Ηρόστρατοι του μέλλοντός μας

Το Μάλι βομβαρδίζεται από τους Γάλλους στο όνομα του «αγώνα κατά της τρομοκρατίας», όπως διατείνεται ο σοσιαλ-ιμπεριαλιστής Φρ. Ολάντ. Στη Λέσβο ξεβράζονται εκ νέου πτώματα μεταναστών. Στο λόφο του Στρέφη, ένα σπίτι δέχεται εμπρηστική επίθεση, επειδή ο ιδιοκτήτης του έχει αδερφό πολιτικό. Πόλωση και φανατισμός. Πρόβατα που ουρλιάζουν και λύκοι που βελάζουν. Ένας λόγος ξύλινος, αφυδατωμένος, ακατάληπτος, δοκησίσοφος, ανεστραμμένος, που δεν ρίχνει γέφυρες για κανέναν διάλογο, αντίθετα τις γκρεμίζει. Έτσι, εν μέσω αυτού του κουρνιαχτού, η βία του νέου φορολογικού, της καινούργιας εξαθλίωσης των μισθωτών και των συνταξιούχων χάνεται στο παρασκήνιο, ενώ στο προσκήνιο έχουν λάβει θέση οι νέοι μονομάχοι του ελληνικού πολιτικού Κολοσσαίου, που εξωθούν τα πράγματα στα άκρα. Κάτι μεθυστικό, άρρωστα παραληρηματικό και σάπιο κυριαρχεί παντού. Ο ρήτορας μιλάει για το «χρόνο» από το βήμα της Βουλής, αλλά όχι με την έννοια που έδινε στο «χρόνο» ο Σαρλ Μπωντλαίρ, όταν έλεγε «Για να μη γίνετε οι μαρτυρικοί σκλάβοι του Χρόνου/μεθύστε/… Με κρασί, με ποίηση ή με αρετή, με ό,τι σας αρέσει». Ο «χρόνος» στην Ελλάδα παραπέμπει στο τέλος, στον γκρεμό, στην καταστροφή, στο χάος. Το σημερινό ελληνικό μεθύσι έχει μία ηροστράτεια σχέση με το χρόνο, είναι ένα μεθύσι με αίμα, με μίσος, με απληστία, με ματαιοδοξία, είναι ένα άγριο ανθρωποφαγικό και αυτοκαταστροφικό μεθύσι. Όλα πλέον είναι ένας αιματηρός αγώνας με βάση το σύνθημα «ο θάνατός σου η ζωή μου». Μόνο που μετά από αυτόν τον φονικό εμφύλιο, η Ελλάδα θα είναι ένας έρημος και καμένος τόπος, ένα πεδίο βολής στο οποίο θα κερδοσκοπούν ξένοι επιχειρηματίες, θα παίζουν γκολφ οι ξένοι τουρίστες και θα αλωνίζουν οι προκουράτορες των Βρυξελλών. Κι από Ελλάδα τι; Από τον ελληνισμό τίποτα. Ακόμα και η σχολή «Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής» του ΤΕΙ Ηπείρου θα κλείσει με βάση τα αγοραία κριτήρια του υπουργείου Παιδείας. Ούτε παράδοση, ούτε ρίζες, ούτε η καλλιέργεια της ιστορίας του λαϊκού μας πολιτισμού, ούτε ταυτότητα, τίποτα. Καμία σχέση με την ενεργητική συμμετοχή των μελλοντικών γενεών στην ύπαρξη της ελλαδικής συλλογικότητας, εντός της οποίας διατηρούνται ζωντανοί οι θησαυροί του παρελθόντος και κάποια προαισθήματα του μέλλοντος. Καμία επαφή με ό,τι σημαίνει τον τόπο, τη γέννηση, το ανθρώπινο περιβάλλον, ήτοι τις οικείες φωνές, τις μουσικές και τις εικόνες με τα αισθητικά και οντολογικά χαρακτηριστικά του ελληνικού φωτός, που συστήνουν αυτόν που ταυτίζεται με την πιο βαθιά Αγάπη και αποκαλείται Έλληνας Άνθρωπος. Τώρα καίμε τα πάντα και τη φύση και την παράδοση και την ιστορία μας και την ταυτότητά μας στο όνομα της εξόδου από την κρίση. Μόνο που όταν θα βγούμε από αυτή την κρίση δεν θα είμαστε Τίποτα. Ούτε καν δούλοι. Θα είμαστε απλώς απέθαντοι, ζόμπι.

Οι λύκοι επανέρχονται

Le Capital(Κεφάλαιο) τιτλοφορείται η ταινία του Κώστα Γαβρά, που θα δούμε σε λίγες μέρες στους κινηματογράφους, και αναφέρεται στην παγκόσμια επικυριαρχία των τραπεζών. Από τότε, όμως, που έκανε την ταινία ο Έλληνας σκηνοθέτης η φιλοσοφία των τραπεζών έχει διαφοροποιηθεί καθώς οι επενδυτικές τους πρακτικές δεν έχουν τον ορατό χαρακτήρα των τοξικών ομολόγων. Τώρα κινούνται με βάση τις «τάσεις της αγοράς», την «εμψύχωση της αγοράς» και τη «διευκόλυνση των πελατών». Σ’ αυτή τη νέα λειτουργία σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η εικόνα και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, γι’ αυτό ο έλεγχος των μέσων μαζικής ενημέρωσης και η διαμόρφωση της κοινής γνώμης διαδραματίζει κομβικό ρόλο. Μ’ αυτήν την αλλαγή πλεύσης το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα επανακτά το αντιπαραγωγικό πνεύμα αισχροκέρδειας, που οδήγησε την πλανητική οικονομία στη σημερινή κρίση. Το περιβάλλον της τράπεζας των τραπεζών, της περίφημης Goldman Sachs είναι πιο τοξικό από ποτέ καταγγέλλει πρώην κορυφαίο στέλεχός της. Η ίδια τράπεζα, όπως αποκαλύπτει το ειδησεογραφικό πρακτορείο Bloomberg, αντιπαρέρχεται τους κανόνες που έχουν επιβληθεί στις ΗΠΑ προκειμένου να τεθούν όρια στην αισχροκέρδεια. Για την ακρίβεια η τράπεζα κινείται στα όρια της νομιμότητας και της παρανομίας, ή της νόμιμης παρανομίας, όπως έλεγε ο Αλ Καπόνε για τους αμερικανούς ληστοβαρώνους των αρχών του 20ου αιώνα. Προκειμένου, δηλαδή, να εξασφαλίζεται αυτή τη σχοινοβασία η τράπεζα έχει δημιουργήσει ένα μυστικό παράρτημα, το Multi-Strategy Investing(MSI), το οποίο είναι εξειδικευμένο να παρακάμπτει τους νόμους(όπως ο νόμος Volcker για τα όρια στο prop trading). Δεν είναι τυχαίο ότι και η πολιτική αντιπαράθεση προσανατολίζεται πλέον στο νομικό πεδίο και γίνεται με νομικούς όρους. Έτσι, έχουμε τη λεγόμενη ερμηνεία του σύγχρονου «συνταγματισμού» όπου υπάρχει η «κυβέρνηση των νόμων» σε αντίθεση με την «κυβέρνηση των ανθρώπων». Σ’ αυτή την περίπτωση έχουμε την κρίση του «συνταγματικού σφάλματος», δηλαδή τις ερμηνείες και τα λεγόμενα «παραθυράκια», που αναζητά η MSI καθώς και την «αντιδημοκρατική πρακτική», δηλαδή μία λειτουργία που παρακάμπτει το πνεύμα του νόμου. Εν προκειμένω, η δημοκρατία χάνει το πολιτικό της περιεχόμενο και γίνεται «νομοκρατία»! Γι’ αυτό η δημοκρατία πρέπει να ορισθεί εκ νέου. Σύμφωνα, λοιπόν, με το Ν. Μπόμπιο, ένα δημοκρατικό καθεστώς μπορεί να αξιολογηθεί ως τέτοιο με κριτήριο το «βαθμό πολιτικής βίας που ενυπάρχει ακόμα σ’ αυτό(σ.σ. αστυνομικό κράτος), πόσο μεγάλο τμήμα των πολιτικών σχέσεων είναι ακόμα μυστικές(σ.σ. διαπλοκή με μέσα ενημέρωσης και οικονομικά συμφέροντα, ευνοώντας την τέχνη του ψεύδους), πόσο μεγάλη είναι η δεσμευτική ισχύς των συμφωνιών μεταξύ των κοινωνικών και των πολιτικών δυνάμεων (σ.σ. μη τήρηση υποσχέσεων και απαξίωση πολιτικής)…». Εν κατακλείδι, μια δημοκρατία δεν μπορεί να αποκλείει κανέναν και για οποιοδήποτε λόγο. Και σε κάθε περίπτωση η δημοκρατία είναι ασύμβατη με τη βία της εξουσίας, είτε αυτή λέγεται έλεγχος στα μέσα ενημέρωσης είτε, πάνω απ’ όλα, εξαθλίωση των ανθρώπων.

Καθήλωση και παραλογισμός

«Πεθαίνοντας στην Αθήνα» είναι ο τίτλος ρεπορτάζ ξένου τηλεοπτικού δικτύου, που παρουσιάζει την κόλαση των τοξικομανών στο κέντρο της ελληνικής πρωτεύουσας. Οι εικόνες αυτές, όπως και εκείνες των χιλιάδων ανέστιων στα πεζοδρόμια της πόλης, σπάνια θα εμφανιστούν στις οθόνες της ελληνικής τηλοψίας. Εδώ η τρομοκρατία έχει άλλο πρόσωπο, για την ακρίβεια είναι απρόσωπη καθώς εμφανίζεται με τη μορφή εγκυκλίων και φετφάδων, που σου απειλούν τη ζωή, αυτή που έχτισες χωρίς υπερβολές, τίμια, ταπεινά, προσφαϊσμένα. Το αυτοκίνητο, το σπίτι, το πατρικό χωράφι -μισιακό με τον άλλο αδερφό- απειλούνται άμεσα, αν δεν μπορείς να πληρώσεις το χαράτσι για το σπίτι, τα τέλη κυκλοφορίας για το αυτοκίνητο, τους φόρους για το μισό πια μισθό. Κλείνεις, τελικά, την τηλεόραση γιατί δεν μπορείς άλλη υπερδόση φόβου, δεν μπορείς να ζεις με την απειλή της έξωσης από τη δουλειά, από το σπίτι, από την ίδια τη ζωή. Αλλά παρόλ’ αυτά η φτηνή μόνωση της μεσοτοιχίας δεν μπορεί να συγκρατήσει την οξεία, ένρινη φωνή του πολιτικού που ισχυρίζεται στεντορείως ότι ψεύδονται όσοι λένε ότι δεν έχουν 1.000 ευρώ για να πληρώσουν το χαράτσι. Χαρακτηρίζει, μάλιστα, λαϊκιστές όσους ισχυρίζονται το αντίθετο. Το ίδιο έλεγε και η πρώην υπουργός Παιδείας για τα μικρά παιδιά που λιποθυμούσαν στα σχολεία από ασιτία. Πίσω, συνεπώς, από το λαϊκισμό υπάρχει η μομφή ότι ψευδόμαστε όσοι πριν μιλούσαμε για το αδιέξοδο των μνημονίων και της λιτότητας και τώρα για τη δυστυχία που πλήττει το 57% των νέων και το ένα εκατομμύριο 300 χιλιάδες ανέργους. Γιατί ο λαϊκισμός ορίζεται ως η χρήση ψευδών γεγονότων ή η καθ' υπερβολήν παρουσίαση αληθινών καταστάσεων με στόχο την πρόκληση συγκινησιακής φόρτισης στον πληθυσμό. Αλλά ποιος ψεύδεται και ποιος μιλάει καθ’ υπερβολήν; Ας κατέβουν αυτοί οι κύριοι από το ύψος της ασφάλειά τους και από τα ευγενή προάστια και ας κάνουν έναν περίπατο στις δυτικές συνοικίες της Αθήνας για να δουν τι σημαίνει πραγματική δυστυχία, για να δουν την απελπισία του άνεργου και το δράμα του επιχειρηματία που έβαλε λουκέτο στο μαγαζί του. Για να αντιληφθούν ότι ο δικός τους λαϊκισμός, αυτός που κάνει χρήση των διαφόρων κλισέ που αποκλείουν το διάλογο, είναι η πιο άγρια μορφή βίας. Γιατί ο αδικημένος αισθάνεται πως εκεί που του χρωστούσαν, τώρα αμφισβητούν ακόμα και την αλήθεια της αγωνίας του. Η αμφισβήτηση αυτή είναι ξενιστής της ίδιας ενοχής με αυτή του κυρίου «Όλοι μαζί τα φάγαμε». Όμως η ενοχή και ο εκφοβισμός δεν είναι ο τελικός στόχος. Το παιγνίδι που παίζεται στις μέρες μας, αποβλέπει σε μια νέα κατάσταση, η οποία θα γίνει με όρους που θα επιτρέψουν την αδιαφιλονίκητη κυριαρχία της παλαιάς οικονομικής, πολιτικής και μιντιακής ελίτ, της ίδιας που έφερε την Ελλάδα στο χείλος του γκρεμού. Για να συμβεί αυτό θα θυσιασθούν κάποιες Ιφιγένειες ώστε να ικανοποιηθεί το «πόπολο». Αλλά έτσι νομίζουν, έτσι πράττουν. Γιατί δεν αντιλαμβάνονται ότι αυτά μπορούν να συμβούν μόνο σε περιόδους οικονομικής άνεσης και ηρεμίας, όταν παρέχεται το περιθώριο φενακισμού των ανισοτήτων και επικάλυψης της δυστυχίας. Γι’ αυτό θα υποχρεωθούν να περάσουν από την ιδεολογική υποβολή της ενοχής στην ωμή τρομοκρατία, που καθηλώνει. Κι αυτή είναι η μεγάλη αντίφαση, την ώρα δηλαδή που για την έξοδο από την κρίση η ελληνική κοινωνία πρέπει να αισιοδοξήσει και να κινητοποιηθεί, κάποιοι την καθηλώνουν ψυχολογικά, γιατί σύμφωνα με τον ισχυρισμό τους η τρόικα επιβάλλει «τρεις το λάδι τρεις το ξίδι». Έτσι, η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης δεν μειώνεται παρά το γεγονός ότι επιβαρύνει την ανθρωπιστική κρίση και ταυτόχρονα δεν επιτρέπει την εισροή εσόδων λόγω της μικρής κατανάλωσης. Παραλογισμός; Ναι. Και αδιέξοδο.

Ιερή Συμμαχία και κοινωνική έκρηξη

Η περίφημη τράπεζα Goldman Sachs είναι συνυπεύθυνη για τη κατάρρευση της Ελλάδας, δήλωσε ο Florian Wettstein, καθηγητής στο περίφημο ελβετικό πανεπιστήμιο St. Gallen. Αυτό δεν συνιστά είδηση. Γνωρίζουμε προ πολλού ότι ο πρώην πρωθυπουργός Κ. Σημίτης είχε συνεργαστεί με την ως άνω αμερικανική τράπεζα προκειμένου να αποκρύπτει μέρος του ελληνικού δημόσιου χρέους. Η Ελλάδα σταμάτησε να είναι πελάτης της τράπεζας και της περιβόητης Αντιγόνης επί πρωθυπουργίας Γεωργίου Α. Παπανδρέου οπότε και άρχισε η κρίση χρέους της χώρας. Το παράδοξο είναι πως τότε είχε επιχειρηθεί από την ελληνική κυβέρνηση η προσφυγή στη βοήθεια της Κίνας, η οποία όμως δεν προέκυψε. Το ταξίδι στο Πεκίνο δεν έγινε ποτέ και αντ’ αυτού η Ελλάδα κατέληξε στη μέγγενη του ΔΝΤ, της ΕΚΤ και της ΕΕ(τρόικα). Γιατί συνέβη αυτό; Γιατί σύμφωνα με τον Serge Halimi, διευθυντή της Le Monde Diplomatique οι ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ρωσία, η Κίνα και η Ινδία είναι η σύγχρονη «Ιερή Συμμαχία». Έτσι, κάθε κίνηση των πέντε συμμάχων λαμβάνει υπόψη τη βούληση των υπόλοιπων. Τότε πως μπόρεσε ο Ζεράρ Ντεπαρντιέ να λάβει τη ρωσική υπηκοότητα; Πως επετράπη στον Βλ. Πούτιν να δεχθεί Γάλλους υπηκόους-φοροφυγάδες; Επετράπη γιατί όταν μιλάμε για Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα πρέπει να εκλλαμβάνουμε όλα τα μέλη της ως ισότιμους εταίρους. Αντιθέτως, όλοι συνηγορούν ότι η ΕΕ είναι η Γερμανία, ήτοι η περίφημη «Νονά» Άγκελα Μέρκελ, που εκπροσωπεί ως νεοφιλελεύθερη τις τράπεζες τις Φρανκφούρτης και δεν τρέφει τα καλύτερα των αισθημάτων για το σοσιαλιστή Φρ. Ολάντ, ο οποίος τόλμησε να φορολογήσει με 75% τα πολύ μεγάλα εισοδήματα(Το ανώτατο γαλλικό δικαστήριο έκρινε ως γνωστόν αντισυνταγματικό αυτό το νόμο)! Συνεπώς, απέναντι στη Γερμανία βρίσκεται σήμερα, εκτός του ευρωπαϊκού νότου, και η Γαλλία, η οποία θα αντιμετωπίσει τα προβλήματα της Ελλάδας μέχρι να συμμορφωθεί στην πολιτική λιτότητας και στην αφαίρεση όλων των εργασιακών κατακτήσεων καθώς και στην διάλυση του κοινωνικού κράτους. Τούτων δοθέντων, το ερώτημα είναι αν για μια ακόμη φορά μία μεγάλη κοινωνική έκρηξη θα ξεκινήσει από τη Γαλλία. Αυτός είναι ο μεγάλος φόβος της σημερινής «Ιερής Συμμαχίας» καθώς για πρώτη φορά ακόμη και στην Κίνα έγινε διαμαρτυρία κατά της λογοκρισίας στον Τύπο. Βέβαια, όλοι θεωρούν ότι η αντιμετώπιση των εκρήξεων στην κοινωνία θα γίνει κατά το ανάλογο των «αγανακτισμένων» στον ευρωπαϊκό νότο ή του κινήματος Occuper Wall Street στη Νέα Υόρκη. Και ήδη υπάρχει τεχνογνωσία για τη διάλυση αυτών των κινημάτων. Για την ακρίβεια το κίνημα διαλύθηκε στις ΗΠΑ με τη συμπαιγνία των μίντια, των πολιτικών και των τραπεζών, όπως ισχυρίζονται κάποιοι. Άλλοι εκτιμούν ότι το ίδιο το κίνημα ήταν τόσο ατομικιστικό, που ερωτεύθηκε τον εαυτό του και χάθηκε σαν τον νάρκισσο. Το ίδιο εκτιμάται ότι συνέβη και στην Ελλάδα. Στη χώρα μας, όμως, συνέβη και κάτι άλλο, καθώς η πλατεία Συντάγματος αφομοιώθηκε στο ΣΥΡΙΖΑ και η Λεωφόρος Αμαλίας στη Χρυσή Αυγή και τους Ανεξάρτητους Έλληνες. Άρα, η πολιτικοποίηση του κινήματος συνέβη αλλά με τον παραδοσιακό, κομματικό τρόπο. Σε κάθε περίπτωση, μία ανάλογη κοινωνική ένταση, όπως στην Ελλάδα, και στη Γαλλία θα προκαλέσει καταστάσεις που μάλλον καμία «Ιερή Συμμαχία» δεν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει κατά το ανάλογο εκείνης του 1815!

Η πίστη σώζει από τα κατάγματα της ψυχής

Ένας ηλικιωμένος πέφτει στα παγωμένα νερά για να πιάσει το σταυρό. Ο τηλεθεατής στο συνοικιακό καφενείο της Αθήνας κουνάει το κεφάλι του αποδοκιμαστικά και κάτι λέει σιγανά. Ο ομοτράπεζός του τον επιπλήττει, λέγοντάς του στεντορείως πως «η πίστη σώζει την ψυχή στον καιρό που ζούμε». «Δεν είσαι ορθολογιστής» επιμένει ο φίλος του. Στην τηλεοπτική οθόνη η εικόνα αλλάζει, αλλάζοντας αμέσως και το θέμα συζήτησης των θαμώνων του μικρού καφενείου. Τώρα συζητούν για τον φοροφυγά Ζεράρ Ντεπαρντιέ που συντρώγει με τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Μετά για τον θάνατο της Ρούλας Κακλαμανάκη. Κάποιος θυμήθηκε την παραίτησή της από υφυπουργός Παιδείας της κυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου γιατί είχαν αποκλείσει από την Ολυμπιακή αποστολή τον μετέπειτα ολυμπιονίκη ανηψιό της. Ο δικός της αποκλεισμός, έκτοτε, από τα μίντια ήταν απόλυτος. Ο αυταρχισμός του ΠΑΣΟΚ ήταν φοβερός και συχνά αποκτούσε σταλινικά χαρακτηριστικά. Αίφνης, η οθόνη γεμίζει ξανά από κολυμβητές των Θεοφανείων. Ο οπαδός του Διαφωτισμού επιστρέφει δριμύτερος κατακεραυνώνοντας τους μεταφυσικούς και τους ανορθολογικούς όλου του κόσμου. Κι όμως οι Αμερικανοί ιδρυτές του «Πραγματισμού» δέχονται ως λογική τη λειτουργία της πίστης και της θρησκείας σε περιόδους κρίσης γενικής ή προσωπικής. Η προσφυγή στην πίστη διατείνονταν πως είναι ένας τρόπος αποφυγής της αντικειμενικής τρέλας με τη δημιουργία μιας ελεγχόμενης «τρέλας», όπως όταν δημιουργούμε την «αντιπυρά» για να σταματήσουμε τη φωτιά. Το ίδιο ισχύει και με τον έρωτα και τους ανεμόμυλους του Δον Κιχώτη καθώς και με την πίστη-μελισόκερο με την οποία βούλωναν τ’ αυτιά τους οι άντρες του Οδυσσέα σύμφωνα με τον Έζρα Πάουντ. Πρόκειται επί της ουσίας για μία άμυνα στο ολοκληρωτικό κενό νοήματος που δεν αντέχεται και οδηγεί σε ψυχικά κατάγματα. Οι θρησκευτικές πίστεις επανέρχονται για να καλύψουν οντολογικά αλλά και πολιτικά κενά. Αντί, συνεπώς, για την κατάρρευση και το τίποτα που οδηγούν στον ριζικό ψυχωτικό αυτισμό «επιλέγουμε κάτι»(Λακάν). Αυτό το κάτι τι, που μπορεί να είναι μία θρησκευτική ή μία πολιτική πίστη, είναι εμποτισμένο με την (υπερ)απόλαυση των βεβαιοτήτων, που καταστρέφει αλλά και σώζει, αφού είναι το μόνο που παρέχει νόημα. Δεν θα άντεχα ούτε το χριστιανισμό ούτε τη ζωή χωρίς την «επί του Όρους Ομιλία» έλεγε ο Κερτ Βόνεγκατ. Παραδόξως, όμως, η θρησκεία μπορεί να νομιμοποιεί και τον ιεροεξεταστή και τον μάρτυρα, και την πορφύρα και το τζάκετ, και τον «πάνω», συντηρητικό κλήρο και τον επαναστάτη «κάτω» κλήρο, και τον φανατικό Ταλιμπάν και τον ειρηνιστή μουσουλμάνο, και τον χριστιανό της αγάπης για όλους τους ανθρώπους και τον φονταμενταλιστή χριστιανό του μίσους. Αυτή η πολυσημία της θρησκείας αντιστοιχεί στην πολύσημη κοινωνία μας. Σε κάθε περίπτωση, όπως επισημαίνει ο Ρεζίς Ντεμπρέ, μία κοινωνία χρειάζεται μια καταγωγή, ένα ιδεώδες, ένα τοτέμ, μια υπέρτατη αρχή, μια συνέχεια, μια αφήγηση, μια γενεαλογία, περισσότερο ή λιγότερο φανταστικές και τέλος μια εσωτερική ιεραρχία (το ιερό, το άβατο). Με άλλα λόγια η πίστη(επαναλαμβάνω: θρησκευτική ή πολιτική) συμβάλει στη φαντασιακή κατασκευή του Εμείς, που μπορεί να είναι μια κοινότητα ή ένα έθνος. Όμως χρειάζονται οι αποστάσεις και μια «έντιμη μεσότητα» απέναντι στις απολυτότητες, δηλαδή η μετριοπάθεια, η Αγάπη και η κένωση από Εγώ, ιδιότητες που είναι ικανές να οδηγήσουν στη συμφιλίωση με τη ζωή μας και το πεπερασμένο της.

Η κρίση θρέφει τους κροίσους

Άνεργοι νέοι-μετανάστες, απελπισμένοι εργαζόμενοι και μικροεπιχειρηματίες-αυτόχειρες, συνταξιούχοι που γίνονται παρανάλωμα της δυστυχίας τους, μία πρωτοφανής ανθρωπιστική κρίση. Και συμβαίνει στην Ελλάδα, στον Ευρωπαϊκό νότο, στην Ινδία, όπου πάνω από εκατό άνθρωποι πέθαναν από το κρύο, παντού. Ακόμη και στη Γερμανία η ανεργία αυξάνεται. Σε ολόκληρο τον κόσμο μια υπόκωφη βοή από τα λιμασμένα σωθικά δισεκατομμυρίων κραυγάζει «Δώστε μας μια ευκαιρία στη ζωή». Κι όμως οι ελληνικές τράπεζες φθάνουν στο έσχατο σημείο αναλγησίας, κατάσχοντας ακόμα και το επίδομα ανεργίας! Την ίδια ώρα σύμφωνα με το Bloomberg οι 100 πιο πλούσιοι άνθρωποι του κόσμου, έγιναν ακόμα πλουσιότεροι κατά εκατοντάδες δις δολάρια το 2012. Η κρίση, συνεπώς, «θρέφει» τους κροίσους. Αντίθετα, οι πολλοί ξεριζώνονται από τον τόπο τους, αναζητώντας δουλειά για ένα κομμάτι ψωμί στις καπιταλιστικές μητροπόλεις. Δεν τα καταφέρνουν όλοι. Κάποιοι χάνονται στα βάθη της Μεσογείου ή σαπίζουν στα νεκροτομεία, όπως οι 14 νεκροί της τραγωδίας στη Θερμή της Λέσβου. Αυτόν τον κόσμο της απληστίας και της βαρβαρότητας, του χωρίς όρια και κανόνες εμπορικού πνεύματος και της κουλτούρας του στενόκαρδου οφέλους, πως μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε; Με το να του αντιτάξουμε συστοιχίες από τις παραδοσιακές μας αξίες, όπως είναι αυτές του φιλότιμου και της κοινωνικής αλληλεγγύης, του οικογενειακού κύκλου, της φιλίας, της παρέας, του ήθους και της αισιόδοξης όψης της ζωής. Μόνο που και οι αξίες αυτές έχουν διαφθαρεί από την εξιδανίκευση του δυτικού ατομικισμού, από τη συνεχή συσσώρευση που αντιτίθεται στο ξόδεμα της συλλογικής γιορτής, από τη νομιμοποίηση του εξευτελισμού και την εξάλειψη της ντροπής μέσω της αναγωγής τους σε «διακινδυνεύσεις», όπως του επενδυτή που ρισκάρει επενδύοντας σε τοξικά ομόλογα. Ακόμα και ο διαφθορέας ή ο διεφθαρμένος κατέστησαν «επιχειρηματίες» που αναλαμβάνουν ρίσκα! Αυτή την κοινωνία του ρίσκου επέβαλλαν στην Ελλάδα οι εκσυγχρονιστές του ΠΑΣΟΚ. Τότε έφθασε στο απόγειό της η επικράτηση των νεόπλουτων κρατικοδίαιτων «λαμογιών» και το life style, που ήταν η λαμπυρίζουσα επιφάνεια της μεγάλης κοινωνικής και οικονομικής φούσκας της Ελλάδας! Γι’ αυτό τώρα κανείς δεν αντιδρά, κανείς δεν κινητοποιείται. Επισυμβαίνει μόνο η παθητική ενδοβολή της απελπισίας και η ενδόρηξη, η κατάρρευση και η αυτοχειρία. Κάποτε ο ενωμένος φόβος μεταλλάσσονταν στην ενέργεια της πολιτικής οργής. Τώρα τίποτα. Γιατί μας ξεμονάχιασαν. Γιατί μας διέφθειραν με πολύ εαυτό. Γιατί αντικαταστήσαμε όλα τα συν-, συλλογικότητα, συνέρχεσθαι, συνεταιρίζεσθαι, συμπάσχειν, συμπάθεια με το αυτό-, αυτοαναφορικότητα, αυτοπάθεια, αυτισμός… Γι’ αυτό η αλληλεγγύη δεν γίνεται επίκαιρο πολιτικό πρόταγμα, αφού δεν είναι αγωνιστική και πολιτική. Αντιθέτως, παραμένει εκείνη η ατομική συμπόνια του φιλόπτωχου ταμείου, η οποία συνήθως διαφθείρει με παθητικότητα και μοιρολατρία. Γιατί το πολιτικό «συμπάσχειν» δεν σημαίνει τον εξορκισμό μέσα από τις διάφορες τελετουργίες της δυστυχίας, αλλά γιατί πρέπει να αρθεί η αδικία. Η ανθρωπιστική δράση που δεν συνδέεται με ανάλογη πολιτική πράξη είναι άτολμη, επιφανειακή, ευκαιριακή, διεφθαρμένη. Γι’ αυτό ο δημοκρατικός τόπος που ενώνει στον κοινό στόχο της καταπολέμησης της ανεργίας, της πείνας και όλων των άλλων κοινωνικών αδικιών, είναι ο πολιτικός τόπος της κοινής δράσης, εκεί όπου υφαίνεται πιο αποτελεσματικά το αίσθημα του εαυτού μας με το αίσθημα του άλλου. Αντίθετα, η σύγχρονη ευαισθησία μένει στείρα χωρίς ένα πολιτικό πλαίσιο που θα επιτρέπει τη δημιουργία πραγματικών και διαρκών αποτελεσμάτων και συνεπώς την ολοκλήρωση της «ανθρωπιάς» μας.

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ;!

Να σώσουμε το μέλλον, να σώσουμε τους νέους, ευχές και εξορκισμοί με την ευκαιρία της συμβολικής έναρξης της νέας χρονικότητας, που εξορίζει στο παρελθόν ό,τι κακό μας συνέβη, δημιουργώντας μια νέα αφετηρία στη σχέση μας με τον κόσμο και την καλοσύνη. Για ποια καλοσύνη, όμως, μιλάμε; Γι’ αυτή των «χρυσαυγιτών» ή των φασιστών κάθε λογής, που επιμένουν να περιορίζουν την Αγάπη και την αλληλεγγύη μόνο στην εθνικότητά τους ή μήπως γι’ αυτή που απευθύνεται στον άνθρωπο ανεξάρτητα από φυλή, εθνικότητα και θρησκεία; Μιλώ για τη σύγκρουση στην Κόρινθο με αφορμή τους αποδέκτες της αλληλεγγύης! Αναφέρομαι στο γεγονός ότι ακόμη και οι «πάνω» δεν αντέχουν έναν κόσμο τόσο απάνθρωπο. Γιατί όταν ο ίδιος ο πάπας θεωρεί ως αιτία της ογκούμενης ανισότητας μεταξύ πλούσιων και φτωχών τον «μη υπαγόμενο σε κανόνες χρηματοοικονομικό καπιταλισμό», δηλαδή το νεοφιλελευθερισμό, τότε έχουμε φθάσει σ’ εκείνο το έσχατο αλλά και αφετηριακό σημείο μηδέν, όπου οι «πάνω» δεν μπορούν να κυβερνήσουν και οι «κάτω» δεν δύνανται. Είναι η στιγμή που ολόκληρος ο κόσμος αναμένει τους νέους σχοινοβάτες του μέλλοντος. Μόνο που το σχοινί και η νέα κοινωνική μπάρα ισορροπίας κατ’ άλλους είναι ένας καπιταλισμός με κανόνες, για άλλους ένας σοσιαλ-καπιταλισμός, που θα λαμβάνει υπόψη το τέλος της ανάπτυξης(Εμ. Βαλερστάιν), και για άλλους, όπως ο νομπελίστας οικονομολόγος Πωλ Κρούγκμαν, θα είναι η τρίτη βιομηχανική επανάσταση, η οποία θα βασίζεται στην τεχνολογία της πληροφορικής και στις μηχανές με τεχνητή νοημοσύνη. Ο Κρούγκμαν επισημαίνει πως «αν εξακολουθήσει να διευρύνεται η εισοδηματική ανισότητα, οδεύουμε προς έναν ταξικό πόλεμο…». Γι’ αυτό προτείνει ουσιαστικά την «ανολοκλήρωτη επανάσταση» του ελληνικής καταγωγής επιστήμονα του ΜΙΤ, Μ. Δερτούζου, που πέθανε πριν να ολοκληρώσει το αμερικανικό πρόγραμμα Oxygen, ήτοι την αναζωογόνηση του θνήσκοντος καπιταλισμού, όπως αυτός αναπτύσσεται στις ΗΠΑ. Ο άμεσος στόχος του Δερτούζου ήταν η ανάπτυξη της Αγοράς πληροφοριών-εμπορευμάτων μέσω της αμιγούς πληροφορικής «δουλειάς γραφείου», που συνιστά το 50% της παγκόσμιας οικονομίας. Σύμφωνα με τις προσδόκιμες προβλέψεις του, το 2020 η Αγορά Πληροφοριών θα καλύπτει το 20% του ανθρώπινου πληθυσμού και η πληροφορική εργασία θα καταλαμβάνει το 1/4 της παγκόσμιας οικονομίας, ενώ η παραγωγικότητα θα αυξηθεί κατά 300%. Στα ερωτήματα: Τι θα συμβεί με την απασχόληση και τη ζήτηση, ο Μ. Δερτούζος απαντούσε: «Κανείς δεν γνωρίζει»! Όσο για το νέο παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας και το χάσμα πλούσιων και φτωχών, έλεγε ότι αυτό «θα διευρυνθεί»! Άρα ο «ταξικός πόλεμος» είναι αναπόφευκτος, εκτός εάν «κάθε έθνος που επιθυμεί να συμμετάσχει στην πληροφορική εργασία ή σε άλλες συναλλαγές μέσω της Αγοράς Πληροφοριών, υποβάλλεται σε σημαντικές διαδικασίες εκδημοκρατισμού». Αυτό ήδη συμβαίνει στην Ελλάδα και στις άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου. Το Δημοσιονομικό Σύμφωνο στην Ευρώπη, σύμφωνα με το οποίο εκχωρείται η εθνική ανεξαρτησία των κρατών μελών της ΕΕ, δεν είναι παρά ο κατ’ ευφημισμό «εκδημοκρατισμός». Τελικά, ποια μορφή θα έχει ο προαναγγελλόμενος ταξικός πόλεμος; Θα είναι μία σύγκρουση μεταξύ ανθρώπων και ρομπότ; Ο Ασίμοφ από το 1957 περιγράφει δύο πιθανές εκδοχές της εξέλιξης της κοινωνίας μας: Η πρώτη θα είναι αυτή του πλανήτη «Solaria» όπου θα υπάρχουν πολύ λίγοι άνθρωποι -η «αριστοκρατία της πληροφορικής» κατά Δερτούζο ή οι «διασυνδεδεμένοι» κατά Ρίφκιν-, που θα ζουν μόνοι, καθώς η φυσική επαφή θα είναι ταμπού και θα περιβάλλονται από μία πανσπερμία ρομπότ τα οποία θα τους βοηθούν στις καθημερινές εργασίες και θα τους κάνουν παρέα στις ώρες της ψυχαγωγίας τους. Και η δεύτερη θα είναι αυτή του πλανήτη Γη στην οποία οι άνθρωποι -οι «ασύνδετοι», οι φτωχοί- θα βρίσκονται συγκεντρωμένοι σε τεράστιες πόλεις χωρίς καμία επαφή με τη φύση. Άρα ο ταξικός πόλεμος θα είναι πόλεμος μεταξύ των δύο κόσμων: Του ψηφιακού, που ενδιαφέρεται για την ευρυζωνικότητα και τα βλαστοκύταρα και του παλαιού που γυρεύει ψωμί για να θρέψει τα παιδιά του. Ποιος θα επιβληθεί; Ο ανθρωπισμός ή η τεχνητή νοημοσύνη στην υπηρεσία μιας παγκόσμιας ολιγαρχίας;