται»! Αλλά θα ήμασταν άδικοι και λανθασμένοι αν περιορίζαμε το φαινόμενο στο ΠΑΣΟΚ του κ. Σημίτη. Και στη ΝΔ παρά τις εκκλήσεις του Κ. Καραμανλή το ίδιο συνέβη. Τελικώς, όλα τα κόμματα εξουσίας και οι πολιτικοί σε ολόκληρο τον κόσμο «τα παίρνουν». Αυτό οφείλεται στα τεράστια πλέον κόστη του πολιτικού μάρκετινγκ και των προεκλογικών εκστρατειών, στη θεαματικοποίηση και την εμπορευματοποίηση της πολιτικής διαδικασίας. Δεν είναι τυχαίο ότι στις ΗΠΑ, στενοί συνεργάτες του Μπους και του Τσέινι καταδικάσθηκαν για συλλογή «μαύρου χρήματος».
Οι μελετητές του φαινομένου μιλούν για κρίση της πολιτικής, για κρίση της δημοκρατίας, για κρίση της αντιπροσώπευσης. Είναι πλέον κοινός τόπος πως τα πολιτικά κόμματα δεν εκφράζουν πλέον την κοινωνία αλλά τα ισχυρά οικονομικά συμφέροντα. Στο εσωτερικό των κομμάτων, μάλιστα, υφίστανται ομαδοποιήσεις που εκφράζουν με φατριαστικό τρόπο συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα.
Γι’ αυτό τίθεται το θέμα αν μπορούμε να μιλάμε πλέον για δημοκρατία ή για ολιγαρχία. Βεβαίως, δεν ισχυριζόμαστε ότι οι οικονομικά ισχυροί επιβάλλουν την κυβέρνηση που θέλουν, λέμε όμως ότι έχουν τη δυνατότητα να «αγοράζουν» ψήφους και να κατέχουν πολύ περισσότερους από έναν (σύμφωνα με τον σύμβουλο του Κλίντον, Λέστερ Θάροου) κάτι που αντιστρατεύεται την ισότητα της ψήφου και την έννοια της δημοκρατίας. Διότι αποδεδειγμένα πλέον το « μαύρο πολιτικό χρήμα» επιβεβαιώνει πως το πλαίσιο του πολιτικού ανταγωνισμού είναι η αλληλοεξυπηρέτηση «διαφθορέων» (οικονομικά συμφέροντα, ομάδες πίεσης) - «διεφθαρμένων» (πολιτικά κόμματα και πρόσωπα).
Άραγε υπάρχει περίπτωση να αλλάξει κάτι; Αμφιβάλλουμε.
«Όλοι γνώριζαν για το μαύρο πολιτικό χρήμα», λένε οι κυνικοί, τώρα «απλώς υπάρχουν αποδείξεις»! Για να δειχθεί για άλλη μια φορά ότι για τους κυρίους αυτούς το πρόβλημα (έγκλημα) δεν είναι η κλοπή, εν προκειμένου η νοθεία της εκλογικής διαδικασίας με τον αθέμιτο πολιτικό ανταγωνισμό, αλλά η σύλληψη του «κλέφτη»! Για την ακρίβεια όχι του δωρολήπτη αλλά του δωροδόκου. Κι όμως δεν κουνιέται φύλλο. Ο πληθυσμός απαξιώνει το πολιτικό σύστημα, αλλά μέχρι εκεί, μέχρι την αποχή από τις εκλογές. Έτσι, η λειτουργία της «διαπλοκής» οικονομίας-ΜΜΕ-πολιτικής συνεχίζεται χωρίς καμία ανάσχεση. Δεν θα αργήσει, μάλιστα, ο καιρός που ο επιβλαβής παράγοντας για τη δημοκρατία δεν θα είναι το «μαύρο πολιτικό χρήμα» αλλά το… εκλογικό σώμα, ο λαός!
Και τούτο διότι στην μεταπολιτευτική Ελλάδα η πολιτική των κομμάτων εξουσίας αιωρείται μεταξύ των δύο πόλων που είναι ο «ήπιος βοναπαρτισμός» (προσωποπαγή κόμματα) και ο «ελιτισμός» (περιφρόνηση κοινωνίας). Μέχρι σήμερα, η απαξίωση της κοινωνίας αποκρύπτονταν με την καταδίκη των «συνομωσιολόγων», που μιλούσαν για τις άδηλες οικονομικές συναλλαγές. Τώρα, οι… συνομωσιολόγοι επιβεβαιώνονται και αποκαλύπτεται όλο το παρασκήνιο του «θεάτρου» που λέγεται ολιγαρχική κοινοβουλευτική δημοκρατία. Μπορεί η κατάσταση αυτή να αλλάξει; Ασφαλώς. Αλλά για συμβεί αυτό απαιτείται ο εκδημοκρατισμός όλων των θεσμών πολιτικής αντιπροσώπευσης και την απεξάρτηση της πολιτικής από την οικονομία αλλά για να συμβεί αυτό χρειάζεται ένα σοκ.

Συντεχνιακή αντίληψη

Χρειάστηκε να κλείσει ο ΕΤ και το ράδιο city για να γίνει αντιληπτό από τους δημοσιογράφους ότι η δική τους μοίρα δεν αφίσταται από αυτή των λοιπών εργαζομένων. Ασφαλώς δεν ομιλούμε για τους δημοσιογράφους-επιχειρηματίες, ούτε για τους πρώην γιαπίσκους, νυν γκόλντεν μπόις και εν γένει χαμαιλέοντες με τις τρεις δουλειές, τις τρεις τουλάχιστον αργομισθίες στο δημόσιο και άλλα τινά, αναφερόμαστε στο πολυπληθές δημοσιογραφικό προλεταριάτο. Το τελευταίο θεωρώντας ότι κατέχει προνομιακή θέση έναντι των άλλων εργαζομένων έπεσε θύμα της συντεχνιακής αντίληψης κάποιων, που το εμπόδισαν να προείδει έγκαιρα την κρίση. Γι’ αυτό και ο αιφνιδιασμός. Δεν είναι τυχαίο ότι οι δημοσιογράφοι και το συνδικαλιστικό τους όργανο δεν τοποθετήθηκαν ποτέ σε θέματα πολιτικού ενδιαφέροντος, τα οποία σχετίζονται με τη δημοσιογραφική λειτουργία. Και τούτο διότι οι εκατό «μεγαλοδημοσιογράφοι» καθορίζουν το πεδίο, χρησιμοποιώντας ως κάλυψη το δημοσιογραφικό προλεταριάτο. Γιατί εντέλει δεν είναι όλοι οι δημοσιογράφοι ίδιοι. Έχουμε σημειώσει κατ’ επανάληψη ότι εν προκειμένω ισχύει ότι με τον υψηλόβαθμο και τον χαμηλόβαθμο κλήρο του 18ου αιώνα, καθώς από τη μια πλευρά βρίσκονται οι πολυάριθμοι ρεπόρτερ που υποφέρουν και έχουν μικρή βαρύτητα κι από την άλλη «η δικτυωμένη και συμπαγής ελίτ» των αρθρογράφων και των λεγόμενων διαμορφωτών της κοινής γνώμης που είναι μια δράκα άνθρωποι. Αν κάποιοι, δημοσιογράφοι κολακεύονται όταν επισκέπτονται τα κότερα και τα σαλόνια των ανθρώπων της οικονομικής και πολιτικής εξουσίας και νομίζουν ότι ανήκουν κι αυτοί στο σαλόνι των Γκερμάντ, ε, δεν είναι όλοι οι δημοσιογράφοι κόλακες, κουλάκοι, κολαούζοι και εκμαυλισμένοι. Αν υπάρχουν οι μεγάλες δημοσιογραφικές μετριότητες που επιβάλλονται από τους ανθρώπους του χρήματος λόγω μιας ματαιόδοξης, εκτός της προώθησης των συμφερόντων τους, επιθυμίας επίδειξης της παντοδυναμίας τους, ε, δεν είναι όλοι οι δημοσιογράφοι μαϊμούδες. Η άποψη ότι δεν υπάρχουν «αδιάφθοροι» δημοσιογράφοι επιβάλλεται σκόπιμα για να μην αισθάνονται ενοχές οι διεφθαρμένοι. Πάντως, η μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων δημοσιογράφων είναι ικανή να αντισταθεί στη σύγχρονη «βιομηχανία της συνείδησης» που δεν περιορίζεται απλώς στην ενημέρωση, αλλά επιδιώκει να καθορίζει και το πλαίσιό της.

Ομπάμα

Ο Μπάρακ Ομπάμα είναι πρόεδρος των ΗΠΑ κι έχει αντικειμενική ευθύνη για τις ενέργειες και παραλείψεις της κυβέρνησής του. Δεν κρίνεται για τις προσωπικές του προθέσεις –αγαθές ή μη- αλλά από την εφαρμοσμένη πολιτική ολόκληρου του συστήματος διακυβέρνησης των ΗΠΑ. Εσχάτως και κατά έναν παράδοξο τρόπο κάποιοι θεωρούν ότι ο Ομπάμα είναι μια προσωπικότητα που υπερβαίνει το σύστημα ή κατά κάποιο τρόπο το καθορίζει. Αφορμή το στρατιωτικό πραξικόπημα στην Ονδούρα και η καταδίκη του από τον πρόεδρο Αμερικανό πρόεδρο. Ποιος μπορεί να μην χαιρετήσει μία τέτοια δήλωση; Κανείς. Αλλά γιατί όλες οι χώρες της αμερικανικής ηπείρου μιλούν για στρατιωτικό πραξικόπημα πλην των Ηνωμένων Πολιτειών; Τι εντέλει καταδίκασε ο Ομπάμα; Τίποτα. Ακόμη περισσότερο, όταν ο νόμιμος πρόεδρος Σελάγια ζητούσε από τον αμερικανό πρέσβη στην Ονδούρα να τοποθετηθεί και να αποδοκιμάσει την κίνηση των στρατιωτικών γιατί η πρεσβεία κώφευσε; Γιατί δεν πρόλαβε το πραξικόπημα; Με άλλα λόγια, γιατί επιδοκιμάζουμε τον Ομπάμα όταν ο στρατός της Ονδούρας, αυτός που έκανε το πραξικόπημα ελέγχεται παραδοσιακά από τις ΗΠΑ; Γιατί εντέλει το πραξικόπημα έγινε με τις ευλογίες των ΗΠΑ. Κάποιοι θεωρούν ότι η αμερικανική διοίκηση, σε τελευταία ανάλυση ο Ομπάμα, δεν ήταν υπέρ του πραξικοπήματος, και ότι στοιχεία της CIA(«Τα παιδιά» του Τζων Νεγκροπόντε) και του Πενταγώνου που βρίσκονται στην Ονδούρα τέθηκαν στο πλευρό των πραξικοπηματιών. Η εκδοχή αυτή μοιάζει με την προσπάθεια να μείνει αλώβητη η εικόνα του Ομπάμα, αποδίδοντας το… κακό πραξικόπημα σε κάποια κακά παιδιά, που είναι τα κατάλοιπα της περιόδου Μπους αλλά και της περιόδου των πραξικοπημάτων του 70 και του 80. Πολύ χοντρό και αμερικανικό για να γίνει πιστευτό. Πάντως απ’ όλα αυτά θα πρέπει να εξαγάγουμε ότι πλέον η «έξυπνη ισχύς» των ΗΠΑ θα βασίζεται σε μία πολιτική πιο σύνθετη, πιο πολύπλοκη και με αποχρώσεις, που αν δεν τις αντιλαμβάνεται κανείς θα πέφτει θύμα της παλιάς μανιχαϊστικής αντίθεσης καλού-κακού.

Τσιγάρο

Ένα τσιγάρο είναι επί τριανταπέντε χρόνια η συνέχεια του χεριού μου, είναι μέσα στο αίμα μου και στο μυαλό μου. Τώρα που το σκέφτομαι η δύναμή του δεν είναι η απόλαυση, αλλά ο συμβολισμός του. Έτσι ξεκίνησα. Γιατί συμβόλιζε την ενηλικίωση, τη χειραφέτηση, τον αντρισμό. Αυτόν που θα αμφισβητήσει η Σπεράντζα Βρανά όταν θα φυσήξει τον καπνό στο πρόσωπο του αρσενικού. Ναι, ένα τσιγάρο είναι η συνέχεια του χεριού μου, όπως το ντουφέκι για τον ποιητή. Όμως, τώρα αλλάζει η συμβολική τάξη των πραγμάτων. Οι πραγματικοί ή οι συμβολικοί «φαλλοί» είναι αχρείαστοι. Ζούμε στην εποχή της αποστείρωσης και της «διαφάνειας του κακού»(Μποντριγιάρ). Ζούμε στην εποχή των παιδιών του σωλήνα, των παιδιών φούσκες. Έτσι, όπως έχουν τα πράγματα, η καπνοαπαγόρευση τονίζει τη συμβολική βαρύτητα του τσιγάρου. Μοιάζει, μάλιστα, με τον λακανικό «συμβολικό ευνουχισμό». Γιατί το τσιγάρο με τη μορφή πλέον του πούρου προβάλλεται σαν φαλλικό σημείο κατά το ανάλογο των σκήπτρων και των εμβλημάτων των εξουσιαστών. Τα «σημεία» αυτά ευνουχίζουν καθώς παγιδεύουν τον άνθρωπο μέσα στη συμβολική τάξη της εξουσίας τους. Συνεπώς, ο συμβολικός ευνουχισμός είναι συνώνυμος με την εξουσία, γιατί αυτός δίνει την εξουσία. Γιατί πλέον δεν μιλούν οι άνθρωποι(εξουσιαστές ή γκόλντεν μπόις) αλλά τα «κοχίμπα» τους. Φανταστείτε την αντιστροφή (και τη διαστροφή) όταν ο φαλλός-πούρο εκλαμβάνεται ως σκήπτρο, ως σύμβολο της αρσενικής εξουσίας. Υπ’ αυτή την οπτική ο φαλλός αποκόπτεται από το σώμα και μια ορισμένη λειτουργία του και προεξέχει σαν ασυνάρτητο και καταχρηστικό πρόσθεμα, ένα από την άποψη του σημαίνοντος άχρηστο πλεονάζον.
Αλλά τα πούρα είναι για άλλους. Το δικό μας λαϊκό τσιγαράκι είναι σύμβολο του σεκλετιού, του σεβντά, του έρωντα, του καημού και του θολώματος του νου για να αντιμετωπίσει τις ποικίλες αδικίες. Άλλη συμβολική τάξη εδώ. Αλλά να, τα παιδιά με κοιτούν με λύπη και ανησυχία. Μα πάνω απ’ όλα, τα λόγια μου ακυρώνονται όταν τους μιλώ για τον αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο. Γι’ αυτό σήμερα κόβω το τσιγάρο.