Η Αντίσταση στην Τεχνοφεουδαρχία

 

Δύο είναι οι ειδήσεις της ημέρας που έχουν ίση και μεγαλύτερη βαρύτητα από την γενοκτονία στη Γάζα και τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή: Η δικαστική διαμάχη μεταξύ των δύο πρώην συνεταίρων τεχνοφεουδαρχών Ίλον Μασκ και Σαμ Άλτμαν. Και η πρόβλεψη του CEO της Verizon ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη και η ρομποτική θα οδηγήσουν σε ανεργία 20%-30% μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια.

Στην πρώτη είδηση, ο 54χρονος Μασκ κατηγορεί τον 41χρονο Άλτμαν ότι τον πρόδωσε μετατρέποντας το OpenAI (την είχαν ιδρύσει μαζί το 2015), που αρχικά ήταν μη κερδοσκοπικό ίδρυμα, σε εμπορική εταιρεία με τη βοήθεια της Microsoft. Πίσω από την δήθεν «ηθική προδοσία» και τους δήθεν ευγενείς σκοπούς (για ανάπτυξη της ΤΝ προς όφελος της ανθρωπότητας, καθώς το λογισμικό της θα παρέμενε ανοιχτού κώδικα-open source) βρίσκεται ο ανταγωνισμός και η οικονομική μάχη για τα μερίδια στην αγορά της ΤΝ. Η δίκη είναι ένας τρόπος ώστε ο Μασκ να επιβραδύνει την OpenAI και να «μάθει» τα μυστικά της μέσω της δικαστικής οδού ώστε να αναπτύξει την δική του εταιρεία xAI.

Πίσω λοιπόν από το επίχρισμα των «υψηλών ιδανικών» για τη σωτηρία της ανθρωπότητας, βρίσκονται το χρήμα, η εξουσία και η κυριαρχία στην αγορά.

Η αντιπαράθεση είναι η επιτομή του καπιταλισμού της Silicon Valley για τρεις συγκεκριμένους λόγους: Η OpenAI, από ένα μικρό ερευνητικό εργαστήριο, μετατράπηκε σε έναν οικονομικό γίγαντα με αξία εκατοντάδων δισεκατομμυρίων και έγινε ο κύριος συνεργάτης της Microsoft, ενισχύοντας έναν από τους μεγαλύτερους ανταγωνιστές του Μασκ στην τεχνολογία.

Η xAI του Μασκ χρειάζεται ένα μερίδιο της αγοράς για να μπορέσει να επιβιώσει. Αν η δικαιοσύνη αναγκάσει την OpenAI να κάνει την τεχνολογία της «ανοιχτή» (open source), αυτό θα ήταν το μεγαλύτερο δώρο για τον Μασκ, καθώς θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τον κώδικα και τα ευρήματά τους για να βελτιώσει το δικό του μοντέλο (Grok) χωρίς να ξοδέψει δισεκατομμύρια σε έρευνα.

Όποιος κερδίσει στον αγώνα της Τεχνητής Νοημοσύνης, θα ελέγχει την παγκόσμια οικονομία τις επόμενες δεκαετίες. Ο ανταγωνισμός εδώ δεν αφορά μόνο το ποιος θα έχει το καλύτερο chatbot, αλλά ποιος θα κατέχει την «πνευματική ιδιοκτησία» της επόμενης βιομηχανικής επανάστασης.

Στην πραγματικότητα, ο Μασκ χρησιμοποιεί το επιχείρημα του «κοινού καλού» ως νομικό μοχλό πίεσης για να πλήξει το επιχειρηματικό μοντέλο του Άλτμαν, το οποίο αυτή τη στιγμή είναι το πιο επιτυχημένο στον κόσμο.

Κι ενώ οι τεχνοφεουδάρχες μονομαχούν, τα πρώτα θύματα είναι οι απλοί εργαζόμενοι που μένουν χωρίς δουλειά. Ο ανταγωνισμός των ολιγαρχών τους οδηγεί σε εργαλεία που δεν βοηθούν τον εργαζόμενο, αλλά στοχεύουν στην πλήρη αντικατάστασή του για τη μείωση του κόστους.

Θύμα είναι και η αστική Δημοκρατία που μετατρέπεται σ’ έναν άγριο ολοκληρωτισμό, καθώς τα μοντέλα AI, του Μασκ με το X και του Άλτμαν με τη Microsoft έχουν πρόσβαση σε τεράστια δεδομένα και με την AI μπορούν να αναλύσουν τις συμπεριφορές μας σε τέτοιο βάθος, που πλέον ο έλεγχος και η «επιτήρηση» δεν αφορούν μόνο το πού και τι είμαστε, αλλά και το πώς σκεφτόμαστε. Δημιουργούν με άλλα λόγια υποδομές που θα καθορίζουν τη ζωή μας χωρίς εμείς να έχουμε λόγο σε αυτό.

 

Οδηγούμαστε έτσι από τη δημοκρατία των πολιτών στην τεχνοφεουδαρχία των αλγορίθμων, καθώς η βάση της καθημερινής μας ζωής (επικοινωνία, εργασία, ενημέρωση, πρόσβαση σε υπηρεσίες) θα ανήκει σε δύο-τρεις ανθρώπους. Ο αλγόριθμος θα καθορίζει τι θα δεις, τι θα πιστέψεις και ποια πληροφορία θα σου κρυφτεί. Για να συμμετέχεις στην κοινωνία θα «πληρώνεις» με τα δεδομένα σου, παραχωρώντας το δικαίωμα στους κατόχους της τεχνολογίας να σε επιτηρούν και να προβλέπουν τις κινήσεις σου, δηλαδή να σε χειραγωγούν.

Σε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς βασισμένο στην AI, η καταστολή δεν χρειάζεται βία· αρκεί ο αποκλεισμός σου από το ψηφιακό σύστημα ή η σταδιακή χειραγώγηση της σκέψης σου.

Σ’ αυτό το δυστοπικό μέλλον υπάρχει προοπτική αντίστασης;

 

Στις αρχές του 2026, παρατηρείται η άνοδος νέων μορφών συνδικαλισμού. Δεν είναι πλέον μόνο οι παραδοσιακοί εργάτες, αλλά και οι "ψηφιακοί εργάτες" (data labelers, moderators) που αντιδρούν στις άθλιες συνθήκες εργασίας πίσω από την εκπαίδευση της AI.  Υπάρχει επίσης μια αυξανόμενη πίεση για "AI-inclusive" εργασιακά δικαιώματα, με διεθνείς οργανισμούς όπως ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας (ILO) να προσπαθούν να επιβάλουν κανόνες που προστατεύουν τους ανθρώπους από την αυθαίρετη αντικατάσταση από τα ρομπότ.

Το πρόβλημα σε πολιτικό επίπεδο είναι η χειραγώγηση τόσο των πολιτών όσο και των πολιτικών από τους νέους τεχνοφεουδάρχες αλλά και τους παραδοσιακούς ολιγάρχες.

Μπορεί κανείς να αρνηθεί την Τεχνητή Νοημοσύνη ως μορφή αντίστασης; Η απάντηση είναι «Όχι». Δεν ευθύνονται οι αλγοριθμικές μηχανές για τη χρήση που τους κάνουν οι τεχνοφεουδάρχες της Σίλικον Βάλεϊ. Πάντως ως μια πρώτη αντίδραση είναι οι «τοπικές αντιστάσεις» στο παγκόσμιο μοντέλο που ελέγχει τα πάντα, όπως αυτές που αναπτύσσουν  κοινότητες και πανεπιστήμια. Αυτό εμποδίζει τη συγκέντρωση όλων των δεδομένων μας στη "μαύρη τρύπα" στη Silicon Valley.

Η απάντηση στην τεχνολογία δεν είναι η αποχή, αλλά η εναλλακτική τεχνολογία: Η ενίσχυση μοντέλων AI που δεν ανήκουν σε εταιρείες-κολοσσούς και που επιτρέπουν στους χρήστες να ελέγχουν τα δεδομένα τους και να μην εξαρτώνται από "ψηφιακά ενοίκια". Πρωτοβουλίες όπως το "EuroStack" προτείνουν μια ανεξάρτητη ψηφιακή υποδομή (cloud, chips, AI) που θα λειτουργεί ως δημόσιο αγαθό και όχι ως μέσο εκμετάλλευσης. 

 Κοινωνική και Εργατική Αυτοοργάνωση

Η "τεχνοφεουδαρχία" βασίζεται στην εργασία εκατομμυρίων ανθρώπων (cloud serfs) που παράγουν δεδομένα δωρεάν.

Αναπτύσσεται ένας Νέος Συνδικαλισμός με την ανάδειξη κινημάτων που διεκδικούν δικαιώματα επί των δεδομένων και προστασία από την αλγοριθμική διαχείριση της εργασίας.

Συλλογική Δράση και προσπάθειες "πολιτικής ανυπακοής" στον ψηφιακό χώρο με απαίτηση για διαφάνεια στους αλγορίθμους λήψης αποφάσεων. 

Η μεγαλύτερη αντίσταση είναι η άρνηση της κανονικοποίησης του ελέγχου. Η σάτιρα, η τέχνη και η πολιτική κριτική αναδεικνύουν την "τεχνοφεουδαρχία" ως ένα παρωχημένο και άδικο σύστημα, σπάζοντας το μύθο ότι η τεχνολογική πρόοδος είναι αναγκαστικά ασύμβατη με την ελευθερία. 

Τελικά, το αίτημα για Δημοκρατία και Ελευθερία και αντίσταση στον ολοκληρωτισμό επανατίθεται σήμερα πιο επιτακτικά και από την περίοδο του Μεσοπολέμου…