Κέρδος και ηθική!

Είναι «παράδοξο το γεγονός ότι υπάρχουν πολλοί στην Ευρώπη και αλλού που θεωρούν ότι η επιχειρηματικότητα είναι εξ ορισμού αντίθετη με κάθε έννοια κοινωνική ευαισθησίας… και ότι ταυτίζεται με την ανελέητη επιδίωξη του κέρδους…». Λόγια από την ομιλία του πρωθυπουργού στη… διετή διάσκεψη (πολύ κρατάει!) για την «επιχειρηματικότητα με ανθρώπινο πρόσωπο». Θα θέλαμε, αλήθεια να γνωρίζαμε, εάν υπάρχει σήμερα μία επιχείρηση που λειτουργεί με «κοινωνικά κριτήρια». Ούτε καν οι ΔΕΚΟ, όπως η ΔΕΗ. Το κέρδος, θεωρητικά, δεν ήταν πάντα αυτοσκοπός, αλλά σήμερα είναι και ταυτίζεται με την αέναη και ανελέητη κερδοσκοπία, με τη διαρκή και χωρίς όρια συσσώρευση. Ο επινοητής της «αόρατης χείρας» της αγοράς Άνταμ Σμιθ δεν ήταν παρά καθηγητής της Ηθικής Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Γλασκόβης. Τι συνέβη, άραγε, και αποσυνδέθηκε πλήρως η μελέτη των οικονομικών από εκείνη της ηθικής; Γιατί η «ηθική» παράδοση της οικονομικής επιστήμης δεν υφίσταται πλέον; Σύμφωνα με τον Αμάρτυα Σεν και τον Σκοτ Μηκλ, η ηθική παράδοση της οικονομικής σκέψης ξεκινάει από τον Αριστοτέλη («Ηθικά Νικομάχεια») που συσχέτιζε το αντικείμενο των οικονομικών (τον πλούτο) με τους ανθρώπινους σκοπούς. Με την επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού, η «ηθική» αυτή παράδοση απωθήθηκε υπέρ της «μηχανικής» παράδοσης που δεν αφορά τελικούς σκοπούς και ερωτήματα, όπως για το «πως πρέπει κάποιος να ζει» ή «πως μπορεί να αναπτυχθεί ο αγαθός άνθρωπος», αλλά ενδιαφέρεται μόνο για τα ζητήματα διαχείρισης (logistics). Το χρήμα από μέσο γίνεται σκοπός, ενώ ο πραγματικός σκοπός γίνεται το μέσο. Τώρα, οι εργαζόμενοι είναι οι αναλώσιμοι της ιστορίας, μιας ιστορίας που είναι το ατέλειωτο χρονικό θριάμβων των «εχόντων» στο μεγάλο συμπόσιο της κοινωνίας, όπως ακριβώς των αλληλοσπαρασσόμενων ειδών στο μεγάλο συμπόσιο της φύσης! Οι εργαζόμενοι εκλαμβάνονται ως βάρος, ως λίπος που πρέπει να χάσει η επιχείρηση (και η κοινωνία) για να εκσυγχρονιστεί. Μάλιστα, δεν είναι… εκμεταλλευόμενοι, αλλά ξεπερασμένοι, αδέξιοι, τεμπέληδες και ότι η «σοφία» είναι ο κοινός νους που περιλαμβάνει την… πνευματικότητα του λογιστή κι εκείνη του εφόρου. Ό,τι υπερβαίνει αυτές τις δύο «πνευματικότητες» εξοβελίζεται ως ακαταλαβίστικος ελιτισμός, είναι εμπόδιο στη ρευστότητα της αγοράς και τη μικροφυσική της υπακοής.