Τρίτη 10 Φεβρουαρίου 2009

Νέος πολιτισμός

Τελικά, τι είναι ο άνθρωπος; Το μίσος που σκοτώνει ή η αγάπη που εκχωρεί; Η βία που ματαιώνει ή η ειρήνη που αναγνωρίζει; Η αλληλεγγύη που συνενώνει ή η ατομικότητα που διαιρεί; Τι μπορεί να συνδέει τα στελέχη των πολιτικών κομμάτων και δη αυτών της εξουσίας; Τι άραγε συνέχει αυτούς τους ανθρώπους στο ίδιο κόμμα, σήμερα; Τίποτα. Οι συνδετικοί αρμοί που συγκολλούν τις επιμέρους ψηφίδες-ατομικότητες, δεν υφίστανται, καθώς δεν υπάρχει ένα πολιτικό πρόταγμα, μια κοινή ιδεολογία. Υπάρχει μόνο η ιδεολογία της ατομικότητας. Και η έλλειψη σύνθεσης της ατομικότητας με τη συλλογικότητα, επιφέρει το χάος. Γι’ αυτό οι πολιτικοί σχηματισμοί εξέπεσαν σε μία κοινότητα ατομικών συμφερόντων, ό,τι δηλαδή ήταν οι φατρίες. Αλλά και η ατομικότητα με την έννοια της ατομικής υπαρξιακής Αγωνίας που κάποτε οδηγούσε στην πίστη αρχικά της ηθικής, μετά της θρησκείας και ύστερα της αισθητικής, της ελπίδας και της απελπισίας (Κιρκεγκορντ) δεν υπάρχει, αφού δεν υπάρχουν θεσμοί συνάντησης, αφού τίποτα δεν μοιράζεται. Γι’ αυτό η παρούσα κρίση δεν είναι μόνο οικονομική ή πολιτική αλλά και πολιτισμική, δηλαδή υπαρξιακή. Υπ’ αυτή την οπτική, αν το όργιο και ο κανιβαλισμός ήταν το χαρακτηριστικό της ακμής, η αλληλοσφαγή και η καταστροφή θα είναι το χαρακτηριστικό της παρακμής του καπιταλισμού. Η επανάσταση της ατομικότητας έχει καταρρεύσει. Η δυτική Δημοκρατία διέρχεται κρίση. Γι’ αυτό ίσως θα πρέπει να ξαναδούμε τη δημοκρατία όχι ως κάτι δεδομένο, αλλά ως μια συνεχή κατάκτηση (Ταμπούκι). Ίσως πρέπει να πούμε μαζί με τον Πιερ Βιντάλ-Νακέ ότι «πατρίδα μας είναι η δημοκρατία» και πως μια κοινωνία της φιλίας, των ατομικών δικαιωμάτων και της έκφρασης όλων των πολιτιστικών ταυτοτήτων είναι δυνατή. Να δούμε, ακόμα, τη συλλογικότητα ως μία ποιοτική αλλαγή, στο έδαφος της οποίας ανθίζει η Αγάπη, η ενεργητική πραότητα (Μπόμπιο) και η μεγάλη Ατομικότητα. Να ξαναδούμε το Εγώ-Άνθρωπος, που καταφάσκει στο δρόμο και την περιπέτεια, όχι για να την κοπανήσει από τον εαυτό του, αλλά για να τον ξαναβρεί. Και όλα αυτά γιατί η πραγματική διέξοδος στη σημερινή οικονομική κρίση χρειάζεται ένα άλλο οικονομικό μοντέλο, που φορέας του θα είναι ένας νέος άνθρωπος, ένας νέος πολιτισμός.

Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου 2009

Εξουσία και διαστροφή

Ο Φρόυντ μίλησε για εκείνο το κρυμμένο μέσα μας «ον» (το ασυνείδητο), που μας χειραγωγεί σαν να είμαστε μαριονέτες. Ο Λακάν είπε για το alter ego, τον «Άλλο», το «υποκείμενο μέσα στο υποκείμενο, που το υπερβαίνει», για το Αυτό που μιλάει (ca parle). Κάποιοι άλλοι αποδίδουν την προέλευση των αγχογόνων παρορμήσεων, των διαστροφικών συμπεριφορών και των παθολογικών αντιδράσεων στις πηγές της ιουδαϊκο-χριστιανικής παράδοσης σύμφωνα με τις οποίες όλες οι παρεκκλίνουσες συμπεριφορές του ανθρώπου αποδίδονται στο «δαίμονα» που βρίσκεται κρυμμένος βαθιά μέσα του! Ο εξορκισμός αυτών των «δαιμόνων» γίνεται δια της σμίκρυνσης. Ο Κάφκα «μικραίνει» ο ίδιος, γίνεται κατσαρίδα για να τους ξεφύγει. Ο διεστραμμένος, αντιθέτως, επιδιώκει την σμίκρυνση των «άλλων» ώστε να τους φέρει στα μέτρα του και να τους λιώσει. Για να το πετύχει αυτό μεταμορφώνεται άλλοτε σε αλεπού, άλλοτε σε αρουραίο και πάντα σε χαμαιλέοντα. Είναι ο άνθρωπος των ρόλων και των περιστάσεων καθώς και των διαστροφικών τροπισμών. Είναι ο αριστοτελικός φασίστας, ο οποίος, αφού έχει φουρνίσει μικρά παιδιά και μεγάλους, επιστρέφει στο σπίτι του και χαϊδεύει με καντιανή τρυφερότητα το κεφάλι των εγγονών του. Ούτε τύψεις ούτε ενοχές. Πιστεύει ότι το καλό είναι το κακό που έχει νικήσει. Κλέψε, συκοφάντησε, ρουφιάνεψε, παραπλάνησε, φθόνησε, μίσησε, μηχανοράφησε, πρόδωσε, γλύψε, σκύψε, υπονόμευσε, διέσυρε, τρομοκράτησε, βασάνισε, δολοφόνησε -συμβολικά ή πραγματικά-, όλα τούτα κι άλλα πολλά του επιτρέπονται υπό τον όρο ότι θα «ξεπλυθούν» δίκην βρώμικου χρήματος στο χρηματιστήριο των αξιών της σύγχρονης χομπσιανής κοινωνίας, στην κολυμπήθρα του Σιλωάμ που αποκαλείται «επιτυχία». Το κακό, ακόμη και η κάθεξη του άλλου, του διπλανού του είναι πάντα μέσα στο παιγνίδι γιατί «έτσι είναι η ζωή»: «Ή αυτός ή εγώ». Σ’ ένα σύστημα που λειτουργεί με το νόμο του ισχυρότερου, του πιο πονηρού, οι «διεστραμμένοι ναρκισσιστές» είναι πανίσχυροι. Σε κοινωνίες όπου η επιτυχία αποτελεί τη μεγαλύτερη αξία και η εντιμότητα θεωρείται αδυναμία, το διεστραμμένο άτομο κυριαρχεί, χαρακτηριζόμενο απλώς επιτήδειο. Έτσι, η διαστροφή γίνεται η βάση της λειτουργίας κάθε λογής μαφιόζικης εξουσίας και όλων των σύγχρονων ολοκληρωτικών καθεστώτων.

Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου 2009

Μεσαίωνας

«Σας ικετεύω. Βγάλτε αμέσως τις εργάτριες από τα ψυγεία, γιατί θα πεθάνουν από το κρύο. Οι υπάλληλοι της Επιθεώρησης Εργασίας έφυγαν». Τα λόγια είναι του προέδρου του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Νάουσας Ημαθίας και απευθύνονται στους ιδιοκτήτες κονσερβοποιίας φρούτων, οι οποίοι έκλεισαν ανασφάλιστες εργάτριες σε ψυγεία-θαλάμους, προκειμένου να αποφύγουν τον έλεγχο της επιθεώρησης εργασίας! Εργασιακός μεσαίωνας. Ναι. Και το συνδικάτο; Ο πρόεδρος, ενώ ήξερε, δεν κατάγγειλε τους εργοδότες, γιατί οι εργάτριες θα απολύονταν πάραυτα! Και η απεργία; Είναι δύσκολοι οι καιροί για επαναστάτες, σκέφτηκε ο πονετικός αρχισυνδικαλιστής. Κι ας βράζει ο τόπος, ας ξεσηκώνεται η Ευρώπη κι όλος ο κόσμος. Και δικαιώνεται εκείνος ο μικρός το δέμας τηλε-κήρυκας, που προαναγγέλλει την «επανάσταση από τα πάνω», αφού οι «κάτω», όπως λέει, δεν δύνανται. Αλλά ποιος τους έκανε να μην δύνανται μικρέ βοναπάρτη; Ποιος κατέστησε το συνδικαλισμό αναξιόπιστο; Ο έλεγχος των «πάνω», η χειραγώγηση από τα κόμματα και κατ’ επέκταση από τα μεγάλα και μικρά συμφέροντα δεν είναι που απαξίωσαν συνδικάτα και θεσμούς της κοινωνίας των πολιτών; Τώρα, οι «πάνω», θα κάνουν μία ακόμη επανάσταση, αλλά για να ανατρέψουν τι; Πρώτα απ’ όλα πρέπει, όχι μόνο να αλλάξουν, αλλά κυριολεκτικά να ανατρέψουν τον εαυτό τους. Άραγε, θα αφήσουν τα συνδικάτα να λειτουργήσουν αυτόνομα; Ποιος θα το κάνει αυτό; Ποιος κατακτά την εξουσία και αυτοχειριάζεται, πέφτοντας από το ύψος του ουρανοξύστη; Κανείς. Εκτός κι αν υπάρχει μια ιδεολογία, μία πίστη, μια «εμπνέουσα αξία», που να έχει συνεπάρει κάποιους από τους «πάνω», δημιουργώντας ένα νέο κινητοποιό «ρίγος». Όμως, κάτι τέτοιο δεν υπάρχει. Γι’ αυτό η… επανάσταση, αντί να αλλάξει αυτούς που πρέπει, θα αλλάξει τους «κάτω», κάνοντας ακόμα πιο μεσαιωνικές τις εργασιακές σχέσεις, ακόμη πιο μαύρη τη ζωή τους στο όνομα της ανάπτυξης (πράσινης, κίτρινες ή εμπριμέ) και ενός ακόμη παραδείσιου μέλλοντος. Αυτού που είναι πάντα αναμενόμενο, σαν νήμα ελπίδας που συγκρατεί τους απελπισμένους. Αλλά κάποτε αυτό το νήμα γίνεται βρόγχος για όλους.

Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου 2009

Τα παιδιά

«Δεν έχω τι να κάνω σ’ αυτόν τον κόσμο». Η ρήση δεν είναι κάποιου που εξεμέτρησε τον βίο του, δεν ανήκει στο παραλήρημα ενός απελπισμένου άνεργου ή ενός εστέτ ποιητή, αλλά σ’ ένα παιδί που ζει στις φαβέλες του κόσμου, ενός μικρού παιδιού που πριν να αρθρώσει τη ζωή, πριν καν τη ζήσει, πριν να γνωρίσει την περιπέτεια και το μυστήριο, ό,τι συνιστά την «αγωνία των παιδιών»(Κίρκεργκωρ), κατάλαβε ότι δεν υπάρχει χώρος, δεν υπάρχει χρόνος μήτε ρόλος, δεν υπάρχει μέριμνα και βλέμμα γι’ αυτό. Αυτή είναι η δημοκρατία μας, αυτός είναι ο κόσμος μας, ο δυτικός, η «υποκρισία μιας δημοκρατίας που έχει μεθύσει από ελευθερία και ισότητα, την ίδια στιγμή που αποστρέφει το πρόσωπό της από λαμπρούς μαθητές των οποίων το μόνο σφάλμα είναι ότι ανήκουν στον απλό αγροτικό κόσμο, τη στιγμή που φυλακίζει τους φυγάδες, οι οποίοι διψούν για ελευθερία, και τους στέλνει στα κάτεργα όπου βασανιστές τυραννούν τα παιδιά… με το πρόσχημα ότι θα τους προσφέρει τα φώτα της». Αυτά έλεγε ο Ζενέ στον αιώνα του, αυτά είχε υποστεί ως νόθο παιδί, ακριβώς τα ίδια και χειρότερα ισχύουν τον 21ο αιώνα. Τώρα τα παιδιά παραμένουν εσαεί αόρατα, εξόριστα, ερημωμένα από την αγάπη που έχουν ανάγκη για ν’ ανθίσουν. Αυτός ο κόσμος, η Δύση, αυτή η δημοκρατία μισεί τα παιδιά. Γι’ αυτό «…όταν βρεθείς εκεί ανάμεσα σ’ όλα τα παιδιά του θλιμμένου αμερικάνικου παράδεισου... θα δεις πως όλοι έχουν γίνει παράφρονες - ένα παρανοϊκό σύμπαν»(Κέρουακ). Σήμερα η παράνοια από την Αμερική, το αρχέτυπο της σύγχρονης δημοκρατίας και του δυτικού πολιτισμού, έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον κόσμο. Γιατί και για τ’ άλλα, τα ευνοημένα παιδιά τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Ο χρόνος ως ιστορία και η μνήμη χάθηκαν απ’ τη ζωή. Όλα είναι στιγμιαία και ταυτόχρονα. Το πνεύμα έχει καταντήσει οργανωμένη νοημοσύνη, δεξιοτεχνία και ευτελής χρησιμοθηρική εξυπνάδα. Η κουλτούρα ως καλλιέργεια δεν είναι παρά μια επίφαση. Η φαντασία διχοτομείται απόλυτα, χάνει τις αποχρώσεις κι έτσι παύει να είναι φαντασία. Και τα παιδιά μας όταν δεν αυτοκτονούν, δαιμονίζονται. Γιατί ο δαιμονισμός είναι «η μιλιά της βουβαμάρας».

Τρίτη 3 Φεβρουαρίου 2009

Σιμόν Βέιλ

Στη μία πλευρά, η γκρι αλαζονεία, ο ασάλευτος κόρος, η ύβρις των λίγων του Νταβός, αυτών που κυβερνούν τον καιρό και τον κόσμο. Στην άλλη πλευρά, στη Βραζιλία, το μήνυμα της alter orbis, της άλλης οικουμενικότητας, της νέας ευαισθησίας και του ανθρωπισμού, στην ίδια «γραμμή» καλοσύνης που ξεκίνησε στο Πόρτο Αλέγκρε και εξακολουθεί να θάλλει στα πρόσωπα υπέροχα όμορφων κοριτσιών και νεαρών. Αυτών που πολιορκούν την ύβρι και την απανθρωπιά με όπλα το «Εν Παν» και την ελπίδα για ένα κόσμο λιγότερο οδυνηρό, για μία ζωή που θα είναι πραγματικό δώρο για όλους, χωρίς πολέμους και σφαγές νηπίων, χωρίς φτώχεια και όπου όλοι θα μπορούν να θαυμάζουν την ομορφιά όχι ως αφαίρεση αλλά ως κατοικούσα στα πράγματα και τους ανθρώπους. Εδώ νιώθεις ότι η ελπίδα είναι αληθινή, ότι τα τετριμμένα μηρυκάσματα δεν αρκούν για να σώσουν τους χομπσιανούς, ότι η ελπίδα ανθίζει στις ρωγμές και στις καρδιές. Τους βλέπω και θυμάμαι τη φιλόσοφο Σιμόν Βέιλ, τη φιλόσοφο που πέθανε νωρίς, μόλις τα 33 της χρόνια, το 1943. Αυτή που σταμάτησε την από καθέδρας διδασκαλία της και πήγε δύο χρόνια (1934-35) ως απλή εργάτρια στα μεγάλα εργοστάσια για να γνωρίσει στο πετσί της την κατάσταση της εργατικής τάξης. Για την Βέιλ, ο σεβασμός προς τον άλλον, προς τον άνθρωπο είναι η μόνη υποχρέωση. Κι αυτή πληρούται όταν ο σεβασμός είναι πραγματικός και όχι υπερβατικός. Και ο πραγματικός σεβασμός είναι αυτός που καλύπτει τις γήινες ανάγκες του ανθρώπου, που είναι φυσικές(τροφή, στέγη, ζεστασιά κ.ά.) αλλά κυρίως αυτός που ικανοποιεί τις ανάγκες για τη ζωή της ψυχής. Οι ψυχικές ανάγκες δεν έχουν καμία σχέση με επιθυμίες, βίτσια και καπρίτσια αλλά με αυτό που δίνει νόημα στην ύπαρξη. Η συνονόματή της, η Σιμόν ντε Μπωβουάρ την άκουγε να λέει στους διαδρόμους της Σορβόνης, πως «Ένα μόνο πράγμα αξίζει σήμερα στον κόσμο, η επανάσταση που θα δώσει τροφή σ’ όλο τον κόσμο». Αλλά είπαμε, αυτός ο «σεβασμός», αυτή η επανάσταση δεν είναι ολοκληρωμένη, αν δεν συνοδεύεται από ένα νόημα, που θα τρέφει και την ψυχή.

Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου 2009

Λάθος αντίπαλος

Στη Βρετανία τα συνδικάτα ξεσηκώνονται. Όχι εναντίον των τραπεζών, όχι εναντίον αυτών που προκάλεσαν την οικονομική κρίση, ούτε εναντίον της κυβέρνησης του Μπλερ πριν και του Μπράουν σήμερα, αλλά εναντίον των μεταναστών! Το «εσωτερικό προλεταριάτο» επιτίθεται στο «εξωτερικό προλεταριάτο»(Τόυνμπη). Η μετάθεση της σύγκρουσης στην περιφέρεια, ο «εμφύλιος των κάτω», αυτό που οι Αμερικανοί WASP’s ανήγαγαν σε επιστήμη στις ΗΠΑ, μεταφέρεται τώρα στην Ευρώπη. Για όλα φταίνε οι μετανάστες, αυτοί που μας παίρνουν τις… δουλειές. Ο ρατσισμός σε πλήρη ανάπτυξη. Για όλα φταίνε οι ξένοι! Το σύστημα χρειάζεται ένα εξιλαστήριο θύμα, έναν αποδιοπομπαίο τράγο για να κρύψει τη χρεοκοπία του. Χθες ήταν οι Εβραίοι, σήμερα, οι «μετανάστες». Δεν θ’ αργήσει η ώρα που ο φασισμός θα βγει από το κέλυφος του ρατσισμού. Ήδη, στην Ιταλία τρεις νεαροί πυρπόλησαν έναν Ινδό μετανάστη από «ανία»! Στην Ελλάδα οι εμφύλιοι των κάτω και οι κοινωνικοί αυτοματισμοί εμφανίζονται με τη σχετική καθυστέρηση του εγχώριου πολιτικού συστήματος σε σχέση με τη Δύση. Εδώ η πολιτική διαχείριση των «κάτω» δεν έχει αναπτυχθεί σε επιστήμη. Γι’ αυτό η αντιπαράθεση εξακολουθεί να είναι κεντρική και η δομική βία παραδοσιακή. Αλλά τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη έχουμε τη διάχυση της ίδιας σύγχυσης σχετικά με τα αίτια της κρίσης. Κανείς δεν ξέρει από πού προέρχεται και που στοχεύουν τα μέτρα ανάκαμψης. Κανείς δεν μπορεί να καταλάβει πως από την κρίση του πετρελαίου (150 δολάρια) και των τροφίμων, όπου κάποιοι ενθυλάκωσαν εκατοντάδες δις δολάρια, φτάσαμε στο σημερινό κραχ. Για την ακρίβεια, όσοι κερδίζουν κάτι ξέρουν, που οι χαμένοι αγνοούν. Γιατί είναι βέβαιο ότι οι χρηματοπιστωτικές συνταγές ανάκαμψης (ενίσχυση των υπεύθυνων της κρίσης) υλοποιούνται στην ίδια νεοφιλελεύθερη κουζίνα. Η ενισχυόμενη με ρευστό «αυτοκρατορική οικονομία» (πολυεθνικές, τράπεζες) θα επιβιώσει σε βάρος της «μικρής οικονομίας» και οι μεγάλες χώρες σε βάρος των μικρών. Και σ’ αυτό το κανιβαλικό όργιο οι εργαζόμενοι, δυστυχώς, θα «τρώγονται» μεταξύ τους!

Κυριακή 1 Φεβρουαρίου 2009

Ο άνθρωπος-εμπόρευμα

Η σημερινή οικονομική κρίση θα είναι χειρότερη από την κρίση του 1929. Η διαπίστωση των ειδικών ότι οι «ενέσεις» ρευστότητας παρέχουν μία πρόσκαιρη ανακούφιση μόνο, προκαλεί φρικίαση. Στις ΗΠΑ, οι γιγαντιαίες μιντιακές τελετουργίες του Ομπάμα δεν κατάφεραν να ξορκίσουν το κακό! Οι πόλεις φαντάσματα, τα εκατομμύρια των αστέγων, η ελεύθερη πτώση των μισθών και τα εκατομμύρια των ανέργων εξακολουθούν να κυκλώνουν σαν στρατιές σκιών την εικόνα του πολύφερνου προέδρου. Εν τω μεταξύ, η αισχροκέρδεια στις πρώτες ύλες συνεχίζεται, ο νεοφιλελευθερισμός είναι ακόμη εδώ, μαζί και ο μεγάλος φόβος των ελίτ για τις επικείμενες εξεγέρσεις των πεινασμένων. Γι’ αυτό κάποιοι εξ αυτών προτείνουν τη δημιουργία «κέντρων επειγουσών καταστάσεων» στις στρατιωτικές βάσεις! Απέναντι σ’ αυτή την κρίση της οικονομίας, την κρίση της πολιτικής, της αντιπροσώπευσης, την κρίση της ατομικής και συλλογικής ταυτότητας, την ασφυκτική πολιορκία των αναπτυγμένων χωρών από τους «λαθραίους της ζωής», την επιβολή του οικονομικού επί του οικονομικού, υπάρχουν εκείνοι που την είχαν προβλέψει και οι οποίοι παρά την πληρωμένη σιωπή της επίσημης μιντιακής προπαγάνδας, προτείνουν το πέρασμα από τον πολιτισμό του χρήματος, της συσσώρευσης και του κανιβαλικού ανταγωνισμού, στον πολιτισμό της ανακατανομής, του δίκαιου μοιράσματος του κοινωνικού πλούτου και της συνεργασίας. Όμως, και οι προτάσεις αυτές πάσχουν, αφού χρησιμοποιούν παλιές και όχι νέες έννοιες για να περιγράψουν τη βιωμένη πραγματικότητα. Παραβλέπουν, προπάντων, κάτι θεμελιώδες, ότι ο άνθρωπος δεν είναι πλέον αντικείμενο εκμετάλλευσης μόνο ως προς την εργασία του, αλλά ως ένα καθολικό εμπορεύσιμο προϊόν. Αυτό διαφεύγει από τις αναλύσεις και τις προσπάθειες διάγνωσης της σημερινής κρίσης. Γι’ αυτό κάποιοι επιμένουν στα παλαιά ιστορικά υποκείμενα των αλλαγών, ενώ σήμερα τα υποκείμενα αυτά έχουν διευρυνθεί, συμπεριλαμβάνοντας όλους τους «κάτω», όλους όσους γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης τόσο στον εργάσιμο όσο και στον ελεύθερο χρόνο τους, τόσο στο σώμα όσο και στην ψυχή και το μυαλό τους.

Κι όμως συμφωνήθηκε η Νέα Γιάλτα

  [ Γιώργος X. Παπασωτηρίου /artinews / 20.11.26 ] Οι προσδοκίες για την συνάντηση των Σι, Τραμπ, Πούτιν φαίνεται ότι διαψεύστηκαν για το σ...