Στρεψοδίκες

Ποιος φταίει για την ακρίβεια, για την αύξηση των τιμών των τροφίμων και των αγροτικών προϊόντων, για την ακρίβεια εν γένει; Ποιος ευθύνεται για την τερατώδη αύξηση του πετρελαίου, που δεν έχει καμία σχέση με την δήθεν αυξημένη ζήτηση; Ποια είναι η αιτία για την ασύστολη αισχροκέρδεια; Μήπως ο νεοφιλελευθερισμός και η περίφημη ελεύθερη αγορά, μήπως ο «μανιακός» για κέρδη καπιταλισμός; Όχι. Εμείς φταίμε! Εμείς οι αδιάφοροι καταναλωτές, οι ανενημέρωτοι μισθωτοί και συνταξιούχοι, ο αγρότης που δέχεται και ανέχεται τους εκβιασμούς. Βέβαια, φταίει και το κράτος, που δεν έχει ελεγκτικούς μηχανισμούς, φταίει και η κυβέρνηση. Αυτά διατείνονται εκείνοι που πριν λίγο ήθελαν ένα όλο και λιγότερο, ή ακόμη και την εξαφάνιση του κράτους, αφού η αγορά μπορούσε κατά τη γνώμη τους να αυτορυθμίζεται μέσω του ανταγωνισμού. Τώρα που οι ιδεοληψίες αυτές κατέρρευσαν, δεν φταίνε οι ίδιοι που τις εξέθρεψαν, δεν φταίνε αυτοί που με μένος «λύκου» ξεχύθηκαν για «αίμα» στην αγορά, αλλά τα πρόβατα, δηλαδή όλοι άλλοι, οι «κάτω», οι φτωχοί. Υπ’ αυτή την οπτική, η εκμετάλλευση, η συσσώρευση είναι αποτέλεσμα κάποιων ανθρώπων, μάλλον παλιοχαρακτήρων, που είναι τόσο προκλητικά… άξιοι εκμετάλλευσης, που αναγκάζουν κάποιους άλλους ευγενείς κατά τα άλλα ανθρώπους να γίνουν με το ζόρι και βαριά καρδιά εκμεταλλευτές! Γι’ αυτό μην αγανακτείτε και σκούζετε όσοι πεινάτε, εσείς φταίτε που πεινάτε, αφού αποκτήσατε την κακή συνήθεια να τρώτε δυο φορές τη μέρα και όχι μία. Αυτά μας λένε, τα παπαγαλάκια του νεοφιλελευθερισμού, οι αντικρατιστές που αίφνης ανακάλυψαν το κράτος, οι οπαδοί της ασύδοτης αγοράς και του ανταγωνισμού, που εξαφάνισαν τον ανταγωνισμό με τα καρτέλ τους αλλά και τους ίδιους τους καταναλωτές. Τώρα μεταθέτουν την ευθύνη στους «κάτω», ενσπείρουν την ενοχή στους πεινασμένους. Σε λίγο οι στρεψοδίκες σοφιστές θα πουν ότι η πείνα και ο λιμός είναι η τιμωρία του Θεού για τα αμαρτήματά μας. Μ…… μας λένε εδώ και πολύ καιρό

Αντι-αμερικανισμός

Αν ασκήσω κριτική στις ΗΠΑ για τη στήριξη ενός δικτάτορα, του Μουσάραφ, στο Πακιστάν, αν τις κατηγορήσω για την περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου σε μια σειρά περιπτώσεις με κορυφαία το Γκουαντάναμο, αν μιλήσω για τη χειραγώγηση της πληροφόρησης και τα ψεύδη της Ουάσινγκτον στην επιχείρηση νομιμοποίησης του πολέμου στο Ιράκ, αν γράψω ένα ολόκληρο βιβλίο, αναφερόμενος στους μύθους που δημιούργησαν τον «Αμερικανό άνθρωπο», και τα μέσα καθώς και τους τρόπους που «τρέφουν» με ιδεοληψίες το νου του ώστε να ανέχεται της θηριωδίες της κυβέρνησής του, τότε το στίγμα του «αντι-αμερικανισμού» θα επιπέσει επί της κεφαλής μου με όλες τις δυσμενείς συνέπειες. Τι κι αν η κριτική για τη στήριξη του δικτάτορα και το Γκουαντάναμο δεν είναι δική μου, αλλά της Διεθνούς Αμνηστίας (που κατηγορεί για ανάλογους λόγους και την επόμενη αυτοκρατορία, την Κίνα). Τι κι αν για η χειραγώγηση των μεγαλύτερων αμερικανικών δικτύων πληροφόρησης και τα ψεύδη της Ουάσινγκτον για τον πόλεμο στο Ιράκ επιβεβαιώνονται από έναν άνθρωπο που συνεργαζόταν από το 1999 με τον Μπους και ήταν υπεύθυνος Τύπου του Λευκού Οίκου (2003-2006). Μιλάω για τον Scott McClellan, ο οποίος στο βιβλίο του What Happened (κυκλοφορεί την επόμενη εβδομάδα) μιλάει για όλα τα παραπάνω, επισημαίνοντας πως ο πόλεμος στο Ιράκ δεν θα γινόταν αν δεν συνέβαλαν σ’ αυτό τα αμερικανικά μίντια. Ο συγγραφέας αναφέρει ότι υπάρχει μια ολόκληρη «κουλτούρα του ψεύδους στην Ουάσινγκτον», αλλά και μία ορισμένη «τύφλωση», αφού ο Μπους αρνούνταν επί μία εβδομάδα το εύρος της καταστροφής από τον τυφώνα Κατρίνα. Αλλά γιατί ο η κριτική του κ. McClellan δεν θεωρείται αντιαμερικανισμός, ενώ η δική μου είναι; Μα, διότι ο Αμερικανός, πρώην υπεύθυνος Τύπου του Λευκού Οίκου εξακολουθεί να ομνύει πίστη και να δηλώνει το θαυμασμό στο πρόσωπο του Μπους, ενώ εγώ όχι. Αλλά γιατί ο κ. Mcllellan θαυμάζει τον Μπους; Σ’ αυτό η… επιστήμη αδυνατεί να δώσει απάντηση. Μόνο κάποιοι «πραγματιστές» θεωρούν ότι ο «θαυμασμός» είναι νόμιμος αφού είχε και έχει ατομικό όφελος. Εγώ, αυτό το αρνούμαι. Γι’ αυτό φαίνεται είμαι αντιαμερικανός!

Αποκρύψεις

«Λόγω σοβαρών οικονομικών προβλημάτων». Αυτή είναι η επίσημη αιτιολογία του γεγονότος ότι ένας πατέρας «τρελάθηκε», το έριξε στο ποτό και στραγγάλισε το επτά μηνών παιδάκι του. Αλλά τι κρύβει αυτή η φοβερή διατύπωση: «Λόγω οικονομικών προβλημάτων»; Ότι οι επιχειρήσεις του δεν πήγαιναν καλά τελευταία; Ή μήπως ότι επρόκειτο για έναν άνθρωπο που έχασε τη δουλειά του, δηλαδή έναν άνεργο; Μάλλον το δεύτερο. Αλλά μπορεί να τρελαθεί από απελπισία ένας άνεργος; Μπορεί. Γιατί δεν φτάνει ότι δεν υπάρχουν τα χρήματα προς το ζην της οικογένειας, αλλά ο ίδιος ο άνεργος γίνεται ένα τίποτα, ένας που δεν υπάρχει. Η κοινότητα, η συντροφικότητα παύουν να υπάρχουν για έναν «ά-χρηστο». Σκέφτηκα την απόκρυψη της πραγματικής αιτίας της παιδοκτονίας, ενώ διάβαζα την είδηση για την υποδοχή ηρώων στους 24 μαθητές-πρωταγωνιστές της ταινίας «Ανάμεσα στους τοίχους» που βραβεύτηκε στις Κάνες. Γιατί; Απλώς γιατί οι 24 μαθητές έχουν γονείς μετανάστες («χωρίς χαρτιά») και κατοικούν σ’ ένα από τα εξαθλιωμένα προάστια-γκέτο του Παρισιού. Είναι τα ίδια παιδιά που καίνε τα προάστια, τα παιδιά που δεν έχουν χώρο και αποδέκτες για να διοχετεύσουν την υπερχειλίζουσα ενέργειά τους, που δεν έχουν εικόνα και ταυτότητα, που είναι «αόρατα». Τώρα, αυτά τα παιδιά έχουν τους «ήρωές» τους, τους 24 μαθητές-πρωταγωνιστές. Σήμερα, μπορεί να είναι «ανάμεσα στους τοίχους», αλλά αύριο μπορεί κι αυτοί να γίνουν ήρωες, να γίνουν πρωταγωνιστές! Τα πρότυπα της ενσωμάτωσης των παιδιών των προαστίων στη γαλλική κοινωνία έχουν βρεθεί. Απομένει ο ακρωτηριασμός της φαντασίας και η λεύκανσή της από κάθε μεταφυσικό ανακλαστικό ώστε να καταστεί μια «καθαρή», μονοδιάστατη σκέψη που έχει ως άξονες την επιτυχία, το χρήμα, την κατανάλωση. Έτσι, η ορατότητα (η επιθυμία του παιδιού να γίνει κάποιος) θα χάσει το όνειρο και θα περιοριστεί στην αγοραία επίφασή της, στην καταναλωτική εικόνα. Αλλά η οικονομική συγκυρία και οι ανισότητες δεν επιτρέπουν την ολοκλήρωση του σχεδίου. Η ανεργία θα γίνει μια ματαίωση χωρίς ελπίδα, την οποία θα ακολουθήσει μια αναδίπλωση, η εσωτερική αφήγηση της κατάθλιψης που γίνεται αυτοκαταστροφική, καθώς η απελπισία δεν γίνεται εξανάσταση αλλά τρέλα, αυτοχειριασμός ή παιδοκτονία, ενίοτε και πατροκτονία.

Διδαχές

Τι διδάσκει μία γυναίκα, μία υποψήφια πλανητάρχης, που δηλώνει κυνικά ότι περιμένει τη δολοφονία του αντιπάλου της, του Ομπάμα, κατά το ανάλογο της δολοφονίας του Ρόμπερτ Κέννεντυ; Δεν διδάσκει τίποτα, απλώς επιβεβαιώνει ότι η αρχομανία και η εξουσία είναι φοβερά εξαρτησιογόνα με εγκληματική τάση. Τι διδάσκουν τα παράσημα του Προέδρου της Δημοκρατίας σ’ έναν τεχνίτη πέτρας (Γεώργιο Στρατσιάνη) κι έναν τεχνίτη μαρμάρου (Νικόλαο Σκαρή); Διδάσκουν πως δεν υπάρχουν δουλειές «χαμηλού κοινωνικού κύρους», αλλά δουλειές που κανείς αγαπά με πάθος, οπότε ο μόχθος ισοσταθμίζεται από τη χαρά της δημιουργίας. Τι μας μαθαίνει η ταινία «Ανάμεσα στους τοίχους», που βραβεύτηκε στις Κάνες; Μας μαθαίνει για τη σχέση ενός καθηγητή με τους μαθητές του σε μια λαϊκή γειτονιά του Παρισιού, για τα καθημερινά τους προβλήματα και την μεταξύ τους αγάπη. Μας μαθαίνει πως η γνώση, που μεταδίδει ο δάσκαλος ή θα είναι εμπνευσμένη και ανθρώπινη, ή δεν θα είναι γνώση, αλλά μετάδοση αριθμού πληροφοριών, τις οποίες ο μαθητής δεν θα βιώνει, αλλά θα αποστηθίζει. Δεν έχω δει την ταινία, αλλά μαθαίνω πως είναι η μεταφορά μιας πραγματικής ιστορίας (βιβλίο των εμπειριών μια σχολικής χρονιάς από έναν καθηγητή) και φαντάζομαι πως αναδεικνύει την αγαπητική σχέση του δάσκαλου με τους μαθητές του. Μπορεί να αναδεικνύει, επίσης, το κυρίαρχο πρόβλημα της εποχής, που είναι η γραφειοκρατική αντιμετώπιση της εκπαίδευσης και η απόσπαση της ειδικής γνώσης από τη σκέψη, δηλαδή τη σύνδεση της εκπαίδευσης με την παραγωγική διαδικασία, κάτι που ακρωτηριάζει τη σκέψη, τη φαντασία των παιδιών. Δυστυχώς, σήμερα, η παιδεία δεν διαφωτίζει για το πολυπρόσωπο πεπρωμένο του ανθρώπου, δηλαδή την αδιαχώριστη σχέση του πεπρωμένου του ανθρώπινου είδους με το ατομικό, το κοινωνικό και το ιστορικό του πεπρωμένο. Όλα μαθαίνονται παπαγαλία. Τίποτα δεν αναδεικνύει τα ταλέντα και δεν γεφυρώνει τις πολλές πλευρές ενός παιδιού. Όλα μοιάζουν αποτέλεσμα εγκυκλίων και γραφειοκρατικής διεκπεραίωσης. Γι’ αυτό η σκέψη δεν ενεργοποιείται ως συν-κινούν αίτιο της ύπαρξης, αλλά ως δολοφονική εμπειρία του άλλου (του κάθε μεγάλου ή μικρού Ομπάμα).

Ο Σαίξπηρ και οι λύκοι

Ώστε η ύπαρξη των λύκων, οφείλεται στην ύπαρξη των προβάτων! Έτσι διατείνονται κάποιοι που οικειοποιούνται τον Σαίξπηρ για να αποδείξουν τους ισχυρισμούς τους. Εν προκειμένω, το λεχθέν αφορά το… πρόβατο-Πασοκ και το λύκο-ΝΔ. Αλλά εμάς μας ενδιαφέρει κυρίως η διαστρέβλωση του Σαίξπηρ! Όχι για κανένα άλλο λόγο, αλλά γιατί χρησιμοποιείται ως αποδεικτικό στοιχείο μιας αντίληψης που αποκρύπτει τον καταλυτικό ρόλο της εξουσίας. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι τα πρόβατα που δήθεν παρέχουν λόγο ύπαρξης στους… λύκους, αλλά η ιεραρχική κοινωνία και η εξουσία, που μεταλλάσσουν τα πρόβατα σε λύκους. Γιατί ο Σαίξπηρ ήταν αντιεξουσιαστής. Ο Μάριος Πλωρίτης, μάλιστα, τίθεται εκ προοιμίου υπέρ της άποψης ότι ο Σαίξπηρ ήταν «οξύς επικριτής της εξουσίας -αναγκαίου κακού και πηγής πλείστων δεινών για χώρες και λαούς» (Ο πολιτικός Σαίξπηρ), σε αντιδιαστολή με τη θέση του Coleridge, που διατείνονταν πως ο ποιητής ήταν υπέρ της εξουσίας. Πιο συγκεκριμένος ο R. Simpson γράφει ότι «υπάρχει ένα πολιτικό ρεύμα στη σκέψη του Σαίξπηρ… που τον οδηγούσε στην αντιπολίτευση. Αν και καλοδέχτηκε την άνοδο του Ιακώβου Α΄ στον θρόνο, γρήγορα απογοητεύθηκε και όταν ασχολήθηκε με την ιστορία της Ρώμης, ‘’της στενοχώριας του ο χειμώνας’’, έγινε πιο ζοφερός παρά ποτέ». Ο Σαίξπηρ είχε διαγνώσει με σαφήνεια το «αιώνιο σχήμα» της λειτουργίας, των δολιοτήτων, των μεθόδων και των συνεπειών της εξουσίας και το απεικόνισε στα περισσότερα έργα του. Ο τύπος αυτού του σχήματος (του τροχού της εξουσίας, ο οποίος γυρίζει) εκδιπλώνεται, κατά τον Πλωρίτη, στο έργο του ποιητή ως εξής : «Αρχομανία - Αγώνας για την εξουσία - Κατάκτηση της εξουσίας - Άσκηση της εξουσίας - Κατάχρηση της εξουσίας - Πτώση του εξουσιαστή». Άρα το πρόβλημα είναι η εξουσία, αυτή «η διόλου μεταφυσική δύναμη που από-ανθρωπίζει κι εκείνους κι ετούτους, αυτός ο πόθος κυριαρχίας, η libido dominandi, που σπρώχνει ακατανίκητα τους ανθρώπους προς την εξουσία, την οποία πρέπει να κατακτήσουν ακόμα και με το έγκλημα. Κι αυτός ο τρόμος, ο πανικός μη χάσουν την εξουσία που κέρδισαν, τους παρακινεί αναπότρεπτα στην καταπίεση, στην τρομοκρατία, στην τυραννία, στο έγκλημα"

Μαύρα ψεύδη

Κρατικοί, οικογενειακοί και ατομικοί προϋπολογισμοί, χιλιάδες ανθρώπινες ζωές τινάζονται στον αέρα με τηλεκατευθυνόμενο τρόπο. Η τιμή του πετρελαίου συνεχίζει να ανεβαίνει «τρελά» και κανείς δεν αντιδρά. Η Γουόλ Στρητ, αυτός ο ληστρικός μηχανισμός που δεν έχει καμία σχέση με την πραγματική οικονομία, με την κλασική σχέση προσφοράς και ζήτησης, ανατινάζει ολόκληρο τον φτωχό κόσμο και αυτό θεωρείται φυσιολογικό, νόμιμο, αφού τα χρηματιστήρια λογίζονται εδώ και δεκάδες χρόνια ως ένας «λογικός» και «χρήσιμος» θεσμός της ελεύθερης αγοράς. Για να συμβεί αυτό, για να νομιμοποιείται η λειτουργία του Χρηματιστηρίου χρειάζονται τα ψεύδη και τα «μαύρα» μέσα ενημέρωσης που τα διοχετεύουν. Έτσι, για την αύξηση της τιμής του πετρελαίου ευθύνεται δήθεν μια επίθεση στη Νιγηρία, ή η αυξημένη ζήτηση ντίζελ από την Κίνα, ή ακόμα η μείωση των αμερικανικών αποθεμάτων. Αν οι εξηγήσεις αυτές ισχύουν, τότε η τιμή του πετρελαίου δεν θα σταματήσει ούτε στα χίλια δολάρια. Κι όμως κανείς δεν αντιδρά, κανείς δεν απαντά, κανείς δεν επιχειρεί να ξεσκίσει το σελοφάν των πολύχρωμων ψευδών. Ακόμη και οι σύγχρονοι φιλόσοφοι, αυτοί που επιδίωκαν την κατανόηση του κόσμου και κάποτε την αλλαγή του, τώρα ασχολούνται με τις σεξουαλικές συνήθειες των αρχαίων και νεότερων συναδέλφων τους. Μόνο κάποιοι εξόριστοι στη σιωπή λογοτέχνες μας λένε ότι οι άνθρωποι πηγαίνουν στο χρηματιστήριο για να σκοτώσουν, αλλά επειδή δεν έχουν το πραγματικό κουράγιο να σκοτώσουν στήνουν ένα σύμβολο του φόνου, το χρήμα. Με άλλα λόγια σκοτώνουν συμβολικά, σκοτώνουν με τον βασανιστικό, ζωντανό θάνατο της εξαθλίωσης, της πείνας, της αφάνειας. Παντού ο θάνατος, παντού ένα κανιβαλικό, σχεδιασμένο, ορθολογικό αλληλο-κατασπάραγμα. Ακόμη και η παιδεία πλέον δεν αρκεί για να διακόψει το διαρκές έγκλημα, αφού δεν διαμορφώνει ανεξάρτητες και αυτεξούσιες προσωπικότητες αλλά προγραμματισμένους εργαζόμενους-νευρόσπαστα, τυφλούς στη φρίκη του κόσμου τους και εκστασιασμένους ενώπιον ενός καρτούν ή μιας Καλομοίρας!

ΜΑΡΑΝΤΟΝΑ

Ανάμεσα στην «παράδοση» και την Καλομοίρα («φεστιβάλ του κιτς» χαρακτηρίζουν πολλοί τη Γιουροβίζιον, διερωτώμενοι «που πήγε η μουσική;»), ανάμεσα στον πολιτισμό του πετρελαίου (στα 139 δολάρια το βαρέλι σκαρφάλωσε η τιμή του) και τον πολιτισμό του ποδηλάτου (ή τον ιππήλατο), ανάμεσα στο κύκλωμα πορνογραφίας από ευυπόληπτους πολίτες και τα κυκλώματα της επιμολυσμένης αισχροκέρδειας, ανάμεσα στους αμερικανούς «θεοσυντηρητικούς» (theocon, φονταμενταλιστές) του Τζων Μακέην και τους λάιτ συντηρητικούς (ευαγγελιστές) του Ομπάμα ή ακόμα τους αναποφάσιστους(paleocon), τι να διαλέξω; Διαλέγω, λοιπόν, Στήβεν Σόντεμπεργκ, τον αμερικανό που μας είχε δώσει την ταινία «Σεξ, ψέματα και βιντεοταινίες» και τώρα μας δίνει την ταινία για τον «Τσε». Ύστερα, θα δω Μαραντόνα και Κουστουρίτσα. Επιλέγω να δω το ντοκυμαντέρ ενός βαλκάνιου, σέρβου για την ακρίβεια, του Ε. Κουστουρίτσα, που παρουσιάζει ένα μύθο του ποδοσφαίρου, γιατί πιστεύει ότι μοιάζουν τόσο προσωπικά όσο και στη θέαση του κόσμου. «Είναι πολλές οι ομοιότητες των Βαλκανίων και της λατινικής Αμερικής» λέει ο σκηνοθέτης. «Ο Κουστουρίτσα μου έδωσε το σεβασμό που όλες οι ανθρώπινες υπάρξεις έχουν ανάγκη» δηλώνει ο Μαραντόνα. Ενώ, αντίθετα, για τον Μπους θα πει πως «επειδή παίζω μπάλα δεν σημαίνει ότι δεν μπορώ να έχω γνώμη για κάποιον και να τον χαρακτηρίσω δολοφόνο». Πως τα «βλέπουν» όλα αυτά οι σχολιαστές των διεθνών ειδησεογραφικών πρακτορείων και οι τεχνοκριτικοί τους; Μα, με εκείνο το στερεότυπο «βλέμμα» που απαξιώνει την παραμικρή κριτική στην πλανητική υπερδύναμη. Ο Κουστουρίτσα, λένε, δείχνει έναν Μαραντόνα, όπως ακριβώς είναι ο σκηνοθέτης, δηλαδή «πολύ δεσμευμένο στο αντι-αμερικανικό μέτωπο». Το γεγονός ότι ο ίδιος ο Κουστουρίτσα τους μίλησε για την ομοιότητα και την ταύτισή του με τον ποδοσφαιριστή δεν λαμβάνεται υπόψη, αφού δεν διευκολύνει την επίθεση απαξίωσης. Αλλά πάντα θα υπάρχουν οι Κουστουρίτσα και οι Μαραντόνα για να τους χαλάνε το παιγνίδι και να αναπτερώνουν την ελπίδα των απόκληρων.