Η γενιά του Αλέξη

Οριζόμενη από δύο απλές συντεταγμένες «Βόρειο πλάτος, αίμα. Βόρειο μήκος, θάνατος»(Τίτος Πατρίκιος)

Τα Εξάρχεια ως ουτόπος

Η έκλειψη της ιδέας της επανάστασης, της ανατροπής, της προσδοκίας ότι «θάρθει άσπρη μέρα και για μας», η χρεοκοπία της κυβερνητικής αριστεράς, η απονομιμοποίηση των συνδικαλιστικών και άλλων πολιτικών ελίτ, οδηγεί στην ατομική διέξοδο, στην αυτοχειρία στο χώρο εργασίας(Τέλεκομ) ως σύμβολο της «επαναστατικής απελπισίας»(Marsel Gauchet). Κατά τη γνώμη μας, ο Δεκέμβρης της Αθήνας ήταν ένας ισχυρός σπασμός, μία απελπισμένη αλλά συλλογική αντίδραση απέναντι στην ατομική αυτοκτονική διέξοδο. Γι’ αυτό και η απήχηση της «εξέγερσης» σε ολόκληρο τον κόσμο. Ένα μικρό παιδί, δολοφονημένο από τη θεσμισμένη κρατική βία έγινε το παγκόσμιο σύμβολο όλων όσων υφίστανται τη βία αυτή στο πετσί τους. Τι, όμως, διαφορετικό συνέβη στην Αθήνα; Βλέπω τους νέους να πληθαίνουν τις γραμμές των αντιεξουσιαστών, των τροτσκιστών, των αναρχικών, ακόμη και των χούλιγκανς, αισθανόμενοι την ανάγκη να εντάξουν την απελπισία τους σε κάτι συλλογικό, αλλά όχι συστημικό.
Και με αφορμή την εισβολή στο Ρεσάλτο, πληροφορούμε τον κ. Χρυσοχοΐδη ότι ανάλογα στέκια νέων υπάρχουν παντού. Είναι, μάλιστα, τα μόνα ζωντανά «κύτταρα» αυτοδιαχείρισης, όπου λαμβάνουν χώρα πολιτικές συζητήσεις και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Σ’ αυτούς τους χώρους εξακολουθεί να συντηρείται το παλαιό συγκριτικό πλεονέκτημα της αριστεράς που ήταν «οι δυνατές αναλύσεις» και οι ιδεολογικές απαντήσεις(όποιες κι αν είναι αυτές) στην κρίση της αστικής κοινωνίας. Και τούτο διότι η συστημική αριστερά έχει πλέον «στεγνώσει» ιδεολογικά, έχει απολέσει τα αναλυτικά της εργαλεία και έχει περιορισθεί στην αναπαραγωγή της μικροεξουσίας των ισοβίων επαγγελματικών της στελεχών. Γι’ αυτό η απελπισία των αποκλεισμένων και των νέων δεν βρίσκει απάγκιο σ’ αυτή και αναγκαστικά ωθείται πιο ακραία. Με άλλα λόγια, η ιδεολογική «προσφορά» σε σχέση με τη μεγάλη ζήτηση που προκαλεί η κρίση, είναι μηδενική στο χώρο της κοινοβουλευτικής αριστεράς. Αλλά και στο χώρο της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς τα πράγματα δεν είναι καλύτερα, καθώς η «τυφλή βία» τείνει να καλύψει κάθε άλλη ιδεολογική και πολιτική ανάλυση και πρόταση. Γι’ αυτό οι διαδηλώσεις δεν διαρκούν. Γιατί η διάρκεια έχει ανάγκη από το οξυγόνο της συνεχούς «ιδεολογικής προσφοράς» που αναπαράγεται στους δημόσιους χώρους μέσω του συνεχούς δημοκρατικού πολιτικού διαλόγου. Ένας τέτοιος δημόσιος χώρος για την εξωκοινοβουλευτική αριστερά είναι τα Εξάρχεια. Εκεί επιχειρείται η παραγωγή πολιτικού λόγου και ιδεολογίας αλλά με τον τρόπο των προτεσταντών, καθώς δεν επιχειρείται σύνθεση απόψεων αλλά οι διαφωνούντες σχηματίζουν τη δική τους «αίρεση», το δικό τους «κλάδο», τη δική τους «σέχτα» και απέρχονται! Έτσι, μέσα από μία διαρκεί «μίτωση» ο χώρος έχει κατατμηθεί σε μικρές ομάδες που απαρτίζονται από τους «αρχηγούς» και μερικούς οπαδούς τους. Οι ομάδες αυτές ενισχύονται από νέα παιδιά, καθώς η κρίση προκαλεί μεγάλη ζήτηση ιδεολογίας και τα Εξάρχεια εξακολουθούν να την παρέχουν, καθώς προσφέρουν την ουτοπία του ανεξάρτητου από τους Ρωμαίους χωριού του Αστερίξ. Γι’ αυτό ο μεγάλος στόχος είναι η άλωση από το ρωμαϊκό στρατό του κ. Χρυσοχοΐδη των Εξαρχείων!

Δεκέμβρης 2008

Η πετριά στο κεφάλι της «συνήθειας»(habitus) ήταν γερή. Παντού συζητήσεις, αναλύσεις, συγχύσεις, έκπληξη, αλλά και φόβος. Τι θέλουν τα παιδιά; Το τέλμα του να δρούμε «ως εάν» να είμαστε δημοκράτες( ενώ φασίζουμε καθημερινά), «ως εάν» να έχουμε δημοκρατία (ενώ γνωρίζουμε ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται πέραν των νόμιμων θεσμών-διαπλοκή), να μιλάμε για «ηθική απαξίωση», χωρίς να κοιτάμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη, ε, λοιπόν, αυτή η κρούστα υποκρισίας αναδεύτηκε δυνατά. Ναι, τα παιδιά δεν ξέρουν τι θέλουν, αλλά ξέρουν τι δεν θέλουν. Δεν θέλουν ένα άθλιο παρόν κι ένα μαύρο μέλλον. Δεν θέλουν τον κόσμο της χομπσιανής ζούγκλας, όπου ο χαμένος δεν είναι μόνο ο τελευταίος, αλλά όλοι, πλην του πρώτου (σε μία ακραία συσσώρευση πλούτου, που παρά την κρίση συνεχίζεται). Οι νέοι δεν θέλουν να παίρνουν πτυχία, να τρέφουν φρούδες ελπίδες, καταλήγοντας στην ανεργία. Αρνούνται τα όρια στην ελευθερίας τους, ακόμη και στη διαμαρτυρία, αρνούνται να είναι ελεύθεροι άνεργοι, ελεύθεροι να αυτοκαταστρέφονται(ναρκωτικά), όταν κάποιοι διάγουν με πλήρη ελευθεριότητα και ασυδοσία. Ασφαλώς δεν είναι καλό κανείς να σπάει, να καίει, να καταστρέφει, δεν είναι καλό πράγμα η βία, αλλά η βία είναι παντού. Με την ακραία μορφή βίας που επιλέγουν οι νέοι είναι σαν να κραυγάζουν μήπως και τους ακούσουν οι βαρήκοοι. Εμείς, που τους αντιμετωπίζουμε σαν… παιδιά, που δεν νιώθουν, που δεν καταλαβαίνουν, που δεν έχουν κρίση. Ποιος θα ασχολούνταν με τις διαμαρτυρίες, αν χιλιάδες, εκατομμύρια παιδιά διαδήλωναν ήσυχα, «γκαντιανά», μ’ ένα αναμμένο κεράκι στο χέρι; Κανείς. Ενδεχομένως, οι κάμερες να ζουμάριζαν σε κάποιο παιδικό πρόσωπο, πουλώντας συναίσθημα. Μόνο που τέτοιες διαδηλώσεις, -ακόμη και όσοι σπάνε τα πάντα(χούλιγκανς)- αφομοιώνονται εύκολα από την αγορά του θεάματος. «Η κουλτούρα της αγοράς είναι ολοκληρωτική. Παράγει αυτούς τους άντρες κι αυτές τις γυναίκες. Είναι απαραίτητοι στο σύστημα που περιφρονούν… Αποτελούν εμπόρευμα στην παγκόσμια αγορά. Και υπάρχουν ακριβώς για να αναζωογονούν και να διαιωνίζουν το σύστημα» (Ντελίλο, «Κοσμόπολις»). Αλλά να, ένα αγόρι δολοφονείται και η αγορά ακυρώνεται. Ο θάνατος ακυρώνει κάθε εξουσία και «μέσα από τον πόνο» δίνει στους ευαίσθητους (ευήκοους) την «αμετάφραστη γνώση του εαυτού του».

Υ.Γ. το κείμενο γράφτηκε στις 14 Δεκέμβρη 2008

L' home rouage

«Ο σημερινός εαυτός σαστισμένος, ο χτεσινός ξεχασμένος· ο αυριανός απρόβλεπτος;» Οι δέκα λέξεις του Μπόρχες πετούν σαν τις ερινύες πάνω απ’ αυτούς που έκαναν το χτες να ξεχαστεί, το σήμερα να μένει σαστισμένο και το αύριο να χαρακτηρίζεται απρόβλεπτο. Η ενοποίηση του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος, ό,τι ήταν κάποτε η πραγματικότητα που διαμόρφωνε τη συνείδηση, σήμερα δεν υφίσταται. Όλα είναι κατατμημένα και ασύνδετα. Ο χρονικός ορίζοντας καταρρέει μέσω του χάπενινγκ. Η εμπειρία δεν είναι πλέον παρά μία σειριακή αλυσίδα από άσχετες παραστάσεις στο χρόνο που γίνονται συγκλονιστικά παραστατικές μέσω των τηλεοπτικών εικόνων. Οι δέκα λέξεις του Μπόρχες έρχονται στο νου καθώς ακούω τον πρέσβη της αυτοκρατορικής υπερδύναμης να δηλώνει ότι η ελπίδα της Ελλάδας για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων και την οικονομική ανάπτυξη είναι «η ευέλικτη αγορά εργασίας» και πως οι εργαζόμενοι πρέπει να αποκτούν «πολλές δεξιότητες» μέσω της δια βίου μάθησης. Πρότυπο ο Ρεμπώ, που εγκατέλειψε την ποίηση στα 18 και έγινε έμπορος όπλων!
Έτσι, οι δέκα λέξεις του Μπόρχες αποτυπώνουν το πνεύμα της εποχής που εκπροσωπούν οι μετανεωτερικοί, νεοσυντηρητικοί ιεροκήρυκές μας. Το πνεύμα που επιβάλλει την προσαρμογή στη νόρμα ενός ανθρώπου που έχει καταστεί ένα πολύχρωμο ετερόκλητο μωσαϊκό, χωρίς συνδετικό, ενοποιό νόημα-ιστό και όπου κάθε η ψηφίδα έχει την αυτόνομη αξία χρήσης της, ως μέρος, ως δεξιότητα. Αυτός ο «άνθρωπος δεξιότητα ή εξάρτημα» (l’ home rouage) δεν… αρρωσταίνει, γιατί τα εξαρτήματα δεν έχουν ούτε σώμα ούτε ψυχή! Η προσωπικότητα -η αξιοπρέπεια, η δικαιοσύνη, η εντιμότητα- δημιουργεί προβλήματα, τριβές, αφού προσδίδει νόημα στη λειτουργία της «μηχανής» και γι’ αυτό εξοστρακίζεται. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις η κατάθλιψη και ο αυτοχειριασμός συνιστούν την άρνηση της απώλειας της αυτοεκτίμησης, ως ύστατη αμυντική αντίδραση του κατακερματισμένου ανθρώπου μπροστά στον κίνδυνο μιας ολοκληρωτικής απώλειας του εαυτού. Κάποτε, ο ξευτιλισμένος εργαζόμενος έβρισκε την ισορροπία του, καταφεύγοντας στους οργανωμένους ομοίους του, στο σωματείο. Αλλά σήμερα τα συνδικάτα δεν αμφισβητούν, αντιθέτως είναι ο προθάλαμος ενσωμάτωσης στο υφιστάμενο καθεστώς. Δεν είναι τυχαίο ότι σύμφωνα με το καταστατικό της Ένωσης Συντακτών για να γίνεις μέλος της πρέπει να έχεις συνεχώς πέντε χρόνια δουλειάς στο ίδιο αφεντικό. Πέντε χρόνια εξάσκησης στη δουλοπρέπεια. Η αμφισβήτηση λογίζεται ως αμετροέπεια, που δεν ερμηνεύεται πια ως «ιεροσυλία», αλλά σαν «παράνοια». Γι’ αυτό ο αμφισβητίας προκαλεί αντιδράσεις εκ μέρους της ιεραρχίας των συναδέλφων του, κινητοποιώντας εις βάρος του μια δέσμη δυνάμεων. Από εδώ αρχίζουν να εμφανίζονται ένα-ένα τα διαγνωστικά στοιχεία της «γραφικότητας». Η «ψυχιατρική» διαγνωστική θα γίνει στη συνέχεια ένα «σύστημα υπεράσπισης των κανόνων» της καθεστηκυίας τάξης που αποσκοπούν έκδηλα να αποδυναμώσουν τον λόγο του αμφισβητία, έναν λόγο που εξαιτίας της ετεροδοξίας του κλονίζει πολλά επίπεδα. Γι’ αυτό ο αποκλεισμός του ετερόδοξου, αυτού που θέτει την αξία μιας ιδεώδους αρχής ως πηγή του νοήματος της ζωής του και την οποία αντιπαραθέτει σε πλειοψηφικές πρακτικές που την εξευτελίζουν, δημιουργεί το σημερινό δημοκρατικό έλλειμμα.


Εφήμερα

Η Ένωση Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων(EUA) μετά από έρευνά της διαπίστωσε ότι «Τα πανεπιστήμια συχνά δεν απολαμβάνουν πραγματική αυτονομία(σ.σ. από το δημόσιο) σε μερικούς ουσιώδεις τομείς». Γιατί εμάς αυτό μας φαίνεται ως επίθεση στο δημόσιο πανεπιστήμιο; Γιατί η περίφημη «αυτονομία» μοιάζει ταυτόσημη με την «ιδιωτικότητα»; Δεν θα αργήσει η ώρα που τα ερωτήματα θα απαντηθούν είτε από την EUA είτε από τους φοιτητές, που θα βγουν ξανά στους δρόμους.

Όρος για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων στην Ελλάδα είναι η φτηνή εργασία. Όχι, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα το είπε πιο κομψά και μίλησε για «ευέλικτη αγορά εργασίας». Οι εργαζόμενοι πρέπει να αναπτύσσουν πολλές δεξιότητες μέσω της δια βίου μάθησης. Θυμάται κανείς ότι την ίδια άποψη είχε εκφράσει παλιά και ο σημερινός πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου; Ο τελευταίος είχε πει ότι ο εργαζόμενος πρέπει να αλλάζει κάμποσες δουλειές στη ζωή του! Να, λοιπόν, που τώρα δικαιώνεται. Όχι μόνο ο κ. Παπανδρέου αλλά και ο… σοσιαλισμός του.

Παιδοκτόνοι

Οι γιοι δεν εξανίστανται πια απέναντι στους πατεράδες τους έλεγε ο Αλαίν Μπαντιού τις προάλλες στο Γαλλικό Ινστιτούτο, επιχειρώντας να απαντήσει στο ερώτημα της μη εξέγερσης των νέων στη σημερινή κυρίαρχη (πατρική) εξουσία, που τους ακυρώνει και τους ματαιώνει. Άραγε, η πατριαρχική εξουσία, ο Λάιος κατάφερε να σκοτώσει τον μελλοντικό δολοφόνο του, τον Οιδίποδα; Οι παιδοκτόνοι νίκησαν τους πατροκτόνους; Δεν ξέρουμε από πού προέρχεται η απαισιοδοξία του Μπαντιού. Πάντως, προχθές, στο κέντρο της Γενεύης χιλιάδες νέοι με «μαύρα» έσπασαν και έκαψαν, διαμαρτυρόμενοι για τη σημερινή σύνοδο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Τα παιδιά φώναζαν «όχι στον καπιταλισμό», «η ΠΟΕ είναι εχθρός του περιβάλλοντος» και «εμείς δεν πουλάμε την ψυχή μας στις πολυεθνικές». Με άλλα λόγια, οι νέοι της Γενεύης, όπως και οι νέοι της Αθήνας τον περσινό Δεκέμβρη, δεν στράφηκαν εναντίον του πατέρα τους, όπως θα ήθελε ο Μπαντιού, αλλά εναντίον του εξουσιαστικού συστημικού θεσμού που αναπαράγει και διαιωνίζει τους πατεράδες ως «πρόσωπα της εξουσίας», ενώ ευνουχίζει τους γιους! Το πρόβλημα εν προκειμένω είναι ότι οι νέοι σήμερα για να διαδεχθούν τους πατεράδες τους πρέπει να μην είναι νέοι, αλλά να υπερβούν το στάδιο της νιότης και της αμφισβήτησης, καθιστάμενοι από την παιδική τους ηλικία «μικρομέγαλοι», πιθηκάκια-θαύματα, αποστειρωμένα, άσπρα και παχύσαρκα παιδιά του σωλήνα, όπως αυτά που κατασκευάζονται αφειδώς για να αντιπαρατεθούν στα παιδιά του δρόμου, στα παιδιά με τα μαύρα, στα παιδιά του πένθους, αυτά που χαλάνε την πιάτσα όταν σπάνε και καίνε, αλλά κυρίως όταν σκοτώνονται. Ναι, σήμερα, οι Λάιοι δεν φονεύονται από τους γιους τους. Ούτε γίνεται αυτό που συνέβαινε σ’ εκείνη την αρχαία φυλή των Παπούα, όπου, όταν οι νέοι ενηλικιώνονταν, γέροι και νέοι, πατεράδες και γιοι, μέσα από μία τελετουργία κατά την οποία έπαιρναν ψυχοτρόπα, η εξουσία των μεγάλων περνούσε στους νέους, αναίμακτα, χωρίς φόνους, αλλά με τον ισχυρό συμβολισμό του βατέματος! Ο δυτικός πολιτισμός, όμως, είναι ο πολιτισμός του φόνου. Αλλά το παράδοξο είναι ότι ο Οιδίποδας, ο νέος εξουσιαστής, (τότε που συνέβαιναν οι πατροκτονίες, γιατί αυτό που συμβαίνει με τον Αλέξη και τον Αλέκο δεν είναι), μετά το φόνο του πατέρα του δοξολογούσε τον τελευταίο και την πολιτική του, την οποία και ακολουθούσε! Γιατί, όμως, σήμερα, αυτό άλλαξε; Ο Μπαντιού δεν μας δίνει την απάντηση. Ενδεχομένως, και επειδή μας προδιέγραψε ότι την επόμενη φορά θα μας μιλήσεις για τις κόρες, να θεωρεί ότι το μέλλον ανήκει στην Αντιγόνη, ότι η ετεροδοξία, όπως και η εξέγερση, είναι γένους θηλυκού, του σιωπηρού μέρους της νιότης. Για την ώρα αυτό δεν είναι ορατό, καθώς το θήλυ ακολουθεί τη διεκδίκηση του δικού του μέλλοντος με βάση το αρσενικό εξουσιαστικό πρότυπο. Θα υπάρξει μια αυτεξούσια και αυτόφωτη θηλυκότητα; Για την ώρα αυτό δεν είναι εμφανές. Αντιθέτως, ό,τι δοξάζεται ως θηλυκότητα σήμερα είναι η καρικατούρα ενός ανδρό-γυνου εκτρώματος.

Εφήμερα

Ακούω για τη χρεοκοπία της Ελλάδας και τρομοκρατούμε. Όλοι τρομοκρατούμαστε. Η ενοχή για ό,τι κακό έχει γίνει σ’ αυτή τη χώρα είναι ασήκωτη, ενδοβάλλεται και μου συντρίβει την ψυχή. Διάβαζα, μάλιστα, χθες, ότι είμαι «Μια χώρα που ζει ξοδεύοντας και δανείζεται για να ξοδέψει, μια χώρα χρεωμένη πολύ πάνω από το εισόδημά της, μια χώρα…»(Γ. Πρετεντέρης-Το Βήμα). Άραγε η χώρα είμαι εγώ ως φυσικό πρόσωπο, που τρώει και τα σπάει στα μπουζούκια ή περιπλέει με τα κότερα τη Μύκονο, όλα με δανεικά; Είμαι εγώ «μια χώρα που ζει ξοδεύοντας και δανείζεται για να ξοδεύει…»; Κοιτάζομαι στον καθρέφτη! Ώστε εγώ ευθύνομαι για όλα; Παθαίνω κρίση λόγω ενοχών. Σκέφτομαι τα παιδιά, τις μελλοντικές γενιές, κι επειδή δεν θέλω η ιστορική μας χώρα, η πηγή του πολιτισμού να υφίσταται τέτοιον εξευτελισμό, σκέφτομαι να παραδοθώ στο δικαστήριο της Χάγης! Όμως, σκέφτομαι αίφνης ότι εγώ δεν έχω πάει ποτέ στα μπουζούκια. Και στη Μύκονο πέρασα με το καράβι της γραμμής (κατάστρωμα) απ’ έξω. Πολύ περισσότερο δεν έχω δανειστεί παρά για ένα αυτοκίνητο που είχα μεράκι για να κάνω μόστρα στο χωριό. Γι’ αυτό, αν ευθύνομαι για το δάνειο αυτό, το οποίο έχει αποπληρωθεί εδώ και μία πενταετία, να τιμωρηθώ παραδειγματικά ως… χώρα και ως πρόσωπο.

Η νέα τρομοκρατία

Η νέα παγκόσμια συγκίνηση, ο νέος μεγάλος φόβος, όπως εκείνος των παλιών χιλιαστών, κατασκευάζεται ήδη με βάση την ημερομηνία 21 Δεκεμβρίου 2012. Πρόκειται για την καταστροφή ή την «Αποκάλυψη», για το τέλος δηλαδή του κόσμου όπως είναι μέχρι σήμερα γνωστός. Η ημερομηνία αναφέρεται στο ημερολόγιο των Μάγια(που φαίνεται ότι προέβλεψαν το τέλος του κόσμου αλλά όχι και το δικό τους). Τότε, λέει, θα ευθυγραμμιστούν με το γαλαξιακό κέντρο ο Οφιούχος, ο Σκορπιός, ο Τοξότης και ο Ήλιος. Όμως δεν είναι η πρώτη φορά που έχουμε ανάλογες ευθυγραμμίσεις. Παρόλ’ αυτά ο νέος μεγάλος φόβος των ηλιθίων θα… ευθυγραμμιστεί την ίδια μέρα σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη Γη. Εμείς οι υπόλοιποι θα κάνουμε ότι και ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ που έλεγε ότι ακόμα κι αν αύριο θα ήταν το τέλος του κόσμου, εγώ πάλι θα φυτέψω ένα δέντρο, ή απλώς θα ζήσουμε, διαβάζοντας Αλμπέρ Καμύ(τόσες φορές έχουμε γράψει γι’ αυτό, θα το ξαναγράψουμε γιατί κάποιοι ξεχνούν).
Να, «Ένας άνθρωπος παρατηρεί με θαυμασμό τον κόσμο κι ένας άλλος σκάβει τον τάφο του: πώς να τους ξεχωρίσω; Τους ανθρώπους και τον παραλογισμό τους;». Ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο, αυτές τις δύο σκιές που σχηματίζουν ορθή γωνία, «Δε θέλω να επιλέξω... Άλλωστε πως να εκφράσω αυτό που συνδέει την τρομερή αγάπη της ζωής μ’ εκείνη τη μυστική απελπισία;» αναρωτιέται στα πρώτα του προσωπικά κείμενα ο νεαρός Αλμπέρ Καμύ. Και προτείνει «Ζήστε σαν...». Σαν πως δηλαδή; Το ερώτημα μένει αναπάντητο. Το παιδί δεν «βλέπει» ακόμα τίποτ’ άλλο πάρεξ τον ορίζοντα των απροσδιοριστιών που αργότερα θα σχηματοποιήσει σε μορφές. Το νόημα της ζωής βρίσκεται ακόμα, μόνο ως προ-υπάρχον στη «θόρυβο-γλώσσα» των οικείων φωνών· ως προφάνεια, στην ομιλούσα σιωπή της αναλφάβητης ισπανίδας μητέρας και στα χρώματα του μεσογειακού τοπίου. Πρώτα ριζώνεται ο χώρος μέσα στην ύπαρξη και ακολουθεί η εγγραφή του σώματος της ύπαρξης στον κόσμο μέσω μια συγκεκριμένης «θέασης» αλλά και στον Άλλο μέσω της ερωτικής πράξης. Καθώς «Όταν αγκαλιάζεις ένα γυναικείο κορμί είναι το ίδιο σα να κρατάς μέσα σου αυτή την παράξενη χαρά που κατεβαίνει απ’ τον ουρανό και ξεχύνεται πάνω στη θάλασσα» («Οι Γάμοι»). Ο αντικειμενικός χώρος που έχει εγγραφεί στο «σώμα» του Αλμπέρ Καμύ είναι η τραγικότητα του μεσογειακού πολιτισμικού «εδάφους». «Σ’ αυτά τα μέρη -γράφει στην «Εξορία της Ελένης»- μπορείς να καταλάβεις πως οι Έλληνες άγγιξαν την απελπισία χάρη στην ομορφιά και στην καταπιεστική της δύναμη (...) Αντίθετα, η εποχή μας έθρεψε την απελπισία της με την ασχήμια... Εξορίσαμε την ομορφιά, οι Έλληνες για χάρη της πήραν τ’ άρματα. Πρώτη διαφορά που έρχεται από πολύ μακριά. Η Ελληνική σκέψη οχυρώθηκε πάντα πίσω από την ιδέα των ορίων. Δεν εξώθησε τίποτα ως τα άκρα, ούτε τα ιερά ούτε τη λογική, γιατί δεν αρνήθηκε τίποτα, μήτε τα ιερά μήτε τη λογική. Μετρίασε το απόλυτο, εξισορροπώντας τη σκιά και το φως. Η Ευρώπη μας αντίθετα, ψάχνοντας να κατακτήσει την ολότητα, είναι κόρη της υπερβολής...» (Το καλοκαίρι). Γι’ αυτό το λόγο ο Καμύ θα κρατήσει «ίση απόσταση ανάμεσα στην αθλιότητα και τον ήλιο». Αλλά αίφνης εισβάλει το Τίποτα. Αύριο είναι ο θάνατος(Ο Καμύ παθαίνει φυματίωση το 1930). «Απ’ αυτό το ασάλευτο κορμί η ψυχή (θα) λείπει. Αυτή η οριστική πλευρά του γεγονότος αποτελεί το περιεχόμενο του παράλογου συναισθήματος». Το παράλογο για τον Καμύ δεν βρίσκεται μήτε στον άνθρωπο μήτε στον κόσμο αλλά στην από κοινού παρουσία και αντινομία τους. Η έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στην ανάγκη του πνεύματος για ενότητα και το χάος του κόσμου που το μυαλό συνειδητοποιεί συνιστά το παράλογο. Αλλά ποιο τάχα μπορεί να είναι το νόημα της ζωής ενός αυριανού νεκρού; Η υπεκφυγή-ελπίδα μιας άλλης ζωής ή η μεταθανάτια δικαίωση στο όνομα μιας μεγάλης ιδέας; Ούτε η αυτοκτονία ούτε η ελπίδα αλλά ούτε και τα άγονα παιχνίδια πάνω σε μεγάλες αθλιότητες, απαντά ο Καμύ. Η παράλογη συνείδηση πρέπει να ξεπεραστεί. Δεν υπαγορεύει αφ’ εαυτής κανένα κανόνα δράσης. Υποθάλπει, όμως, την ανταρσία. Αυτή τη γελοία λογική που θέτει τον άνθρωπο αντιμέτωπο με ολόκληρη τη δημιουργία, πρέπει να την υποβοηθήσουμε, αποδεχόμενοι την ανυπαρξία λογικής στον κόσμο που μας περιβάλλει. «Ζειν, σημαίνει να ζεις το παράλογο», να ζεις χωρίς επαύριο, να απολαμβάνεις τη στιγμή και με όλες σου τις αισθήσεις να απολαμβάνεις τον πλούτο του κόσμου. Αλλά το ζήτημα είναι να ζεις σκεπτόμενος. Και «Σκέφτομαι σημαίνει ξαναμαθαίνω να βλέπω, να παρατηρώ, να κατευθύνω τη συνείδησή μου, να δημιουργώ με κάθε ιδέα και με κάθε εικόνα, όπως ο Προυστ, έναν τόπο προνομιακό… Αυτό που δικαιώνει τη σκέψη είναι η ακραία συνείδηση» (Ο Μύθος του Σίσυφου). Τελικά, Ο Καμύ θα συμπληρώσει τα αποσιωπητικά του «Ζήστε σαν…» στους «Γάμους της Τιπάζα», όπου σημιώνει: Να γίνεις αθλητής, ποιητής ή και τα δυο μαζί. Ο αθλητής δομεί το σώμα του που είναι, σύμφωνα με τον Μωρίς Μερλώ-Ποντί, η «σκοπιά μας απέναντι στον κόσμο». Η ψυχή έχει νόημα μόνο μέσω του σώματος και μέσω αυτού κατοικείται ο χώρος. Αλλά ο χρόνος δεν μπορεί να είναι παρά «οι αδιάκοπες και διαδοχικές φάσεις του παρόντος». Όσο για τον ποιητή -που μπορεί να είναι ο Δον Ζουάν, ο ηθοποιός, ο κατακτητής του Μαλρώ, ο καλλιτέχνης, εν τέλει ο «ευτυχισμένος Σίσυφος»- αυτός δεν κάνει τίποτ’ άλλο παρά να «δείχνει» με μεταφορές, μιμήσεις, εικόνες και «σιωπές» το παράλογο της κοινής μοίρας ή εκείνο που σύμφωνα με τον Βιτγκενστάιν δεν μπορεί να ειδωθεί και να ειπωθεί.

Μπαντιού Αλαίν

Άνθρωποι, μηχανές, αγαθά, πληροφορίες, λογιστικός «αέρας» όλα κυκλοφορούν αενάως τροφοδοτώντας «παραδείσους», όπως αυτός του Ντουμπάι, που όμως κάποιοι στιγμή εξαερώνονται σαν πομφόλυγες. Σ’ αυτή τη διαδικασία ο άνθρωπος λογίζεται ως ένα μέσο, σαν ένα εργαλείο μεταξύ άλλων. Ο άνθρωπος έγινε δούλος των νέων τεχνολογιών, των εφευρέσεών του επειδή απέκοψε τη γνώση από την κριτική σκέψη(Χ. Άρεντ). Την άποψη αυτή δέχεται, σήμερα, και ο Αλέν Μπαντιού, ο οποίος πρόσφατα στην Ελλάδα μας μίλησε για τους «γιους» μας, τους οποίους ευνουχίσαμε τόσο -μέσω της πατρικής εξουσίας- ώστε να μην ξεσηκώνονται πια εναντίον μας, εναντίον της πατριαρχικής εξουσίας. Συνεπώς, οι πατροκτόνοι Οιδίποδες δεν υπάρχουν πια. Μόνο Λάιοι κυκλοφορούν!
Πως κάναμε τους γιους μας «φλώρους» ο Μπαντιού θα μας πει μια άλλη φορά. Για την ώρα μιλάει για το καθεστώς στη Γαλλία, το καθεστώς Σαρκοζί το οποίο χαρακτηρίζει αντίστοιχο με το κατοχικό καθεστώς του Πεταίν. Η ομοιότητα δεν είναι απόλυτη αλλά υπάρχει σήμερα στη Γαλλία και στον υπόλοιπο κόσμο όχι ένας πολιτικός, αλλά ένας κοινωνιολογικός ναζισμός. «Ο κόσμος δεν ξέρει που πηγαίνει. Ο κόσμος παρουσιάζει το παράδοξο φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης των συγκινήσεων» σημειώνει ο Μπαντιού(πηγή AgoraVox). Η 11η Σεπτέμβρη, το μεγάλο τσουνάμι, η εκλογή του Ομπάμα και αυτό το χρόνο ο θάνατος του Μ. Τζάκσον στο επικοινωνιακό περιβάλλον της αναγγελθείσας γρίπης, «εξελθούσης από το κεφάλι των ειδικών της OMS», είναι οι εικόνες και ο λόγος που συγκινούν τους πολίτες όλου του κόσμου, τουλάχιστον εκείνους που έχουν πρόσβαση στην πληροφόρηση. Αλλά τι είδους συγκινήσεις είναι αυτές; Ο Μπαντιού επιμένει κυρίως στο φόβο. Η κλιματική αλλαγή προκαλεί φόβο (κατασκευασμένη σύμφωνα με τον Μπαντιού από τους επιστήμονες του GIEC), η οικονομική κρίση προκαλεί φόβο. Αυτές οι φοβίες ή οι άλλες συγκινήσεις συντείνουν στη διαμόρφωση του ψυχισμού μας αλλά δεν συνιστούν στήριγμα που θα προσανατολίσει την ύπαρξή μας ή που θα μας κάνει να γνωρίσουμε που οδεύει ο κόσμος. Αντιθέτως, μάλιστα, διαταράσσουν την ορθή χρήση του νου(Σπινόζα). Τελικά, η ύπαρξη έγινε πολύ σύνθετη και η εξάρτησή μας από τις νέες τεχνολογίες αυξάνεται ολοένα και περισσότερο χωρίς να ξέρουμε αν αυτές είναι αληθινά χρήσιμες ή αν ο άνθρωπος έγινε δούλος του τεχνικού συστήματος. Όλα αυτά οδηγούν στο ναζισμό(η Άρεντ μιλούσε για ολοκληρωτισμό). Γιατί ο ναζισμός σύμφωνα με τον Μπαντιού είναι η έκφραση της πιο παροξυστικής από τις παρεκκλίσεις της γνώσης. Γενικά η αρχή του ναζισμού ήταν να θεωρεί ότι ένας λαός νομιμοποιείται να έχει προτεραιότητα στις γεωπολιτικές επιλογές, στην κατοχή των πλουτοπαραγωγικών πηγών, στην κατάκτηση εδαφών και προπάντων στην υποταγή των ανθρώπων στους ναζιστικούς σκοπούς (μια παραλλαγή της άποψης της Τζ. Κρίστεβα). Αυτός είναι ο κοινωνιολογικός ναζισμός. Στη βάση αυτή κινείται η σημερινή βασική αντίθεση; «Οι χαμένοι και οι κερδισμένοι» λέει ο Μπαντιού.

Εφήμερα

Ντουμπάι, «χώρα χωρίς μέτρο» τη χαρακτηρίζει η γαλλική εφημερίδα Le Monde. Αλλά και ο εντυπωσιασμός όλων των επισκεπτών του κρατιδίου ήταν χωρίς μέτρο. Μιλάμε για τη χώρα που η έξαρση των κατασκευών με τα περίφημα τεχνητά νησιά και η χθεσινή «πτώση» με την αδυναμία της κρατικής Dubai World και τη θυγατρική της Nakheel να πληρώσει τα δάνειά της τουλάχιστον μέχρι της 30 Μαΐου 2010! Τα ελληνικά συμφέροντα στο κρατίδιο είναι μεγάλο και δεν γνωρίζουμε ακόμη τις επιπτώσεις. Πάντως, στα χρηματιστήρια ειδικά στα ασιατικά είχαμε ένα μήνι κραχ. Σ’ αυτό συνέτεινε και η υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας από τις γνωστές εταιρίες(Moody’s και Standard & Poor’s) που εκτίναξαν τα επιτόκια δανεισμού πάνω και από αυτά της Ελλάδας! Έτσι, μετά την «Ισλανδία του Αιγαίου»(δηλαδή την Ελλάδα σύμφωνα με του Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, τώρα έχουμε και την «Ισλανδία της Ασίας»!