Διλήμματα

Ποιο είναι το θέμα, αν ο Συνασπισμός -του 1990- πήρε «μίζα» ένα δισεκατομμύριο δραχμές από τη Ζίμενς ή ότι η Αριστερά απώλεσε το πνεύμα ανιδιοτέλειας, αλληλεγγύης και «θυσίας» υπέρ του Άλλου και προσχώρησε στην κουλτούρα του χυδαίου ατομικισμού; Κι όμως η δεύτερη είναι πολύ μεγαλύτερη διαφθορά από την πρώτη, έχοντας τεράστιες πολιτικές συνέπειες καθώς αλλοίωσε το βασικό χαρακτηριστικό της Αριστεράς, το οποίο κατά ένα τρόπο τη συνέδεε με έναν ορισμένο χριστιανισμό, πολύ ακριβό στην ελληνική ιδιοπροσωπία.
Επίσης, ποιο είναι το πραγματικό δίλημμα, αν θα γίνουν εκλογές ή ανασχηματισμός ή μήπως για το ποιος θα συνεχίσει να πληρώνει την οικονομική κρίση; Πάντως, οι τράπεζες, ναι αυτές που προκάλεσαν την κρίση, εξακολουθούν να ανακοινώνουν τεράστια κέρδη! Επιπροσθέτως, ο Ντομινίκ Στρος-Καν, ο πρώην σοσιαλιστής και νυν πρόεδρος του Διεθνούς Νομισματικού ταμείου μας συστήνει μεταρρυθμίσεις, δηλαδή να πληρώσουν αποκλειστικά την κρίση οι «κάτω», οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι, τα χαμηλά εισοδήματα. Κι όμως το περιοδικό που ίδρυσε ο ίδιος ο νυν επικεφαλής του ΔΝΤ, το Marianne προτείνει να ξαναδιαβάσουμε το βιβλίο του Τζων Κένεθ Γκαλμπρέηθ για την «οικονομική κρίση του 1929». Όμως ο Γκαλμπρέηθ παραθέτει και την άγνωστη νομισματική και χρηματιστική κρίση του 1907 που έδειξε από πολύ νωρίς ότι ο καπιταλισμός είναι «αυτοκαταστροφικός». Ο αντιμονοπωλιακός νόμος του Σέρμαν, που ήταν μια προσπάθεια θέσπισης ορίων και κανόνων του παιγνίου των λεγόμενων «ληστο-βαρόνων»( Ροκφέλερ, Κάρνεγκι, Ντιουκ, Μόργκαν, που λαφυραγώγησαν τα τεράστια κονδύλια για την κατασκευή των σιδηροδρόμων), παρέμεινε αδρανής για να τον ενεργοποιήσει ο πρόεδρος Θίοντορ Ρούζβελτ (1901-1909) μόνο μετά την κρίση του 1907. Ακόμα, η ίδρυση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ το 1913 (FED) και της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Εμπορίου(1912-1920) αν και έθεταν το πλαίσιο και τους κανόνες του ανταγωνισμού, όμως δεν αποσόβησαν το κραχ του 1929. Παρόλα αυτά επανήλθαν στη συνέχεια για να αποδειχθεί ότι λειτουργούσαν μόνο ως αμορτισέρ απορρόφησης των κραδασμών σε περιόδους κρίσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο μοναδικός νόμος του περίφημου New Deal του Ρούσβελτ που δεν εγκρίθηκε από το αμερικανικό κογκρέσο ήταν αυτός που αφορούσε τον έλεγχο των επιχειρήσεων! Το ίδιο γίνεται και σήμερα με τη διαφορά ότι η τωρινή κρίση είναι πολύ μεγαλύτερης εμβέλειας. Σε κάθε περίπτωση όμως οι θέσπιση κανόνων και ελέγχου του χρηματοπιστωτικού συστήματος θα παραβιασθούν αμέσως μόλις ξεπερασθεί η κρίση. Ιστορικά οι ΗΠΑ κατάφερναν με τους διάφορους θεσμούς παρέμβασης να θέτουν υπό έλεγχο τις παρενέργειες του καπιταλισμού, ενώ στην Ευρώπη χρειάστηκαν ανατροπές και επαναστάσεις. Αλλά, σήμερα, φαίνεται ότι οι ΗΠΑ χάνουν την προηγούμενη ευχέρειά τους, σημάδι μιας δομικής παρακμής, εντούτοις διατηρούν την ιδεολογική και κατασταλτική τους δύναμη (ανάστροφος ολοκληρωτισμός και αδράνεια πληθυσμού).
Πάντως, ο Γκαλμπρέιθ εξηγεί ότι τα μέτρα που οδηγούν στην ανάκαμψη είναι αυτά που λαμβάνονται υπέρ των μη εχόντων και όχι υπέρ των εχόντων.

Αλαίν Φινκελκρότ

Όταν η «καρδιά» χάνει το μέτρο, τότε γίνεται κιτς (όπως στην περίπτωση του Μ. Τζάκσον) κι ακόμα χειρότερα ιδεολογία, δηλώνει εσχάτως ο Γάλλος φιλόσοφος Αλαίν Φινκελκρότ, που κηρύσσει την επιστροφή στο «μεγάλο μυθιστόρημα του 20ου αιώνα», του μόνου ικανού κατά τη γνώμη του «να καταστρέψει το μυθιστόρημα της φιλοσοφίας της Ιστορίας» του Χέγκελ και του Μαρξ. Ο Φινκελκρότ φαίνεται ότι κινείται στη λογική του Βιτγκενστάιν που έλεγε πως όλα είναι επινοήσεις, άλλες χρήσιμες κι άλλες άχρηστες. Υπ’ αυτή την οπτική η μαρξιστική ιδεολογία δεν είναι παρά μία πολύ καλή αφήγηση, που κάποιοι την είχαν ανάγκη, και η οποία μπορεί να καταστραφεί από μία επίσης καλή αφήγηση, λογοτεχνική αυτή τη φορά, όπως «Το Αστείο» του Μίλαν Κούντερα κ.ά. Αλλά πως μπορεί να λειτουργήσει η λογοτεχνία στο πεδίο της φιλοσοφίας; Σύμφωνα με τον Reguy «ο φιλόσοφος είναι ένας άνθρωπος που ανακαλύπτει μία νέα όψη, κάποια νέα πραγματικότητα της αιώνιας πραγματικότητας». Το ίδιο κάνει και η λογοτεχνία κατά την αντίληψη του Φινκελκρότ. Η διαφορά συνίσταται στο ότι η φιλοσοφία κοιτάζει, ενώ η λογοτεχνία αγγίζει! Αλλά γιατί ο Φινκελκρότ αντιμετωπίζει την ιδεολογία ως αντιδραστικό κατάλοιπο και επιτίθεται στη φιλοσοφία της Ιστορίας;
Αυτός έχει δίκαιο ή ο Σλαβόι Ζίζεκ που λέει ότι η ιδεολογία είναι θεμελιώδες συστατικό της κοινωνικής πραγματικότητας; Μάλιστα, η κοινωνική πραγματικότητα δεν μπορεί να αναπαραχθεί δίχως τον αποκαλούμενο ιδεολογικό φενακισμό. Ενώ η κατάρρευση της ιδεολογίας, η αποκάλυψη ότι «ο βασιλιάς είναι γυμνός», σημαίνει και την απογύμνωση της πραγματικότητας που έτσι χάνει το συνεκτικό της ιστό και διαλύεται. Μπορεί ο Προυστ, ο Κούντερα και γενικά το «μεγάλο μυθιστόρημα» να δημιουργήσει μία ηθική κατασκευή, μία «πίστη», που θα αρμολογήσει εκ νέου το κοινωνικό μωσαϊκό, συνέχοντας τα κοινωνικά στοιχεία; Άγνωστο. Εκείνο που μάλλον επιδιώκεται είναι να μας προσφερθεί ένας τόπος διαφυγής από την πραγματικότητά μας και συγχρόνως να μας προσφερθεί η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα ως μια διαφυγή από κάποιον τραυματικό, πραγματικό πυρήνα της, όπως είναι ο τρομερός ανταγωνισμός, η αντίθεση μεταξύ του κοινωνικού τρόπου παραγωγής και της ατομικής ιδιοποίησης, οι τεράστιες ανισότητες, ο αυταρχισμός και η σημερινή απουσία δημοκρατίας.

Η Φύση

Ο πατέρας μου ήταν ερωτευμένος με τα δέντρα του. Τα έβλεπε σαν ζωντανούς οργανισμούς όπως ο Βίκο και ο Καζαντζάκης: Γιατί αυτά ήμασταν και αυτά θα ξαναγίνουμε, έλεγε. Μόνο που αυτή η ενότητά μας με τη φύση απωλέσθηκε κατά την Αναγέννηση, όταν ο άνθρωπος αποσπάσθηκε από τη φύση(Κώστας Παπαϊωάννου) για να την κατακτήσει. Αργότερα, όταν η αστική τάξη έφτασε στη φάση της επιστήμης, χρειάστηκε ένα ορθολογικό και αφηρημένο σχήμα, για να συνδέσει τα γεγονότα κι έτσι ιδιοποιήθηκε το θέμα της Αφαίρεσης. Το Χρήμα και ο Ορθός Λόγος θα παραχωρήσουν την κοσμική εξουσία στον άνθρωπο, χάρη στην Αφαίρεση. Έτσι, από το συγκεκριμένο προϊόν, όπως ένα δημητριακό, οδηγούμαστε στην ισχύ του χρηματιστή, που δεν έχει δει ποτέ του ένα κόκκο σταριού. Επίσης, οι θεμελιωτές της θετικής επιστήμης από τον απέραντο πλούτο του υλικού κόσμου έθεσαν εντός του πραγματικού μόνο «τα ποσοτικά μετρήσιμα μεγέθη». Με αυτό τον τρόπο σχηματίσθηκε η πεποίθηση ότι η φύση «είναι γραμμένη με μαθηματικούς χαρακτήρες», ενώ στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για τη φύση, αλλά για τη μαθηματική δομή της(Ε. Σάμπατο). Έτσι, η «μαθηματική γλώσσα», αντί να εκφράσει τον απέραντο πλούτο της φύσης, εξέφρασε εν τέλει το «πυθαγόρειο φάντασμά της», σύμφωνα με το οποίο ένας εκ γενετής κωφάλαλος μπορεί να απολαύσει μια μουσική εξετάζοντας την παρτιτούρα της. Οι συγκινήσεις, τα συναισθήματα, τα βιώματα και οι μεταφυσικές αγωνίες, ο έρωτας και η ομορφιά έγιναν παγωμένα σύνολα ημιτόνων και λογαρίθμων, για να εξοβελιστούν, τελικά, στο χώρο των αυταπατών. Γι’ αυτό, μετά τις φωτιές, δεν μιλάμε ότι κάηκαν τόσες μαργαρίτες, τόσες μολόχες, τόσα πεύκα, τόσες ελιές, αλλά αναφερόμαστε γενικώς στο «πράσινο», στα «στρέμματα», στο οικονομικό κόστος. Μάλιστα, γίνεται διάζευξη μεταξύ της ανθρώπινης και της άλλης ζωής. Κι όμως, ενδέχεται η ζωή μιας μαργαρίτας να είναι πιο σημαντική(Ταρκόφσκι). Αλλά μάλλον φτάνουμε στις έσχατες συνέπειες του τεχνολατρικού πολιτισμού μας, που είναι -λόγω της αφαιρετικής ενοποίησης- το μαθηματικό φάντασμα της πραγματικότητας και μια «φαντασιακή» κοινωνία που αποτελείται από «ανθρώπους-πράγματα», από πέτρινους ανθρώπους και μια φύση γυμνή σαν πέτρα.

Νέα Δεκεμβριανά;

Η είδηση είναι ότι «η απόλυση τρελαίνει του Γάλλους εργάτες που απειλούν να ρίξουν τοξική ουσία στον Σηκουάνα»! Αν και η ενέργεια θεωρήθηκε εκ των υστέρων ως προσπάθεια των εργαζομένων να τραβήξουν την προσοχή της κοινής γνώμης στο δράμα τους, ωστόσο αυτό δεν απαλύνει τα πράγματα. Οι απολυμένοι «τρελαίνονται» διότι δεν χάνουν απλώς το ψωμί τους, αλλά χάνουν και την ψυχή τους. Χάνουν την αναγνώριση των άλλων, της κοινωνίας και, συνεπώς, την αυτοεκτίμησή τους, ότι αξίζουν, ότι δεν είναι άχρηστοι. Γι’ αυτό η απώλεια της εργασίας δεν αντιμετωπίζεται με επιδόματα, αλλά με δουλειά, δηλαδή με την απόδοση στον εργαζόμενο άνθρωπο του χαρακτηριστικού της κοινωνικής του χρησιμότητας. Η παραγνώριση αυτού του στοιχείου δεν υπονομεύει μόνο την ψυχική ακεραιότητα και την προσωπικότητα του ξεχωριστού ατόμου αλλά και την ίδια την κοινωνική συνοχή. Όταν κάποιος «τρελαίνεται» με την ασκούμενη βία της απόλυσης, τότε θα απαντήσει ανακλαστικά με βία. Κι όταν αυτό γίνεται από ομάδες, τότε έχουμε τη διαμόρφωση επικίνδυνων καταστάσεων για την κοινωνική συνοχή. Οι εκατοντάδες χιλιάδες των εργαζομένων εν αχρηστία, τα πλήθη των προαστίων, των χρόνιων ανέργων, των αποκλεισμένων, των συνταξιούχων πριν την ώρα τους, των μεταναστών, των νέων χωρίς προοπτική, των οικογενειών κάτω από το όριο της φτώχιας και όλων εκείνων που αγωνιούν και τρέμουν μπροστά στις νέες απειλές, τη στιγμή μάλιστα που οι προηγούμενες, οικείες αναφορές-καταφύγια έχουν οριστικά εξαφανιστεί, όλοι αυτοί θα έρθει η στιγμή που θα ασκήσουν τη βία τους και τότε τα «Δεκεμβριανά» θα είναι «ένα τίποτα». Η κατάσταση επιδεινώνεται στο βαθμό που οι πολίτες αισθάνονται εγκαταλελειμμένοι από όλα τα πολιτικά κόμματα, δεξιά κι αριστερά. Ακόμη χειρότερα, αυτή η κοινωνική πραγματικότητα είναι το έδαφος στο οποίο φύονται οι κάθε λογής ακραίες πολιτικές εκφράσεις, κυρίως φασιστικές, και είναι θέμα των δημοκρατικών κομμάτων να προσανατολίσουν πολιτικά την απελπισία, επαναφέροντας την ελπίδα.

Μίκης και άλλα

Η φήμη για τον Μίκη απεδείχθη ευτυχώς ένα επαίσχυντο παιγνίδι ηλιθίων. Γιατί όμως; Πάντως πλησιάζουν τα γενέθλια του μεγάλου μουσουργού και εμείς του ευχόμαστε χρόνια πολλά. Πέραν τούτου με άφησε άναυδο για μία ακόμα φορά ο τρόπος που κανιβαλίζει το κράτος. Πρώτα ήταν Γιάννης, μετά ο Πάνος και τώρα η Ευγενία που για ένα πρόστιμο ή για μία δόση στο ΤΕΒΕ δικάστηκαν ερήμην και κινδύνευσαν να φυλακιστούν. Πως γίνεται αλήθεια και δεν επιδίδονται οι κλητεύσεις; Δεν έχουν υποψιασθεί κάτι οι δικαστές από τη σωρεία της ερημοδικίας για ελάχιστα ποσά; Κι έτσι πας να βγάλεις ταυτότητα ή σε σταματάει ένας τροχονόμος και άντε να αποδείξεις ότι δεν είσαι ο Βλαστός ή κάποια παραφυάδα του. Ας το δουν οι αρμόδιοι. Αλλά το θέμα της χθεσινής ημέρας είναι (όλα είναι ζήτημα οπτικής γωνίας) η ανεργία παντού και ειδικά στην Καλιφόρνια, την πιο πλούσια πολιτεία των ΗΠΑ με τα 38 εκατομμύρια κατοίκους και το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας(11%)! Ναι, η ανεργία είναι μεγάλη, αλλά η πολιτεία, όπου κυβερνά ο μυώδης Σβαρτσενέγκερ, φροντίζει σύμφωνα με τους σχολιαστές τους άνεργους και τους φτωχούς.
Ναι, αλλά ο άνθρωπος δεν έχει ανάγκη το ρύζι ή τις πατάτες αλλά την τροφή. Ομοίως δεν έχει ανάγκη το κάρβουνο ή το ξύλο αλλά τη ζεστασιά(ή τη δροσιά, την εργασία και την ανάπαυση). Επίσης, εκτός από φυσικές έχει και τις ανάγκες της ψυχής. Γι’ αυτό το να αισθάνεται κανείς χρήσιμος και συγχρόνως απαραίτητος είναι ζωτικές ανάγκες. Το παράδειγμα της πλήρους στέρησης των αναγκών αυτών της ψυχής είναι ο Άνεργος, που είναι ένας ζωντανός νεκρός, ακόμα και αν μέσω των επιδομάτων έχει να φάει, έχει στέγη και έχει να ντυθεί, αλλά παραμένει παρόλα αυτά ένας παρίας, ένας απόκληρος, και ακόμα χειρότερα ένας άχρηστος!

Γκέητς Μπιλ

Πόσο θα μας κοστίσει η γρίπη των χοίρων(και κατά μετωνυμία γρίπη Α); Πόσα θα κερδίσουν οι πλανητικής εμβέλειας φαρμακοβιομηχανίες; Πολλά. Αλλά εκείνο που σοκάρει δεν είναι οι φαρμακοβιομήχανοι αλλά οι… φιλάνθρωποι, που επενδύουν στη φιλανθρωπία και τη δημόσια υγεία, όπως ο Μπιλ Γκέητς και η γυναίκα του Μελίντα. Πιο συγκεκριμένα, ακόμα και η φιλανθρωπία αντιμετωπίζεται πλέον με όρους επιχειρηματικούς, δίκην δηλαδή βιομηχανίας(charity must be considered as an industry). Δεν μπορεί να εξηγηθεί αλλιώς πως ο Μπιλ Γκέητς, ο άνθρωπος που έγινε μέσω των νέων τεχνολογιών στην πληροφορική(Μάικροσοφτ), ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο, μεταλλάχθηκε αίφνης σ’ έναν… άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης. Για να γίνει εύκολα αντιληπτό τι συμβαίνει, αρκεί να πούμε ότι στη Νιγηρία όπου το ίδρυμα Gates επένδυσε σε μία μεγάλη καμπάνια εναντίον της μόλυνσης του περιβάλλοντος και τη φαρμακευτική περίθαλψη των μικρών παιδιών, όλα τα παιδιά αντιμετώπισαν σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα. Και τούτο διότι όλα τα παιδιά κατοικούν σ’ ένα χωριό δίπλα στις εγκαταστάσεις της πετρελαϊκής εταιρείας ENI, στην οποία ο Μπιλ και η Μελίντα είναι μέτοχοι! Το ζεύγος των… φιλανθρώπων υπολογίζεται ότι έχει επενδύσει 128 εκατομμύρια δολάρια για την προστασία του περιβάλλοντος(γενικά 2 δις δολάρια στη «φιλανθρωπία») και 428 εκατομμύρια σε πετρελαϊκές εταιρείες(Shell, Exxon Mobil, Chevron, Total), ενώ 12 δις δολάρια επενδύθηκαν στα προγράμματα δημόσιας υγείας και στις φαρμακευτικές βιομηχανίες. Οι επενδύσεις γίνονται κυρίως στις φαρμακευτικές βιομηχανίες(GSK, MERCK). Όμως η αιχμή του δόρατος είναι η «συμμετοχική» εταιρεία GAVI που ίδρυσε η οικογένεια Γκέητς το 2000, επιχειρώντας να κινητοποιήσει νέες πηγές και να δημιουργήσει ένα δίκτυο από κυβερνήσεις, φαρμακευτικές εταιρείες, ινστιτούτα έρευνας, τη Γιούνισεφ, την Παγκόσμια Τράπεζα κ.ά. Όταν ιδρύθηκε η GAVI, οι τιμές των φαρμάκων ήταν σε χαμηλά επίπεδα στις φτωχές χώρες. Σήμερα, τα φάρμακα έχουν αυξηθεί όσο ποτέ άλλοτε στην Αφρική, το ίδιο και η παιδική θνησιμότητα. Κι όμως ο Μπιλ Γκέητς και η σύζυγός του Μελίντα παρουσιάζονται ως οι μεγάλοι ευεργέτες της ανθρωπότητας, κάτι σαν πλούσιοι και άγιοι! Γίνεται;

Άλμα στο κενό

Σαν σήμερα, την 21η Ιουλίου 1969, ένας άνθρωπος, ο αμερικανός αστροναύτης Νηλ Άρμστρονγκ περπατούσε στο φεγγάρι, προαναγγέλλοντας το «…τεράστιο άλμα για την ανθρωπότητα». Σαράντα χρόνια μετά, ο κόσμος δεν έγινε καλύτερος, οι άνθρωποι δεν απελευθερώθηκαν από την ανάγκη, οι εργαζόμενοι εξακολουθούν να απολύονται, οι μετανάστες συνεχίζουν να ταξιδεύουν από τόπο σε τόπο για να επιβιώσουν. Σαράντα χρόνια μετά, οι άνθρωποι είναι χωρίς κοινότητες, χωρίς αλληλεγγύη και εμπιστοσύνη, χωρίς ενιαία αίσθηση ταυτότητας και δυνατότητα βιοαφήγησης, χωρίς Εμείς και γι’ αυτό χωρίς μακροπρόθεσμα Εγώ, αλλά και με την καταναλωτική μανία της συσσώρευσης προϊόντων μιας χρήσης, με εφήμερες αγάπες μιας χρήσης, μ’ ένα αυτοαναλωνόμενο πάθος που καταλήγει στην αυτοαναφορικότητα και τον κανιβαλισμό. Όμως, να τώρα, αμφισβητείται όχι μόνο το τεράστιο βήμα αλλά και το μικρό βήμα του ανθρώπου πάνω στη Σελήνη. Βέβαια, η αμφισβήτηση άρχισε το 1974, όταν ο B. Kaysing έγραψε το βιβλίο «We Never Went to the Moon: America’s Thirty Billion Dollar Swindler». Σύμφωνα με τον συγγραφέα το ταξίδι στο φεγγάρι ήταν ένα δημιούργημα fiction της ΝΑΣΑ και τη DIA και γυρίστηκε σε στρατιωτική βάση στην έρημο της Νεβάδα, ενώ τα «εφέ» έγιναν στο Χόλιγουντ. Τα επιχειρήματα-ερωτήματα του Kaysing ήταν κυρίως δύο: Γιατί η αμερικανική σημαία κυμάτισε στη σελήνη, ενώ σ’ αυτή δεν υπάρχει αέρας; Επίσης, γιατί η προσελήνωση δεν δημιούργησε κρατήρα κάτω από τη σεληνάκατο; Το 2002 επανήλθαμε στη λογική της «συνομωσίας» με το ντοκιμαντέρ του W. Karel «Operation Lune». Η Ουάσινγκτον δίκην απάντησης ανέθεσε στον Στ. Κιούμπρικ να σκηνοθετήσει σε στούντιο το βήμα του Άρμστρονγκ και να καταδειχθεί το αδύνατον. Όμως θα μπορούσε να κάνει κάτι πιο απλό, να στείλει και πάλι αστροναύτες στο φεγγάρι. Γιατί δεν το έκανε επί 40 χρόνια; Άγνωστο. Είναι ψεύδος ότι ο άνθρωπος δεν περπάτησε πάνω στη σελήνη; Κι αυτό δεν μπορεί να απαντηθεί. Πάντως, είτε το… βήμα είναι αλήθεια είτε όχι, η δουλειά γίνεται και οι πωλήσεις είναι καλές και στις δύο περιπτώσεις. Πάντως, το 1969, οι ΗΠΑ είχαν ανάγκη το εγχείρημα λόγω του ανταγωνισμού με την τότε σοβιετική ένωση και τον ψυχρό πόλεμο. Συγχρόνως, όμως, επένδυαν στην ιδεολογία των «νέων τεχνολογιών» και της αέναης ανάπτυξης. Αλλά φευ…