Ο θάνατος του ανθρώπου

Ποιος σκότωσε τον έμπορο ρούχων στη Δράμα; Ποιος τον εξανάγκασε σε αυτοχειριασμό; Ποιος του έσφιξε τη θηλιά των χρεών στο λαιμό; Οι δραμινοί επιχειρηματίες ξέρουν και διαμαρτυρήθηκαν, χθες, για την απελπιστική τους κατάσταση, κατεβάζοντας τα ρολά των μαγαζιών τους την ώρα της κηδείας. Φαίνεται πως μας έχουν καταδικάσει εις θάνατον. Ακόμα χειρότερα, είμαστε ο αντίπαλός τους, ένας «εχθρός λαός». Κι ας ζητάει το αρμόδιο για τα έσοδα κυβερνητικό στέλεχος από τους εφόρους να επιδείξουν συμπάθεια και «νιώσιμο» των δυσκολιών, που περνάνε οι φορολογούμενοι! Είναι ο ίδιος, ο οποίος την προηγούμενη ημέρα εξήγγειλε ποινικές διώξεις για όσους χρωστούν πάνω από πέντε χιλιάδες ευρώ. Από ποια, τάχα, φιλοσοφία διέπεται η κυβέρνηση όταν προχωρά σε μία πρακτική που παραπέμπει σε φοροεισπράκτορες της οθωμανικής αυτοκρατορίας; Από πού αντλεί τη νομιμοποίησή του ο ανερμάτιστος κυνισμός και η απίστευτη σκληρότητα; Πληροφορίες αναφέρουν ότι πολλά κυβερνητικά στελέχη έχουν την πεποίθηση πως οι Έλληνες έχουν χρήματα και τα κρύβουν στο σεντούκι. Ναι, είναι αλήθεια ότι κάποιοι Έλληνες έχουν, αλλά αυτοί είναι οι ανεξέλεγκτοι και ανέλεγκτοι φοροφυγάδες των «οφ σορ», ενώ οι οφειλέτες των 5000 ευρώ και άνω είναι οι μισθωτοί, οι συνταξιούχοι και οι μικρομεσαίοι επιχειρηματίες, δηλαδή τα συνήθη υποζύγια. Αυτοί που υφίστανται συνεχώς τα υλικά και τα ψυχικά κατάγματα. Αλλά το τελειωτικό τσάκισμα το προκαλεί η αδικία. Και δεν έχουμε άλλη αντίδραση πάρεξ την οργή. Αγανακτούμε και οργιζόμαστε. Αυτό μας καλούσε να κάνουμε και ο ανθρωπιστής Stephane Hessel, που πέθανε χθες. «Η ίδρυση μιας αληθινής οικονομικής και κοινωνικής δημοκρατίας η οποία θα εξαλείψει τα φεουδαρχικά στοιχεία από την οικονομία…» και τη «δικτατορία των χρηματαγορών» είναι πρωταρχικό μας μέλημα έγραφε ο Εσέλ. Όμως η ίαση των παθογενειών δεν μπορεί να γίνει μόνο με την αγανάκτηση. «…το να αντικαταστήσει η αγανάκτηση την πολιτική και, πάνω απ’ όλα, να αντικαταστήσει τη δημιουργία των αποτελεσματικών της μορφών είναι μια αυταπάτη… Είναι βεβαίως μια απάντηση έστω και στοιχειώδης. Όμως είναι ανάγκη να οικοδομηθεί ένα πολιτικό υποκείμενο. Φυσικά πρέπει να καταλάβουμε καλά, να μελετήσουμε ποιο θα μπορούσε να είναι, τι μορφή θα πρέπει να λάβει, να κατανοήσουμε με ποιους τρόπους, λίγο-λίγο, θα μπορέσει να υλοποιηθεί αυτή η ανάγκη…», επισημαίνει ένας άλλος διανοητής, ο Ιταλός Πιέτρο Ινγκράο στο βιβλίο του «Δεν αρκεί η Αγανάκτηση»(εκδόσεις Εύμαρος). Πάντως, για την ώρα, βρισκόμαστε σε μία κατάσταση χαοτική, όπου η πολιτική είναι ταυτισμένη με την αγανάκτηση και την απόρριψη(Μπέπε Γκρίλο). Ο ορθολογισμός και ο προγραμματικός πολιτικός λόγος δεν υφίστανται. Γι’ αυτό το μόνο που μπορούμε να πούμε είναι ότι πρόβλημα περισσότερο κι από το ψωμί και το δημοκρατικό σύνταγμα είναι να μη χαθεί η ιδέα της ανθρωπιάς.

Κράτος-Προκρούστης

Το μήνυμα των ιταλικών εκλογών δεν είναι εναντίον της Ευρώπης, όπως ισχυρίζονται κάποιοι. Είναι εναντίον μίας συγκεκριμένης Ευρώπης, της γερμανικής Ευρώπης, της ΕΕ αλα Μέρκελ, μιας Ευρώπης της λιτότητας, της ανεργίας και της εξαθλίωσης. Αυτή την Ευρώπη καταδίκασαν οι Ιταλοί. Αυτή καταδικάζουν όλοι οι νοτιο-ευρωπαίοι. Όμως, εγώ από σήμερα έχω γίνει οπαδός του Μπέπε Γκρίλο, αυτού που κάποιοι θεωρούν λαϊκιστή γιατί μέμφεται συλλήβδην το κράτος, τους πολιτικούς και την πολιτική. Και εξηγούμαι γι’ αυτή την ακραία στάση μου: Χθες έλαβα από την εφορία ένα «μπουγιουρντί» για να πληρώσω 8.000 περίπου ευρώ για ένα ποσό 8040 ευρώ που έλαβα το 2004 ως αποζημίωση για την εργασία μου στην Επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων και το οποίο έπρεπε κατά τη μεταγενέστερη απόφαση του Δημοσίου(2011) να φορολογηθεί ως μισθωτή υπηρεσία. Αν η αποζημίωση δινόταν ως μπόνους, όπως έγινε με τα στελέχη της Επιτροπής, δεν θα φορολογούνταν! Το χειρότερο όλων, όμως, είναι ότι από το ποσό, που καλούμε να πληρώσω, σχεδόν το μισό είναι προσαυξήσεις! Με άλλα λόγια το κράτος (λειτουργώντας παράλογα και κυριολεκτικά ως τοκογλύφος) θεωρεί ότι ευθύνομαι εγώ για τη μη έγκαιρη φορολόγηση του ως άνω ποσού, ενώ η ευθύνη ανήκε σ’ αυτό καθώς η Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων ήταν εταιρία όπου το Δημόσιο ήταν ο βασικός μέτοχος. Που, όμως, να βρω το δίκιο μου; Στον Μαυραγάνη, στον Στουρνάρα ή μήπως στον Σαμαρά; Ορμώμενος από τις πεποιθήσεις μου κατέληξα στον έφορο ως τον καθ’ ύλην αρμόδιο. Αυτός, όμως, με παραπέμπει στη Γενική Γραμματεία του Θεοχάρη. Αίφνης αντιμετωπίζω τον τοίχο από ένα τυποποιημένο και απρόσωπο κράτος, ένα κράτος-Προκρούστη που δεν καταλαβαίνει ούτε από το άδικο του πράγματος ούτε από την αντικειμενική δυσμενή συγκυρία ούτε από την προσωπική μου κατάσταση, που έχω δύο παιδιά φοιτητές, μήνες απλήρωτος(αφού το κράτος τοκογλύφος είναι συγχρόνως και μπαταξής όταν πρόκειται για τα δικά του ληξιπρόθεσμα χρέη) αλλά και χαράτσια καρφιτσωμένα στα υπ’ όψιν. Γι’ αυτό, ξαναλέω, αρχίζω να καταλαβαίνω τον Γκρίλο, αρχίζω να αντιλαμβάνομαι την αγανάκτηση του αδικημένου, μερικές φορές καταλαβαίνω και αυτούς που αυτοχειριάζονται αλλά κι αυτούς που παίρνουν τα καλάσνικοφ. Η αδικία με έχει καταστήσει οργισμένο, ο κυνισμός των πολιτικών ηγετών με έχει κάνει έξαλλο και η αδιέξοδη απελπισία έχει τσακίσει και τα φρένα και τον ορθολογισμό μου. Πως μπορείς τάχα να απαντάς ορθολογικά σε τέτοιο παραλογισμό; Πως μπορείς να είσαι μειλίχιος και ψύχραιμος απέναντι σε τέτοιο κυνισμό; Κύριοι, οι εκλογές στην Ιταλία δεν είναι τίποτα σ’ αυτό που πρόκειται να συμβεί την Ελλάδα, αν δεν αλλάξετε στάση.

Τα όρνεα που λέγονται distress funds

Μικρά παιδιά κλέβουν κεριά για να διαβάσουν γιατί τους έκοψαν το ηλεκτρικό στο σπίτι. Βαρύς ακούγεται ο στεναγμός των εκατομμυρίων φτωχών της βαλκανικής. Ενώ από την Ιβηρική χερσόνησο δεν έχει σταματήσει η ηχώ της κραυγής της Καντέλα Πένα, της ισπανίδας ηθοποιού, η οποία παραλαμβάνοντας το βραβείο Γκόγια για την ερμηνεία της είπε: «Σε όποια γλώσσα, από εδώ που βρίσκομαι, ζητώ δουλειά. Έχω ένα παιδί να μεγαλώσω…»! Από μία άλλη χερσόνησο του ευρωπαϊκού νότου θα ακουστεί η φωνή, ενός θεατρίνου αυτή τη φορά, του Μπέπε Γκρίλο, ο οποίος συνεπαίρνει τους νεόπτωχους της Ιταλίας με μία σειρά από καταγγελίες κι ένα vaffanculo κατά των πολιτικών και της πολιτικής! Είναι φανερό πως η οργή έχει φθάσει στο σημείο βρασμού και το καπάκι της κοινωνικής συνοχής κινδυνεύει να τιναχθεί στον αέρα. Κι ενώ θα ανέμενε κανείς να υπάρξουν προσπάθειες αποσυμπίεσης της κοινωνικής έντασης, οι κυρίαρχοι της Ευρώπης επιμένουν στην ίδια πολιτική άγριας λιτότητας που εξαθλιώνει τους πληθυσμούς και τσακίζει τις οικονομίες. Κι όταν οι κοινωνίες και οι οικονομίες θα καταστούν εντελώς «πτώματα», τότε θα επιπέσουν επ’ αυτών τα όρνεα των distress funds, των ξένων εταιρειών που προτίθενται να αγοράσουν από τις ελληνικές τράπεζες, οι οποίες τώρα προσπαθούν να καλύψουν τις αυξήσεις των μετοχικών τους κεφαλαίων, κοψοχρονιά τα «κόκκινα» δάνεια των υπερχρεωμένων νοικοκυριών με στόχο να τα εισπράξουν 100% μέσω κατασχέσεων. Κι ενώ η Ελλάδα κινδυνεύει ως οικονομική, κοινωνική και, εντέλει, εθνική οντότητα, κάποιοι θέτουν υπεράνω όλων την παραταξιακή «αλήθεια» και επιβίωση, δημιουργώντας με τη στάση τους συνθήκες εμφυλίου πολέμου. Και οι μεν και οι δε πιστεύουν με καθαρή συνείδηση και ενδεχομένως με αγνά κίνητρα ότι μάχονται για τη σωτηρία της χώρας, αλλά εκείνο που τους καθιστά επικίνδυνους είναι ο μανιχαϊστικός τρόπος σκέψης τους, που τα βλέπει όλα μαύρα ή άσπρα, αποδίδοντας στον αντίπαλο μία εγγενή και αντικειμενική κακία! Με άλλα λόγια, ο απέναντι παραπέμπει σε εχθρό και διώκτη των από εδώ και τούμπαλιν. Μάλιστα, από την πολιτική πόλωση οδηγούμαστε στην κοινωνική πόλωση καθώς η πολιτική ιδεολογία συνυφαίνεται με τις ανάγκες της προσωπικής ταυτότητας των ανθρώπων, που θέλουν από κάπου να πιαστούν και να ελπίσουν. Σ’ αυτή τη σύνδεση οφείλεται η όξυνση της αντιπαλότητας και οι συνοπτικές κρίσεις με βάση τις περίφημες «ταμπέλες». Έτσι, ο ορθολογισμός και ο διάλογος υποχωρούν, αφήνοντας τη θέση τους στον τυφλό φανατισμό και, τελικά, στην άγρια σύγκρουση. Είναι πρόδηλο ότι η Ελλάδα δεν έχει σήμερα την πολυτέλεια για τέτοιου είδους περιπέτειες. Γι’ αυτό θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με «όπλο» τη σύνεση και τη λογική όσοι υποδαυλίζουν πολιτικές φανατισμού και κοινωνικού εμφυλίου πολέμου.

Η αδικία τσακίζει

Δεν είναι μόνο η έλλειψη ελπίδας και προοπτικής, δεν είναι η πείνα και η ανεργία που θολώνουν το νου και λύνουν τα φρένα, τη τελειωτική μαχαιριά τη δίνει η αδικία. Γιατί οι ίδιοι άνθρωποι που διακήρυσσαν τη δανεική ευμάρεια, κάνοντας το λάιφ στάιλ ιδεολογία, τρόπο ζωής και ρυθμό των νεοελλήνων, οι ίδιοι άνθρωποι κάνουν τώρα την αποτυχία τους βραδινή τηλεοπτική αφήγηση, την οποία πωλούν με τον ίδιο ευτελή τρόπο και λόγο, με την ίδια αποκρουστική εικόνα όπως και πριν. Οι ίδιοι άνθρωποι στην τηλεοπτική οθόνη, οι ίδιοι στην οικονομία, οι ίδιοι στα μίντια, οι ίδιοι και στην πολιτική. Γι’ αυτό η κρίση δεν γίνεται ευκαιρία για κάθαρση και νέα αρχή, αλλά γίνεται ευκαιρία για να γίνουν οι πλούσιοι (σε αγαστή συνεργασία με τους ξένους επικυρίαρχους), πλουσιότεροι, και κάποιοι εξ αυτών κρίσοι. Η πολυαναμενόμενη μεταρρύθμιση της ελληνικής κοινωνίας σε πιο δίκαιη βάση δεν υφίσταται. Γι’ αυτό η κοινωνική συνοχή τίθεται εν αμφιβόλω. Αντιθέτως, αν υπήρχε μία δίκαιη κατανομή των βαρών ακόμα και η πιο σκληρή πείνα θα αντέχονταν. Τώρα ο πλούτος συγκεντρώνεται σε ακόμα λιγότερα χέρια, ενώ η μεσαία τάξη τείνει να εξαφανισθεί πλήρως. Κάποιοι φαίνεται ότι έχουν δει την κρίση ως ευκαιρία για να «εξοντώσουν» τους ανταγωνιστές τους, κυρίως τους μικρούς. Δεν είναι τυχαίο γεγονός ότι ο φόρος του 20% για τις τηλεοπτικές διαφημίσεις αναστέλλεται για ένα ακόμα χρόνο, ενώ την ίδια στιγμή η απόφαση για μη δημοσίευση των ισολογισμών στις μικρές εφημερίδες ακούγεται ότι θα εφαρμοσθεί. Με ποια κριτήρια, άραγε, σκέφτεται την πρώτη περίπτωση το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης και με ποια τη δεύτερη; Σύμφωνα με πληροφορίες αυτό επιθυμούν τα μεγάλα συγκροτήματα Τύπου. Αν αυτό επιθυμεί και η κυβέρνηση τότε τίθεται πρόβλημα συγκεντροποίησης του Τύπου και, συνεπώς, δημοκρατίας και ελευθερίας στην πληροφόρηση. Κι αν κάποιος αντιτείνει, μιλώντας για τον ανταγωνισμό στην ελεύθερη αγορά, το ερώτημα που τίθεται είναι με ποια κριτήρια τα μίντια που χρωστούν εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στις τράπεζες θεωρούνται επιτυχημένα(πουλώντας κουπόνια αντί ειδήσεων), ενώ αυτά που δεν χρωστούν ή χρωστούν ελάχιστα πρέπει να εξαφανιστούν; Με ποια κριτήρια, άραγε, οι τράπεζες που ανακεφαλαιώνονται με το «αίμα» του ελληνικού λαού χαρίζουν νέα τεράστια δάνεια σε συγκροτήματα Τύπου, ενώ σε άλλες εφημερίδες αρνούνται τη δανειοδότηση; Αυτό ως γνωστόν αποκαλείται αθέμιτος ανταγωνισμός και την ευθύνη την έχει απολύτως η κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός. Δεν μπορεί ο κ. Στουρνάρας αλλά και το επικοινωνιακό επιτελείο της κυβέρνησης να παίζουν με δύο μέτρα και δύο σταθμά. Όσο για τον υποτιθέμενο έλεγχο της πληροφόρησης, κάνουν μεγάλο λάθος όσοι θεωρούν ότι αυτός θα υφίσταται εσαεί, ενώ ο πληθυσμός θα αισθάνεται απελπισμένος και αδικημένος. Την αντικατάσταση της πολιτικής με την πολιτική επικοινωνία την επιχείρησε πρώτη φορά το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου και φθάσαμε εδώ που φθάσαμε. Η δεύτερη φορά δεδομένων των συνθηκών θα είναι όχι φάρσα αλλά τραγωδία. Τέλος, ο «πόλεμος» μεταξύ των παρατάξεων φανερώνει αδυναμία, καθώς παραπέμπει σε μία προσπάθεια απόκτησης πολιτικής ταυτότητας δια του ετεροκαθορισμού, δηλαδή μέσα από τον καθρέφτη του «μεγάλου Άλλου», του διαχρονικού, του ιστορικού αντιπάλου. Αν, συνεπώς, η πολιτική ηγεμονία επιδιωχθεί με τους όρους του εμφυλίου πολέμου πριν 60 χρόνια, τότε αλίμονο για την Ελλάδα. Η ελληνική κοινωνία χρειάζεται μία ιδεολογία που θα εμπνέεται πρωτίστως από την κοινωνική δικαιοσύνη για όλους(με ίση συμμετοχή στα βάρη). Μόνο αυτή θα αποτελέσει το καύσιμο αφύπνισης και κινητοποίησης.

Όμηροι του Χρήματος

Βρέχει στην Αθήνα. Στη στοά του Βιβλίου και στη Χ. Τρικούπη τα μαγαζιά μοιάζουν κουφάρια αδειανά, ενώ το πολυκαιρισμένο «ενοικιάζεται» παραπέμπει σε διαρκή χρεοκοπία, καθώς κανείς δεν τα νοικιάζει πια. Στα «κοινωνικά δίκτυα» ο διάλογος γίνεται δεικτικός, πολωτικός, θανατερά απάνθρωπος. Στην οθόνη της τηλοψίας κάποιοι υποστηρίζουν διαρρηγνύοντας τα ιμάτιά τους ότι οι αυτοχειρίες στην Ελλάδα είναι απόρροια ιδανικών ερώτων και όχι της απελπισίας λόγω της οικονομικής δυσπραγίας! Η ώρα είναι έντεκα το πρωί κι ένα αυτοκίνητο τύπου βαν μοιράζει σάντουιτς και νερό στους εκατοντάδες αστυνομικούς, που επιτηρούν το δρόμο απ’ όπου θα διέλθει ένας ακόμη επίδοξος νέο-αποικιοκράτης, ο σοσιαλιστής Φρανσουά Ολάντ. Μετά το Μάλι στην Αφρική θα βομβαρδίσει τώρα και την Ελλάδα. Αυτή τη φορά όχι με πραγματικές βόμβες αλλά με κολακείες και κυνικές προτάσεις για τη συνεκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών μας πηγών. Γι’ ακόμη μια φορά καλούμαστε να επιλέξουμε αυθέντη και αφέντη. Από τη μια πλευρά οι Γερμανοί της άγριας λιτότητας και της δημοσιονομικής προσαρμογής και από την άλλη οι Γάλλοι, που προτείνουν ανάπτυξη τύπου Κέυνς και άμεσων επενδύσεων στις ελληνικές ΑΟΖ, τις οποίες, όμως, αμφισβητεί η Τουρκία. Γι’ αυτό πέραν των όποιων αποικιοκρατικών χαρακτηριστικών των προτάσεων Ολάντ, υπάρχει και μία γεωστρατηγική πλευρά, η οποία εν μέρει συμφέρει την Ελλάδα υπό τον όρο ότι θα κερδίσει κάτι κι αυτή από την εκμετάλλευση του ορυκτού της πλούτου. Θα κερδίσει άραγε; Είθε. Όμως, οι ελληνικές διαπραγματευτικές θέσεις είναι θέσεις ενός που είναι υπό την ομηρία του διεθνούς χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου. Για την ακρίβεια αν στο Μάλι ισχύει η άποψη του Βίσμαρκ σύμφωνα με την οποία «Η διπλωματία χωρίς όπλα, είναι μουσική χωρίς όργανα». Στην Ελλάδα ισχύει ότι «Η διπλωματία χωρίς χρήμα(τραπεζικά δάνεια), είναι μουσική χωρίς όργανα». Για να καταδειχθεί για μία ακόμη φορά ότι η Ενωμένη Ευρώπη δεν είναι μία ένωση ισότιμων και ελεύθερων εταίρων, που έχουν ως αρμό την ουμανιστική βάση της ανθρώπινης κατάστασης, αλλά μία Ευρώπη, όπου κάποιοι εκμεταλλεύονται την ένωση των χωρών προς ίδιον όφελος. Για την ακρίβεια αναφέρομαι στο εμπορικό πλεόνασμα της Γερμανίας πρωτευόντως και της Γαλλίας δευτερευόντως, το οποίο στηρίζεται στις εξαγωγές στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου με βάση το πανάκριβο ευρώ. Υπ’ αυτή την οπτική έχουν δίκιο όσοι υποστηρίζουν ότι σήμερα έχουμε στην Ευρώπη μία σύγκρουση του πολιτισμού με τον βάρβαρο νεοφιλελευθερισμό, αντιπαράθεση του ανθρωπισμού με την κοινωνία-στρατιωτική μηχανή του Βίσμαρκ. Στη δεύτερη περίπτωση η Ευρώπη δεν θα ενωθεί ποτέ ισότιμα, αλλά με βάση την καταναγκαστική ομηρία στους δανειστές της. Εν άλλοις λόγοις, η Γερμανία θα κατακτήσει την Ευρώπη με τις αλυσίδες του χρήματος και των δανείων.

Όλα αλλάζουν, μένοντας ίδια

Η κρίση είναι ευρωπαϊκή και όχι παγκόσμια διατείνεται ο φιλόσοσφος Σλαβόι Ζίζεκ. Αλλά και η κρίση στην Ευρώπη είναι τεχνητή αφού υπό τις συνθήκες της διαρκούς έκτακτης ανάγκης εξαερώνεται το κράτος πρόνοιας και αντικαθίσταται με αξίες και ποιότητα ζωής ασιατικού τύπου. Η παραπάνω, όμως, είναι μία γενική διαπίστωση και αφορά στη στρατηγική του Βερολίνου, που επιδιώκει τη δημιουργία μιας «γερμανικής Ευρώπης». Σε ό,τι αφορά δε στην Ελλάδα, δηλαδή στο πειραματόζωο των εφαρμογών των ασιατικών αξιών, η έξοδος από την κρίση και η ανάκαμψη της οικονομίας είναι κατάδηλο ότι δεν μπορεί να στηριχθεί στη βάρβαρη λιτότητα. Αλλά ακόμη κι αν εφαρμοζόταν μία κεϋνσιανή πολιτική με πολλές επενδύσεις ούτε ανάκαμψη της οικονομίας θα είχαμε ούτε δημιουργία θέσεων εργασίας. Κι αυτό γιατί το κράτος εξακολουθεί να λειτουργεί με την ίδια φαύλη, διεφθαρμένη χρηματικά ή κομματικά γραφειοκρατία. Μην ξεχνάμε ότι ένας ολόκληρος όροφος από στελέχη ξηλώθηκε στο υπουργείο Ανάπτυξης (επί Διαμαντοπούλου) που διαχειριζόταν τα κονδύλια του ΕΣΠΑ, αλλά η διαφθορά εξακολουθεί. Ομοίως, στελέχη του ΣΔΟΕ, ανώτεροι αστυνομικοί, στελέχη του ΙΚΑ και άλλοι συλλαμβάνονται καθημερινά. Όμως η διαφθορά μοιάζει σαν τη Λερναία Ύδρα. Το ελληνικό κράτος, που θυμάται μετά από οκτώ χρόνια(από το 2004) ότι σε φορολόγησε λάθος και σε φορολογεί αναδρομικά με τις προσαυξήσεις για τις οποίες ευθύνεται το ίδιο, ενώ όταν είναι να σου επιστρέψει το φόρο που σου οφείλει(ΦΠΑ), σε παραπέμπει σε χρόνο αόριστο, ε, λοιπόν, αυτό το κράτος δεν μπορεί να διδάξει ούτε αξιοπιστία ούτε φορολογική συνείδηση ούτε αυτό που αποκαλείται «κράτος δικαίου». Πολύ περισσότερο όταν εξακολουθεί να μισθοδοτεί φυλακισμένους για υπεξαίρεση(ΙΚΑ Καλλιθέας), ή όταν η γραφειοκρατία ή η αργοπορία στην απονομή δικαιοσύνης οδηγεί σε «αθωώσεις» λόγω παραγραφής, όπως συνέβη με τα πλαστά πτυχία της Άρτας, με βάση τα οποία κάποιοι μπορεί να έχουν διοριστεί στο Δημόσιο. Ακόμη χειρότερα, δεν μπορεί να ανακάμψει αυτή η χώρα πραγματικά, όταν αυτοί που την έφθασαν στη σημερινή κατάντια ετοιμάζονται να ηγεμονεύσουν οικονομικο-μιντιακά και την επόμενη ημέρα. Μπορεί, άραγε, να αλλάξει κάτι; Ναι. Αρκεί η πολιτική εξουσία να απεξαρτηθεί από τα οικονομικά συμφέροντα αλλά και από το όποιο πολιτικό κόστος που ενδέχεται να προκαλέσει μία στιβαρή πολιτική που θα ανατάξει το κράτος και θα διαμορφώσει νέες αξίες σεβασμού και εντιμότητας στο σχήμα κράτος-πολίτης. Σε διαφορετική περίπτωση, όσο ο έντιμος θα παραμένει ο «βλάκας» και ο γραφικός(ακόμα κι αν «επαινείται) της υπόθεσης, όσο δεν αλλάζει ο συσχετισμός των αξιών υπέρ των συλλογικών και σε βάρος των ατομικιστικών προτύπων ούτε η οικονομία θα ανακάμπτει υπέρ των "κάτω" ούτε η κοινωνία θα αλλάζει καθιστάμενη δικαιότερη. Απλώς όλα θα αλλάζουν, μένοντας ίδια.

Λάθος αντίπαλοι στις Σκουριές

Πως μπορεί να δημιουργηθεί μία οικονομία υπεύθυνη, μία οικονομία που δεν θα είναι βασισμένη στην κατανάλωση ούτε στην ιδέα ότι τα ψώνια είναι διασκέδαση; Πως μπορούμε να βρούμε μία άλλη ικανοποίηση πέρα απ’ αυτή που μας παρέχει η κατανάλωση; Αυτά είναι τα ερωτήματα που θέτει πολυεθνική φίρμα ρούχων, η οποία εκκινώντας από τη διαπίστωση ότι οι επιχειρήσεις δεν έχουν βρει τον τρόπο να παράγουν προϊόντα χωρίς να καταστρέφουν το περιβάλλον, θεωρεί πως πρέπει να ορίσουμε ξανά την έννοια της ευμάρειας και της ανάπτυξης, εισάγοντας με συγκεκριμένο τρόπο την ηθική της επιχειρηματικότητας. Επισημαίνουμε τα παραπάνω με αφορμή τα γεγονότα στη Χαλκιδική, όπου συγκρούονται αφ’ ενός το δικαίωμα στην εργασία των εργαζομένων στο εργοστάσιο χαλκού-χρυσού των Σκουριών, και αφ’ ετέρου το δικαίωμα στην προστασία του περιβάλλοντος. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του Παρατηρητηρίου Μεταλλευτικών Δραστηριοτήτων η κατάσταση έχει επιδεινωθεί από την υλοτόμηση δασικής έκτασης σε τρία μεγάλα ρέματα, από τα οποία υδροδοτούνται μεγάλα τμήματα της κεντρικής και ανατολικής Χαλκιδικής. «Στόχος της υλοτόμησης είναι να μεταβληθούν τα ρέματα αυτά σε λίμνες αποβλήτων για τα απόβλητα του εργοστασίου» δήλωσε ο κ. Τ. Παπαγεωργίου, γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση των κατοίκων. Δικαίωμα, λοιπόν, στην εργασία και στη ζωή έχουν τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι κάτοικοι. Και διερωτάται κανείς, η επιχειρηματικότητα και το δικαίωμα στην εργασία δεν μπορούν να είναι συμβατά με την προστασία του περιβάλλοντος; Σε ό,τι αφορά στους εργαζόμενους και στους κατοίκους είναι, αλλά δεν είναι από την πλευρά των επιχειρηματιών και του κέρδους τους. Υπ’ αυτή την οπτική, εργαζόμενοι και κάτοικοι μπορούν από κοινού να αγωνισθούν για την προστασία του περιβάλλοντος, στη λογική ενός εκ των ιδρυτών της πολυεθνικής ρούχων, σύμφωνα με την οποία πρέπει να υπάρξει μια νέα ηθική στο επιχειρείν, η οποία θα έχει και άλλους στόχους πέρα από το κέρδος. Συνεπώς, η πυρπόληση των μηχανημάτων και ο τραυματισμός εργαζομένων είναι απόλυτα καταδικαστέες ενέργειες, όπως εγκληματική και καταδικαστέα είναι και η δημιουργία λιμνών αποβλήτων από το εργοστάσιο, που καταστρέφουν το περιβάλλον και δηλητηριάζουν τον υδροφόρο ορίζοντα και τη ζωή των κατοίκων. Αλλά και η δήλωση του προέδρου του σωματείου εργαζομένων στα μεταλλεία ότι «θα πάρουμε το νόμο στα χέρια μας… θα ξεκινήσει εμφύλιος…» είναι τουλάχιστον εμπρηστική. Πάντως, η έναρξη ενός κοινωνικού εμφυλίου θα είναι η χαριστική βολή για την Ελλάδα. Αντιθέτως, από την Ελλάδας της κρίσης μπορεί να ξεκινήσει ο επαναπροσδιορισμός της ανάπτυξης. Ήδη ο Αριστοτέλης στα «Ηθικά Νικομάχεια» συσχετίζει το αντικείμενο των οικονομικών με τους ανθρώπινους στόχους, ενώ για τους νεοφιλελεύθερους η ηθική αυτή απωθήθηκε υπέρ της μηχανικής παράδοσης που δεν ενδιαφέρεται για ανθρώπινους σκοπούς και ερωτήματα, όπως για το «πως πρέπει κάποιος να ζει» ή «πως μπορεί να αναπτυχθεί ο καλός άνθρωπος», αλλά μόνο για τα ζητήματα διαχείρισης (logistics). Υπάρχει, λοιπόν, λύση, αρκεί να βλέπουμε πρώτα τη ζωή και τους ανθρώπους και μετά τους αριθμούς.