Χάος

Χάος στις χρηματαγορές. Τα χρηματιστήρια καταρρέουν. Η τέταρτη σε μέγεθος αμερικανική τράπεζα, η Lehman Brothers πτώχευσε, η γνωστή Merrill Lynch εξαγοράσθηκε από την Bank of America. Η ομοσπονδιακή τράπεζα των ΗΠΑ αδυνατεί να «ρίξει» και άλλο ρευστό στην αγορά. Ο μανιακός καπιταλισμός και η επίσημη εκδοχή του ο νεοφιλελευθερισμός, ό,τι μέχρι χθες είχε την ισχύ «φυσικής αλήθειας», διέρχεται σήμερα την αυτοκαταστροφική φάση της διπολικής του διαταραχής και ήδη σαν την… παγκοσμιοποιημένη Μήδεια του Βασίλιεφ «σκοτώνει τα παιδιά του». Ο θρήνος 150 χιλιάδων γιάπηδων της Wall Street, που βρέθηκαν στο δρόμο, ακούγεται μέχρι την Αθήνα. Οι δυσμενείς προβλέψεις των σκεπτικιστών της αμερικανικού τύπου «παγκοσμιοποίησης» επαληθεύονται. Τελικά, η υπερβολική προσφορά σπιτιών (ενυπόθηκα δάνεια) δεν μπόρεσε να απορροφηθεί ούτε από τον άνεργο καταναλωτή ούτε από το συνεχώς μειούμενο μισθό του εργαζόμενου αμερικανού. Η υπερσυσσώρευση λειτούργησε σαν ένα «πανωσήκωμα» που γκρεμίζει όλο το οικοδόμημα. Το δεύτερο μεγάλο χτύπημα μετά τους δίδυμους πύργους. Όσοι μιλούσαν για την ανάγκη επιβολής μέτρων ελέγχου του κεφαλαίου και στήριξης των… «χαμένων της επανάστασης», των εργαζόμενων, επιβεβαιώνονται. Το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, η ατμομηχανή της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης με καύσιμο την αρχή της μέγιστης μεγέθυνσης των αποδόσεών του και αδιαφορώντας πλήρως για τις πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες οδηγούν τον πλανήτη ολόκληρο στην άβυσσο. Η σχετική αυτονόμηση μάλιστα του συστήματος οδηγεί και στη θυσία ακόμα και των μεγάλων παικτών, δηλαδή των παιδιών του. Η ορατή πλέον σύγκρουση είναι αυτή μεταξύ κοινωνίας και αγοράς, που οξύνεται ακόμη περισσότερο καθώς η οικονομική μεγέθυνση δεν είναι συμβατή με τη σωτηρία του πλανήτη. Η προτεινόμενη ιδέα ενός νέου παγκόσμιου ουμανισμού, ο συγκερασμός της αγοράς και της δημοκρατίας, η επιβολή διεθνών κανόνων για ελάχιστα ημερομίσθια, ο εθνικός έλεγχος πάνω στο παγκόσμιο κεφάλαιο θεωρούνται ως οι πλέον στοιχειώδεις διευθετήσεις για την έξοδο από τη σημερινή κρίση.

Μποζόνιο

Σύγκρουση γιγάντων. Τα δύο Χ, ένας ανάπηρος ο Χώκινγκ συγκρούεται με έναν γέρο, τον Χιγκς για το περίφημο μποζόνιο, το «σωματίδιο του Θεού», που επινόησε ο δεύτερος. «Θα ήταν πιο συναρπαστικό» αν δεν βρισκόταν λέει ο πρώτος. Για χιούμορ που δεν κατάλαβε ο δεύτερος λένε οι… εμβριθείς αναλυτές-παρατηρητές! Κι όμως ο Χώκινγκ, αυτός ο φοβερός τύπος, η ασώματος κεφαλή, που είδα πριν μερικά χρόνια στη Φλωρεντία να χαίρεται τη ζωή αγναντεύοντας από ψηλά τον Πάδο, είπε κάτι βαθύτατα φιλοσοφικό: ότι κάτι είναι πιο χρήσιμο όταν είναι αναμενόμενο. Το ίδιο μου είχε πει κάποτε ο Μάτεσις για το Χριστό: δεν ήταν καλά που ήρθε, θα ήταν καλύτερα να είναι αναμενόμενος. Ακριβώς, την ίδια άποψη για τις ανθρώπινες επινοήσεις είχε και ο Βιτγκενστάιν, που έλεγε πως όλες είναι φανταστικές και εκείνο που τις επιβεβαιώνει (νομιμοποιεί) ή όχι, είναι η ωφελιμότητά τους για την ανθρώπινη βιοτή. Έτσι, η επινόηση του Φρόυντ για το υποσυνείδητο καθιερώθηκε γιατί ανταποκρίνεται στην ανάγκη μας να εξηγήσουμε με κάποιο τρόπο τις ανεξήγητες συμπεριφορές μας (και τα όνειρα). Αν, συνεπώς, βρεθεί το «σωματίδιο του Θεού» σε τι θα μας ωφελήσει; Σε τίποτα. Αντιθέτως, όπως άκουγα χθες, άλλοι θα θεωρήσουν ότι είναι απόδειξη της Δημιουργίας (Θεού) και άλλοι της θεωρίας της εξέλιξης. Μήπως, αυτό θα δημιουργήσει νέες συγκρούσεις; Δείτε τι γίνεται στις ΗΠΑ μεταξύ των οπαδών των δύο αντιλήψεων. Μήπως, λοιπόν, θα ήταν καλύτερα να μη βρισκόταν το μποζόνιο, αυτό το αόρατο σωματίδιο που είναι πανταχού παρόν και τα πάντα πληρών με μάζα; Και όπως το σκέφτομαι, τελικά, πιο είναι μεγαλύτερο θαύμα το «σωματίδιο του θεού» ή ο Στήβεν Χώκινγκ, αυτή η αποδομημένη μάζα που βρίσκεται ριγμένη σ’ ένα αναπηρικό καρότσι, αυτός ο μέγας επιστήμονας που είδα ένα απόγευμα στη Φλωρεντία να χαίρεται το δειλινό και την τρυφερότητα της τρίτης -νομίζω- γυναίκας του; Για να καταλήξω σ’ αυτό που μου έλεγε η γιαγιά μου η Αγγελική όταν μικρός τη ρωτούσα αν υπάρχουν φαντάσματα: «Όλα είναι στο κεφάλι μας παιδάκι μου» απαντούσε

11/9

Οι Δίδυμοι πύργοι της Νέας Υόρκης βρίσκονταν στο «σημείο μηδέν». Από εκεί ξεκινούσαν τα πάντα, ακόμα και ο συγκαιρινός «δυτικός άνεμος της ιστορίας» που σαρώνει ιδεολογικά, πολιτικά, πολιτιστικά, οικονομικά και στρατιωτικά ολόκληρο τον πλανήτη. Βαρύς, συνεπώς, ο συμβολισμός της 11/9. Αλλά να που μερικά χρόνια αργότερα όλο και λιγότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι το χτύπημα προκλήθηκε από την Αλ-Κάιντα. Αυτό δείχνει έρευνα του πανεπιστημίου του Μαίρυλαντ που έγινε σε 17 χώρες. Η αμφισβήτηση, όμως, των επίσημων εκδοχών του τρομοκρατικού χτυπήματος στις ΗΠΑ ισοδυναμεί με ύβρι, με βλασφημία και έγκλημα καθοσιώσεως. Δεν είναι τυχαίο ότι έγινε προσπάθεια αφαίρεσης του Όσκαρ από την Marion Cotillard, γιατί τόλμησε να αμφισβητήσει την 11/9 και να αποκαλέσει «σήριαλ ψεύτες» τους αμερικανούς ηγήτορες της Ουάσινγκτον. Ναι, «κατά συρροή ψεύτες»! Εάν η Μάριον τα έλεγε αυτά πριν από την απονομή των Όσκαρ, θα έβλεπε το βραβείο μόνο στον ύπνο της. Άρα, πάνω από την κρίση για την καλλιτεχνική αξία οποιουδήποτε, οι Αμερικανοί θέτουν τον φιλοαμερικανισμό ή τον αντιαμερικανισμό του. Εφόσον ασκείς κριτική στις ΗΠΑ οφείλεις να εξαφανιστείς. Ακριβώς όπως την περίοδο του μακαρθισμού. Πέρα όμως από τι πιστεύει ο καθένας για την 11/9, είναι βέβαιο ότι νομιμοποίησε την αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ από το δόγμα της αποτροπής και ανάσχεσης στο δόγμα της προληπτικής στρατιωτικής επέμβασης. Η νέα αυτή πολιτική σε συνδυασμό με το σχέδιο «εκδημοκρατισμού» και τη δημιουργία της «Μεγάλης Μέσης Ανατολής», που παραπέμπει σε μία νέα σταυροφορία, ενίσχυσε και ενισχύει τους φονταμενταλιστές τόσο στην Ανατολή(Ισλάμ) όσο και στη Δύση(ευαγγελιστές), καθιστώντας την πρόβλεψη του Χάντιγκτον για σύγκρουση των πολιτισμών μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία.
Τελικά, το χτύπημα στους δίδυμους πύργους, οι σφαγές στη Μαδρίτη, στο Μπεσλάν της Οσετίας, στο Λονδίνο, στη Τζακάρτα και το μικρού βεληνεκούς χτύπημα στην Αμερικανική Πρεσβεία της Αθήνας λειτουργούν συμπληρωματικά στη λογική των φονταμενταλιστών της Δύσης (όχι μόνο του Μπους αλλά και του Πούτιν) που προσπαθούν «να επεκτείνουν την αυτοκρατορία τους σε βάρος του μουσουλμανικού κόσμου με τη βία και τον τρόμο» (Le Monde, J-M Colombani). Και οι μεν και οι δε διακατέχονται από την πεποίθηση πως μπορούν να μετασχηματίσουν τον κόσμο είτε με τη στρατιωτική επιβολή είτε με θεαματικές τρομοκρατικές ενέργειες. Και οι δύο φανατισμοί πραγματοποιούν τον τρόμο και τον πόλεμο, αυτό δηλαδή που ο Τζών Γκαλμπρέηθ χαρακτήρισε ως την αποτυχία του Δυτικού πολιτισμού. Γι’ αυτό όλοι αναζητούν εναγωνίως «εχθρούς» (όπως ο Χίτλερ τους Εβραίους) για να αιτιολογήσουν τη δομική αποτυχία τους. Με άλλα λόγια για την μεταθέσουν κάπου αλλού.

Παγνίδια

Ημέρα των φυσικών αλλά και των μαθηματικών χθες. Οι πρώτοι αναζητούν το «σωματίδιο του Θεού», οι δεύτεροι τον «μαθηματικό τύπο» υπολογισμού του τεκμαρτού εισοδήματος των Ελλήνων! Αμφότεροι επιχειρούν να επιλύσουν προβλήματα που ταλανίζουν την ανθρωπότητα και τους… νεοέλληνες. Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε την προσπάθεια «σπασίματος του παιγνιδιού» για να δούμε τι κρύβει μέσα. Έτσι, οι φυσικοί προσπαθούν να λύσουν τα μυστήρια του σύμπαντος σπάζοντας το άτομο με… «σφυριά» που τα λένε επιταχυντές. Πρώτα βρήκαν ότι το άτομο αποτελείται από πρωτόνια, νετρόνια (θυμάται κανείς τις βόμβες νετρονίου;) και ηλεκτρόνια. Μετά βρήκαν τα κουάρκς(υπάρχουν σε ομάδες και όχι απομονωμένα) και τα γλοιόνια, τα οποία υποθέτουν, αφού ακόμα δεν τα «βρήκαν». Τώρα θέλουν να αποδείξουν ότι το σύμπαν είναι μία σύνθεση κουάρκς και γλοιονίων. Αυτό είναι το περίφημο «σωματίδιο του Θεού». Όσο για τους Έλληνες μαθηματικούς, αυτοί θα επινοήσουν ένα τύπο που θα μας φορολογεί δίκαια! Τεράστιο επίτευγμα! Να, λοιπόν, που η κοινωνική δικαιοσύνη είναι υπόθεση της επιστήμης των εφαρμοσμένων μαθηματικών. Και επειδή αναφερθήκαμε στα εφαρμοσμένα μαθηματικά (βλέπε και εφαρμοσμένη πολιτική), χθες είχαμε την επίσημη επιστροφή στην «πραγματική πολιτική». Μόνο που η πολιτική ουσίας έχει πλέον ηττηθεί κατά κράτος από την εικονική πολιτική. Αλλά τι είναι η εικονική πολιτική πραγματικότητα; Δείτε τι συμβαίνει στις ΗΠΑ, όπου η αντιπαράθεση Ομπάμα και Μακέην περιορίζεται στο κραγιόν της υποψήφιας αντιπροέδρου των ρεπουμπλικάνων. Ποια είναι, λοιπόν, η διαφορά ενός σκύλου ράτσας πιτμπουλ και της κυρίας Σάρας Πάλιν; Το κραγιόν στα χείλη της δεύτερης λένε οι δημοκρατικοί. Ποια η διαφορά μεταξύ Μακέην και Μπους; Ο ένας είναι γουρούνι που φοράει κραγιόν και το άλλο όχι, αλλά το γουρούνι παραμένει γουρούνι απαντούν ξανά οι δημοκρατικοί. Ποια σχέση έχει αυτή η «αντιπαράθεση του κραγιόν» με την ανεργία, τη φτώχεια και τις τεράστιες ανισότητες; Καμία. Δυστυχώς, η πραγματική πραγματικότητα θα είναι και πάλι αμείλικτη για τους Αμερικανούς (και όλο τον κόσμο) την επομένη των εκλογών. Διότι μετά την απομάκρυνση από το ταμείο…

Απορίες απόρου

Φαίνεται ότι το τελευταίο οχυρό του νεοφιλελευθερισμού είναι η Ελλάδα. Πως αλλιώς να εξηγηθεί το γεγονός ότι στις ΗΠΑ κρατικοποιούν, ενώ στην Ελλάδα αποκρατικοποιούμε; Γιατί, άραγε, η νεοφιλελεύθερη λογική οδήγησε τις δύο μεγάλες αμερικανικές τράπεζες στη χρεοκοπία; Γιατί η «αόρατη χειρ» (Αγορά-) έγινε «μαύρη χείρα» (μαφία) και έχασε την περίφημη ικανότητά της να ρυθμίζει την προσφορά και τη ζήτηση (αυτορρύθμιση); Μήπως εκεί που απέτυχε το real estate των… χαζο-αμερικανών, έχουμε την μεγάλη ελληνική εφεύρεση του μοναστηριακού ου μην και βυζαντινού real estate -απόδοση τεράστιων εκτάσεων και ακινήτων του δημοσίου στη Μονή Βατοπεδίου, (βακουφο-ποίηση); Τελικά, ότι είναι «νόμιμο είναι και ηθικό»; Μήπως όλοι μας πρέπει να κάνουμε και μία «εξωχώρια» εταιρία φοροαποφυγής; Ή μήπως πρέπει να εξετάσουμε τις αποχρώσεις της νομιμότητας, δηλαδή τη «νόμιμη παρανομία» (όπως οι ληστοβαρώνοι των ΗΠΑ που οδήγησαν στο κραχ του 1929) και την «παράνομη παρανομία»(Αλ Καπόνε); Γιατί το μέγαρο Μαξίμου θυμίζει την εποχή Σημίτη-Πανταγιά; Είναι αλήθεια ότι η πρωθυπουργός της Ουκρανίας Γ. Τιμοσένκο κατηγορείται για «διαφθορά και εσχάτη προδοσία» από την ώρα που γύρισε την πλάτη στον Μπους και «γλυκοκοιτάζει» τον Πούτιν; Πάντως, αν είναι γεγονός ότι ζητούνται φαλάκρες για διαφημίσεις, υπάρχει κανείς που να ενδιαφέρεται για ευρυμέτωπο Ηπειρώτικο κεφάλι επαρκώς αποψιλωμένο; Αλλά η μεγάλη σημερινή είδηση είναι η μέγιστη διερώτηση που οι φυσικοί του CERN επιδιώκουν σήμερα να απαντήσουν με τη δημιουργία in vitro του Big Bang: Πως δημιουργήθηκε, λοιπόν, το σύμπαν, ποιες δυνάμεις το κυβερνούν, τι είναι το «σωματίδιο του θεού», είναι το σύμπαν «εκπυρωτικό»; Είναι αληθές ότι αν το πείραμα πετύχει, τότε δεν θα είναι μακριά ο καιρός που θα δημιουργηθεί η μηχανή που θα μας ταξιδεύει στο χρόνο; Πως θα είναι άραγε το μέλλον; Οι ερωτήσεις, τελικά, αρχίζουν να «τρελαίνονται» και πολύ διερωτώνται, μήπως οι επιστήμονες είναι «τρελοί», μήπως όλοι αρχίζουμε να τρελαινόμαστε;!

Κέρδος και ηθική!

Είναι «παράδοξο το γεγονός ότι υπάρχουν πολλοί στην Ευρώπη και αλλού που θεωρούν ότι η επιχειρηματικότητα είναι εξ ορισμού αντίθετη με κάθε έννοια κοινωνική ευαισθησίας… και ότι ταυτίζεται με την ανελέητη επιδίωξη του κέρδους…». Λόγια από την ομιλία του πρωθυπουργού στη… διετή διάσκεψη (πολύ κρατάει!) για την «επιχειρηματικότητα με ανθρώπινο πρόσωπο». Θα θέλαμε, αλήθεια να γνωρίζαμε, εάν υπάρχει σήμερα μία επιχείρηση που λειτουργεί με «κοινωνικά κριτήρια». Ούτε καν οι ΔΕΚΟ, όπως η ΔΕΗ. Το κέρδος, θεωρητικά, δεν ήταν πάντα αυτοσκοπός, αλλά σήμερα είναι και ταυτίζεται με την αέναη και ανελέητη κερδοσκοπία, με τη διαρκή και χωρίς όρια συσσώρευση. Ο επινοητής της «αόρατης χείρας» της αγοράς Άνταμ Σμιθ δεν ήταν παρά καθηγητής της Ηθικής Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Γλασκόβης. Τι συνέβη, άραγε, και αποσυνδέθηκε πλήρως η μελέτη των οικονομικών από εκείνη της ηθικής; Γιατί η «ηθική» παράδοση της οικονομικής επιστήμης δεν υφίσταται πλέον; Σύμφωνα με τον Αμάρτυα Σεν και τον Σκοτ Μηκλ, η ηθική παράδοση της οικονομικής σκέψης ξεκινάει από τον Αριστοτέλη («Ηθικά Νικομάχεια») που συσχέτιζε το αντικείμενο των οικονομικών (τον πλούτο) με τους ανθρώπινους σκοπούς. Με την επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού, η «ηθική» αυτή παράδοση απωθήθηκε υπέρ της «μηχανικής» παράδοσης που δεν αφορά τελικούς σκοπούς και ερωτήματα, όπως για το «πως πρέπει κάποιος να ζει» ή «πως μπορεί να αναπτυχθεί ο αγαθός άνθρωπος», αλλά ενδιαφέρεται μόνο για τα ζητήματα διαχείρισης (logistics). Το χρήμα από μέσο γίνεται σκοπός, ενώ ο πραγματικός σκοπός γίνεται το μέσο. Τώρα, οι εργαζόμενοι είναι οι αναλώσιμοι της ιστορίας, μιας ιστορίας που είναι το ατέλειωτο χρονικό θριάμβων των «εχόντων» στο μεγάλο συμπόσιο της κοινωνίας, όπως ακριβώς των αλληλοσπαρασσόμενων ειδών στο μεγάλο συμπόσιο της φύσης! Οι εργαζόμενοι εκλαμβάνονται ως βάρος, ως λίπος που πρέπει να χάσει η επιχείρηση (και η κοινωνία) για να εκσυγχρονιστεί. Μάλιστα, δεν είναι… εκμεταλλευόμενοι, αλλά ξεπερασμένοι, αδέξιοι, τεμπέληδες και ότι η «σοφία» είναι ο κοινός νους που περιλαμβάνει την… πνευματικότητα του λογιστή κι εκείνη του εφόρου. Ό,τι υπερβαίνει αυτές τις δύο «πνευματικότητες» εξοβελίζεται ως ακαταλαβίστικος ελιτισμός, είναι εμπόδιο στη ρευστότητα της αγοράς και τη μικροφυσική της υπακοής.

Democracy Now

Ο Amy Goodman, ο αμερικανός δημοσιογράφος και παραγωγός της ραδιοφωνικής εκπομπής «Δημοκρατία Τώρα» συνελήφθη στο συνέδριο των Ρεπουμπλικάνων. Τον Goodman συνέλαβαν όργανα της… τάξης γιατί διαμαρτυρήθηκε για τη σύλληψη δύο δημοσιογράφων της ομάδας του, που έπαιρναν συνεντεύξεις από διαδηλωτές στο δρόμο! Μα, αυτή είναι η περίφημη αμερικανική δημοκρατία και ελευθερία; Αυτή. Η ελευθερία και η «δημοκρατική» ανοχή εξαντλείται στους ρεπουμπλικάνους και τους δημοκρατικούς. Άλλη γνώμη, άλλη τοποθέτηση πέραν των δύο κομμάτων δεν επιτρέπεται. Ακόμη χειρότερα, όπως διαπιστώνει καθηγητής κοινωνιολογίας, η πολιτική δημοσιογραφία στις ΗΠΑ έχει απολέσει κάθε έννοια κριτικής απέναντι στα κυρίαρχα συμφέροντα, που εκφράζονται είτε από τους ρεπουμπλικάνους είτε από τους δημοκρατικούς. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η εκπομπή «Δημοκρατία Τώρα» του A. Goodman ενοχλεί αφού τολμά να ασκεί έντονη κριτική στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ και να καταγγέλλει τις τεράστιες κοινωνικές ανισότητες. Μη φανταστεί κανείς ότι πρόκειται για κάποιο μεγάλο κανάλι. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα ραδιοφωνικό πρόγραμμα που εκπέμπεται από τοπικούς ραδιοσταθμούς και στο διαδίκτυο. Μάλιστα, γύρω από την εκπομπή έχουν δημιουργηθεί ομάδες ακτιβιστών-υποστηρικτών. Αυτό, ακριβώς, συνέβη πριν τρία χρόνια στη μικρή αγροτική κοινότητα Tri-cities του βορειο-ανατολικού Τενεσή, όπου μία μικρή ομάδα ακτιβιστών εξοπλισμένη με ένα αίτημα που έφερε 70 υπογραφές, έπεισε τους ιθύνοντες του τοπικού ραδιοφώνου να εκπέμψει την εκπομπή «Δημοκρατία τώρα». Εδώ και «τριάντα χρόνια οι μόνες ανεκτές πολιτικές δραστηριότητες στην περιοχή ήταν αυτές τις Κου Κλουξ Κλαν» λέει ο οργανωτής των ακτιβιστών J. Fitsanakis. Αποκλεισμένες «φωνές» όπως των Τσόμσκι, Κλάιν, Φισκ, Ρόι, του μακαρίτη Σαΐντ κ.ά. φιλοξενούνται σ’ αυτήν την εκπομπή, που κατήγγειλε την εισβολή στο Ιράκ και τόλμησε να «πει», το 2006, όταν πέθανε ο πρώην πρόεδρος Τζ. Φορντ(όλοι έλεγαν ότι πέτυχε την «επανασυμφιλίωση του έθνους» μετά το Γουότεργκειτ), πως αυτός και ο Κίσσινγκερ είναι οι ένοχοι για τη σφαγή στο Τιμόρ-από τη μαριονέτα τους, τον ινδονήσιο δικτάτορα Σουχάρτο. Το βασικό μότο του A. Goodman είναι ότι «οι κυβερνήσεις ψεύδονται». Αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνει ανεκτό από την… «εξαγώγιμη» αμερικανική δημοκρατία.