Βαρύγδουπη και με ύφος εκατό καρδιναλίων η ραδιοφωνική συνομιλήτριά μου θεώρησε παραδοξολογία το ενδεχόμενο να επιλεγεί (από τις κυρίαρχες οικονομικές και πολιτικές ελίτ) ο Μπαράκ Ομπάμα ως πρόεδρος των ΗΠΑ για λόγους «εικόνας» και μόνο. Το γεγονός ότι ο ίδιος ο υποψήφιος πρόεδρος των ΗΠΑ αναφέρθηκε στην ανάγκη αλλαγής της εικόνας των ΗΠΑ στον κόσμο επιβεβαιώνει τη μεγάλη σημασία της, αυτή που η δημοσιογράφος αδυνατεί να αντιληφθεί. Αλλά γιατί είναι τόσο σημαντική η εικόνα της Αμερικής; Διότι όταν ένας κυρίαρχος πολιτισμός απολαμβάνει το θαυμασμό των άλλων, τότε δεν χρειάζεται να επιβάλλεται με σκληρή αλλά με ήπια βία (ήπιο δεσποτισμό τον ονομάζει ο ιστορικός Α. Τόυνμπη). Αντίθετα, σήμερα, επειδή οι ΗΠΑ «έχουν χάσει τη λάμψη τους» (Φρίντμαν) η Ουάσινγκτον είναι υποχρεωμένη να επιβάλλεται στον κόσμο με στρατιωτικό και άκρως βίαιο τρόπο, ήτοι με «σοκ και δέος». Αλλά η απώλεια της λάμψης έχει συνέπειες και στο εσωτερικό. Οι αμερικανοί δεν είναι υπερήφανοι πλέον για τη χώρα τους και γι’ αυτό η κοινωνική και εθνική συνοχή δοκιμάζεται. Η δοκιμασία γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αφού συνοδεύεται από μία ιστορική ανασφάλεια που δημιουργήθηκε πρώτα από το χτύπημα στους δίδυμους πύρους, ύστερα από τον τυφώνα Κατρίνα και τέλος από τη μεγάλη οικονομική ύφεση, που προκάλεσε η κατάρρευση των πιστωτικών οργανισμών ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων. Με άλλα λόγια, ακόμη και η οικονομική ασφάλεια των αμερικανών έναντι του υπόλοιπου κόσμου χτυπήθηκε καίρια. Γι’ αυτό τώρα απαιτείται ένα νέο «νιου ντηλ», όπως αυτό της φριχτής δεκαετίας του 1930, ένας νέος Ρούσβελτ και η επάνοδος στο «κράτος πρόνοιας». Ποιος είναι ο ιδανικός για να κάνει τη δουλειά; Μάλλον ο Ομπάμα. Γιατί οι αμερικανοί χρειάζονται ένα νέο «όραμα», ένα νέο μύθο, τέτοιο που να επιτρέπει τη συνύπαρξη κάτω από την ίδια σημαία των «σκλάβων» και των «δουλοκτητών», όπως συνέβαινε παλαιότερα μέσω του προτεσταντισμού, προκαλώντας τον θαυμασμό από τους ιστορικούς όλου του κόσμου. Ο ιστορικός Α. Τόυνμπη μάλιστα απορούσε πως ο αμερικανικός προτεσταντισμός κατάφερνε να συγκεντρώνει κάθε Κυριακή δούλους και αφέντες στην ίδια Εκκλησία.

Ο Σαρκοζί και η ευτυχία

Ο Σαρκοζί επέβαλε φόρο 1,1% στο κεφάλαιο. «Εάν υπάρχουν χρήματα στους πάνω, αυτοί οφείλουν να συνεισφέρουν για τους κάτω» είπε και όλο το… κεφάλαιο ξεσηκώθηκε εναντίον του, χαρακτηρίζοντάς τον ουσιαστικά προδότη της παρά-ταξης, ο οποίος πέρασε στις γραμμές του εχθρο! Αλήθεια, εδώ θα τολμούσε κανείς ομοϊδεάτης του Γάλλου προέδρου να κάνει το ίδιο; Μάλλον όχι. Πάντως, δεν ξέρουμε αν με την ενίσχυση του Ταμείου Αλληλεγγύης θα αλλάξουν πολύ τα πράγματα για τους Γάλλους άνεργους και φτωχούς, εκείνο που γνωρίζουμε είναι ότι θα τους βοηθήσει να επιβιώσουν αλλά όχι να διεκδικήσουν τη ζωή και μάλιστα μια… «ευτυχισμένη ζωή», όπως αυτή των Σουηδών, των Δανών ακόμα και των Ιαπώνων. Αναφερόμαστε στους τρεις λαούς, διότι θεωρούνται δημοσκοπικώς από τους πλέον ευτυχείς! Άραγε, με ποια κριτήρια; Και εντέλει, τι είναι η ευτυχία; Ευτυχισμένος είναι αυτός που έχει χρήματα και δύναμη; Ή είναι ο φτωχός που υπεραπολαμβάνει την πίστη του σ’ ένα παραδεισένιο επέκεινα; Ποιος έχει επιβάλλει αυτή την τρομοκρατία που μας επιτάσσει, επί ποινή κοινωνικού θανάτου, την υποχρέωση να είμαστε αδιαλείπτως ευτυχισμένοι και, συγχρόνως, ένοχοι για την όποια αποτυχία και δυστυχία, για το φυσικό φόβο των γηρατειών, της ασχήμιας, του πάχους, ακόμα και για την οποιαδήποτε χαλάρωση; Ε, λοιπόν, η ευτυχία είναι μία ακόμη σύγχρονη επινόηση, ένας ακόμη μύθος που έχει καταστεί μια δήθεν διαχρονική δυτική αξία, ενώ είναι ιστορικά χρονολογημένη, και η οποία έγινε, σχεδόν, υποχρεωτική, ένας ψυχαναγκασμός. Ο άνθρωπος-καταναλωτής είναι πλέον «μια επιχείρηση ηδονής και ικανοποίησης»· μιας θεσμοποιημένης, καταναγκαστικής ηδονής, η οποία δεν είναι ούτε δικαίωμα ούτε τέρψη, αλλά καθήκον του… πολίτη που οφείλει να απολαμβάνει, να είναι ευτυχισμένος, ερωτευμένος, ευφορικός, δυναμικός, συμμετοχικός, ενθουσιαστικός. Απέναντι σ’ αυτή την «ευτυχία» των νέων διακρίσεων(αναγνώρισης) υπάρχει το ποιητικώς ζην, η δημιουργική, η «γεμάτη» ζωή που εμπεριέχει τόσο τη χαρά όσο και τη λύπη. Και, δυστυχώς, στη ζωή μια στιγμή χαράς ισοδυναμεί με χίλιες οδύνες (Λεοπάρντι).

Γκύντερ Γκρας

Όχι, δεν θα μιλήσω σήμερα για την τιμωρία του Μπιλ Κλίντον να απευθύνει αενάως στην Χίλαρι το «I love you»! Ούτε για την πτώση του «τείχους του δολαρίου» (Γεωργία) μήτε για τη ρητορική του φόβου του Μακέην (Ιράν) ούτε ακόμα για το «νέο ψυχρό πόλεμο». Σήμερα, θα αναφερθώ στο νέο βιβλίο του Γκύντερ Γκρας, τον δεύτερο τόμο της αυτοβιογραφίας του. Στον πρώτο τόμο, που τελείωνε το 1959, είχαμε ως γνωστόν την αποκάλυψη ότι ο Γερμανός συγγραφέας συμμετείχε στα SS. Στο δεύτερο και τελευταίο βιβλίο του, προς λύπη των σκανδαλοθήρων δεν έχουμε ανάλογες αποκαλύψεις. Παρ’ όλα αυτά και πριν το διαβάσουν οι περίφημοι «κριτικοί» κατηγορούν τον Γκρας για «αυταρέσκεια». Και τούτο γιατί ο συγγραφέας καλεί ως «βιβλικός» πάτερ-φαμίλιας όλα τα παιδιά από τους τέσσερις γάμους του, τα οποία γύρω από ένα τραπέζι συζητούν για τον πατέρα τους. Κανείς δεν αναφέρει ότι ο 80χρονος Γκύντερ Γκρας συνομιλεί με το θάνατο, ή καλύτερα με την αθανασία μέσω της μνήμης των παιδιών του.
Ο Γκρας, επιχειρεί απλώς να ακυρώσει την έσχατη ματαίωση μέσω της αθανασίας. Η αθανασία εν προκειμένω είναι «...η απόλαυση της μελλοντικής φήμης» εν ζωή, « είναι μια απόλαυση του παρόντος» (Πεσσόα). Γι’ αυτό έχει μεγάλη σημασία «η τελευταία λέξη». «Ό,τι έκανα το έκανα για να μη λέει την τελευταία λέξη ο θάνατος», λέει η Ευτ. Παπαγιαννοπούλου (Γιάννης Μπαχ: Βίοι αγίων).
«Να αποτραπεί η λήθη, να εξωραϊστεί η φθορά, να μη νικήσει ο θάνατος» λέει ο Γιώργος Ιωάννου (Έλενα Χουζούρη). Όλοι εντρυφούν στη μελέτη του θανάτου (λέει ο Καφάογλου στη Μελισσάνθη) με στόχο να τον νικήσουν. Συνεπώς η αθανασία μπορεί να είναι μια διπλή απόλαυση εν ζωή, ένα κινούν αίτιο του παρόντος, του εδώθε και όχι του επέκεινα.
Αλλά το «να είσαι θνητός είναι η στοιχειωδέστερη ανθρώπινη εμπειρία» αντιπαραθέτει ο Κούντερα. Δυστυχώς, ο άνθρωπος δεν ξέρει πια να είναι θνητός κι όταν είναι πεθαμένος, «δεν ξέρει καν να είναι πεθαμένος»!

Ενέδρα στη λογική

«Αναξιόπιστο» χαρακτήρισε σχεδόν περιφρονητικά το σχέδιο δολοφονίας του Ομπάμα ο Αμερικανός εισαγγελέας. Μη σας φαίνεται παράξενο, στις ΗΠΑ όλα κρίνονται με βάση την αποτελεσματικότητά τους. Οι υποψήφιοι δολοφόνοι θα ήταν «αξιόπιστοι» αν κατάφερναν να σκοτώσουν τον υποψήφιο πρόεδρο. Άρα, τους αξίζει η περιφρόνηση! Αλλά το ίδιο κριτήριο της αποτελεσματικότητας και της κατάκτησης του οφέλους με όλα τα μέσα ισχύει και παρ’ ημίν. Αυτό αποδεικνύει η ενέδρα που έστησαν… «25 μηχανάκια» (sic) οπαδών του Ολυμπιακού στην κυπριακή, ποδοσφαιρική ομάδα της Ανόρθωσης («ούτε στην Τουρκία» τέτοια συμπεριφορά δήλωσαν οι Ελληνοκύπριοι). Η πρακτική αυτή που παραπέμπει στην εποχή του λήσταρχου Νταβέλη ενδέχεται να αποδειχθεί αξιόπιστη και άρα «νόμιμη», αν η τρομοκρατία συντελέσει ώστε ο Ολυμπιακός να κερδίσει με 4-0, οπότε προκρίνεται στο χρυσοφόρο όμιλο του «τσάμπιονς λιγκ». Συνελήφθη άραγε κανείς από τους τραμπούκους; Κανείς. Ούτε ένα «μηχανάκι»! Με την ίδια λογική, δηλαδή του χρησιμοθηρικού οφέλους, καλούμαστε να κρίνουμε και την αξιοπιστία της Μισέλ Ομπάμα σχετικά με το «αμερικάνικο όνειρο» και τη δυνατότητα κάθε αμερικανού να γίνει πρόεδρος των ΗΠΑ ή της… Τζένεραλ Μότορς. Αν δηλαδή εκλεγεί τελικά ο Ομπάμα, τότε κάθε «πομφόλυξ», κάθε ψεύδος καθίσταται αληθές. Αλλά για να έχουν πέραση τα ψεύδη ως αλήθειες απαιτείται και μία άλλη παράμετρος, που είναι ο αποπροσανατολισμός των «κάτω». Πρόκειται για «τη διαίρεση των Αμερικανών» (Κρούγκμαν), ή, κατ’ άλλους, για τον διαρκή «εμφύλιο των κάτω» με βάση φυλετικά, εθνοτικά ή θρησκευτικά γνωρίσματα και τη μοιρολατρική αποδοχή μιας συντηρητικής, τρομοκρατικής ιδεολογίας που προειδοποιεί ότι κάθε προσπάθεια να βοηθηθούν οι λιγότερο προνομιούχοι θα οδηγούσε σε οικονομική καταστροφή. Οι αμερικανικές ελίτ (δημοκρατικών και ρεπουμπλικάνων) καταφέρνουν να συντηρούν αυτή τη «διαίρεση των κάτω» σε μεγάλο βάθος ιστορικού χρόνου με ένα επεξεργασμένο και θεσμοποιημένο σύστημα συμπεριλήψεων και αποκλεισμών(μαύρων, καθολικών, Γερμανο-αμερικανών, Ιρλανδών, ασιατών, «κόκκινων» και τώρα των ισπανόφωνων).

Μπάιντεν, Μαντόνα και Μακέην

Ο Μπάιντεν φιλέλληνας! Για μία ακόμα φορά η ελληνική προσέγγιση της αμερικανικής υπερδύναμης γίνεται με ευήθη τρόπο. Ο Μπάιντεν είναι πρώτα απ’ όλα Αμερικανός και θα υποστηρίζει τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Εξάλλου, όλοι οι αμερικανοί, δημοκρατικοί και ρεπουμπλικάνοι, θεωρούν τον αμερικανικό λαό ως τον «εκλεκτό λαό» που θα αλλάξει τον κόσμο. Η μόνη διαφορά τους είναι πως κάποιοι θεωρούν αυτή την αποστολή επιβεβλημένη από «τον άνεμο της ιστορίας» (Χέγκελ), ενώ οι πιο πολλοί κατ’ ευθείαν από το θεό(Βίβλος)! Η σύγχυση, βέβαια, δεν είναι μόνο ελληνικό ή ευρωπαϊκό φαινόμενο, είναι και αμερικανικό. Δεν είναι τυχαίο ότι η Μαντόνα παρομοίασε τον Μακέην με τον Χίτλερ. Και άλλοι, όπως ο Βόννεγκατ, μίλησαν για την αποκτήνωση του κόσμου από την Ουάσινγκτον και πως γι’ αυτό όλοι «μας φοβούνται(σ.σ. τους αμερικανούς) και μας μισούν όπως τους Ναζί». Υπάρχει, άραγε, ομοιότητα μεταξύ των αμερικανών και των ναζί; Από τη στιγμή που οι αμερικανικές κυρίαρχες ελίτ αναγάγουν σε μοναδική παγκόσμια αξία τη δική τους εθνική κουλτούρα (εκλεκτός λαός, αμερικανικό όνειρο), αρνούμενες το σεβασμό στους άλλους λαούς και την κατακτημένη διιστορική αξιοπρέπειά τους, κάνουν ακριβώς ό,τι και οι ναζί. Κάποιοι αποδίδουν τη ναζιστική αυτή συμπεριφορά σε ψυχοπαθολογικούς παράγοντες. Δεν είναι τυχαία η «τρελοποίηση» από πολλούς τόσο του Χίτλερ όσο και του Μπους. Όμως κανείς από τους δύο δεν ήταν ή είναι τρελός. Η αμερικανίδα συγγραφέας Όουτς σημειώνει: «Δεν μπορούσες να ισχυριστείς ότι οι Ναζί ήταν παράφρονες, γιατί τα στοιχεία δείχνουν ότι ήταν απόλυτα, υπολογιστικά λογικοί. Στην υπηρεσία της παράνοιας, αλλά πάντως λογικοί». Το ίδιο ισχύει και με τους αμερικανούς. Αλλά όχι όλους. Οφείλουμε να διακρίνουμε τους «πάνω» και τους «κάτω». Ο «κάτω κόσμος» βιώνει ένα Ολοκαύτωμα, όχι από παράφρονες, αλλά από ορθολογικούς υπολογιστές(Όουτς).
Εκείνο που θέλω να πω είναι πως οι «ψυχοπαθείς» δεν είναι ψυχοπαθείς αλλά εντελώς Πραγματιστές, που όντως είναι «εγγενώς ασυνείδητοι», που δεν αμφιβάλλουν ποτέ για τις πράξεις τους, αφού δεν τις σκέφτονται, αλλά τις κρίνουν εκ των υστέρων με κριτήριο το όφελος.

Η βία της αδικίας

Η εμβληματική εικόνα των Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου είναι εκείνη όπου ο κουβανός αθλητής του τάε κβο ντο Μάτος χτυπάει τον διαιτητή. «Για πράξη βίας που δεν συνάδει με τα ολυμπιακά ιδεώδη» μιλάει η παρουσιάστρια των ειδήσεων της ΝΕΤ. Άραγε, όμως, η αδικία συνάδει με τα εν λόγω ιδεώδη; Ή μήπως η αδικία, η δόλια κλοπή της πολύχρονης προσπάθειας ενός αθλητή, δεν είναι μια μορφή βίας; Κι όμως κάποτε η βία -το να ενεργεί κανείς χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες (ισόβιος αποκλεισμός)- είναι ο μόνος τρόπος να ισορροπήσει ξανά η πλάστιγγα της δικαιοσύνης. Όταν με άλλα λόγια η ΔΟΕ και η κορεάτικη ηγεσία της παγκόσμιας ομοσπονδίας του τάε κβο ντο επιβάλλουν την εξουσία τους πέρα από το δίκαιο αγώνα, ο κουβανός αθλητής δεν έχει άλλο τρόπο παρά να σπάσει τα μούτρα του διαιτητή. Η οργή και η αντίδραση των «κάτω» απέναντι στη βία της αδικίας των «πάνω» είναι «φυσική» στο βαθμό που κάποιος παραμένει ζωντανός άνθρωπος και όχι ένας συναισθηματικά ευνούχος.
Βέβαια, σύμφωνα με την κυρίαρχη αντίληψη αλλά και απόψεις όπως αυτής του Ρωλς (περί «ακριβοδικίας») δεν είναι απαραίτητη η βία, αφού οι θεσμοί των δημοκρατικών κοινωνιών διατηρούν μια εσωτερική ικανότητα για αλλαγή μέσω της ειρηνικής διαμαρτυρίας, όπως συνέβη με την ένσταση της Βρετανίας στις γυναίκες. Αλλά η Βρετανία είναι μία μεγάλη δύναμη και ο επόμενος οργανωτής των Ολυμπιακών Αγώνων. Άρα, όλα λειτουργούν επί τη βάση των διαφόρων συσχετισμών δύναμης και συνεπώς η «ακριβοδικία» ισχύει μόνο μεταξύ ίσων, δηλαδή για τους «πάνω». Αντίθετα, η βία προκύπτει από το γεγονός ότι οι φιλελεύθερες δημοκρατικές αρχές δεν είναι παρά μία ιδεολογική επίφαση της εξόφθαλμα ετεροβαρούς δικαιοσύνης. Γι’ αυτό ανάμεσα στην απογοητευμένη ηλικιωμένη γυναίκα που η αμερικάνικη τράπεζα της πήρε το σπίτι και παίζει για τελευταία φορά στο πιάνο το The impossible Dream, ανάμεσα στην κομφορμιστική καρτερία και το θυμό του Μάτος, του κουβανού αθλητή στο τάε κβο ντο, προτιμώ τον δεύτερο.

Πολιτιστική ντόπα

Το «ντοπάρισμα» των αθλητών, ναι, αλλά ποιος μιλά για το καθημερινό «ντοπάρισμα» των ανθρώπων; Μιλώ για τους νέους των αμφεταμινών, του κρακ, της ηρωίνης και της κοκαΐνης, για τους νέους του αλκοόλ (αλκοολικοί από τα 18!). Έχει ερευνήσει, άραγε, κανείς τις ποσότητες και το είδος των «βιταμινών» και των αγχολυτικών που καταναλώνουν οι μαθητές πριν τις πανελλήνιες εξετάσεις; Έχει μετρήσει κάποιο κέντρο έρευνας τις ουσίες που καταναλώνουν οι άνθρωποι των κοιλιακών στα κέντρα αυτοβασανισμού (γυμναστήρια); Ποιος ή ποιοι θέλουν, τελικά, έναν κόσμο της ντόπας, έναν υπερδιεγερμένο αλλά και, αντιστρόφως, έναν φευγάτο, αποχαυνωμένο άνθρωπο; Βέβαια, το είχε προβλέψει ο ποιητής, χρόνια πολλά πριν, όταν έλεγε πως δεν θ’ αργήσει ο καιρός που οι άνθρωποι θα χρειάζονται «χημικές ουσίες» για να αισθάνονται και να συναισθάνονται, για να χαίρονται και να παθιάζονται, για να ονειρεύονται και να ερωτεύονται. Ποιος, τελικά, ή ποιοι είναι αυτοί που επιβάλλουν ένα τέτοιο πρότυπο ζωής στους ανθρώπους και κυρίως στα παιδιά;
Στην Ελλάδα, πάντως, φαίνεται ότι συμβαίνει λόγω της σχετικής καθυστέρησης ό,τι και στις ΗΠΑ πριν πενήντα χρόνια, αφού πλέον η Αμερική είναι παντού. Βλέπεις στην Αθήνα κέντρα αναψυχής, μπαρ, πλατείες ακριβώς όπως στο The Town and the City του Κέρουακ, εκεί όπου «…παίρνεις μια γεύση αποσύνθεσης· γερο-μεθύστακες, πόρνες, αδερφές, κακοποιοί, ναρκομανείς, όλα τα αποβράσματα της αστικής κοινωνίας μαζεμένα εκεί... κι όταν βρεθείς εκεί ανάμεσα σ’ όλα τα παιδιά του θλιμμένου αμερικάνικου παράδεισου, δεν μπορείς παρά να κοιτάξεις κατάματα, στην κατάθλιψη της μπεζεντρίνης (σ.σ. ψυχοτρόπο...) Θα δεις μεγαλοβιομήχανους να καταρρέουν ξαφνικά και να τρελαίνονται, θα δεις ιεροκήρυκες στον άμβωνα ξάφνου να εκρήγνυνται... θα δεις πως όλοι έχουν γίνει παράφρονες - ένα παρανοϊκό σύμπαν». Αυτή η παράνοια παρουσιάζεται ως συγχρονισμός της κοινωνίας μας με τον αναπτυγμένο κόσμο, που έχει ως κυρίαρχο πρότυπο τις ΗΠΑ !